دانایی در میدان رقابت

ورزش، به‌ویژه فوتبال، یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال رسانه با نوجوانان محسوب می‌شود؛ حوزه‌ای که هم شور رقابت دارد، هم هیجان جمعی و هم ظرفیت بالایی برای انتقال مفاهیم هویتی و ملی. مسابقه تلویزیونی «تک‌به‌تک» در شبکه ورزش با تکیه بر همین ظرفیت شکل گرفته است؛ برنامه‌ای که تلاش می‌کند رقابت فوتبالی را از زمین چمن به میدان دانایی بکشاند و هیجان نوجوانان را با آگاهی، شناخت قهرمانان ملی و تقویت هویت ورزشی پیوند زند. شور و هیجان مسابقات ورزشی، به‌ویژه رقابت‌های بزرگ جهانی مانند جام‌جهانی فوتبال، همواره در میان نوجوانان جایگاه ویژه‌ای دارد؛ نسلی که بخش مهمی از اوقات خود را با دنبال‌کردن مسابقات، شناخت ستاره‌های فوتبال و بحث درباره نتایج تیم‌ها می‌گذراند. همین علاقه گسترده به ورزش و رقابت، زمینه‌ای فراهم کرده تا برنامه‌هایی طراحی شوند که علاوه بر سرگرمی، این شور و هیجان را به بستری برای افزایش آگاهی و تعامل نوجوانان تبدیل کنند. مسابقه تلویزیونی تک‌به‌تک در شبکه ورزش نیز با چنین رویکردی شکل گرفته است. علی اقتدار، تهیه‌کننده این برنامه می‌گوید ایده تک‌به‌تک از نیاز شبکه به تولید محتوایی ویژه برای نوجوانان علاقه‌مند به ورزش به‌وجودآمد؛ مسابقه‌ای که تلاش می‌کند هیجان رقابت، علاقه نوجوانان به فوتبال و فضای پرشور رویدادهایی مانند جام‌جهانی را در قالب پرسش‌های ورزشی و رقابت‌های جذاب به برنامه‌ای تعاملی تبدیل و مخاطبان نوجوان را به شکلی فعال درگیر کند.

شکل‌گیری تک‌به‌تک از دل نیاز مخاطب نوجوان
اقتدار در توضیح آغاز شکل‌گیری برنامه می‌گوید: در شبکه ورزش به این نتیجه رسیده بودند که بخش قابل‌توجهی از مخاطبان این شبکه را نوجوانان تشکیل می‌دهند که به ورزش علاقه جدی دارند اما برنامه‌ای که به‌طور خاص برای آنان طراحی شده باشد کمتر وجود داشت. به گفته او، درحالی‌که رویدادهای ورزشی و مسابقات فوتبال برای این گروه جذاب بود، اما برنامه‌ای تخصصی که بتواند هم سرگرم‌کننده باشد و هم اطلاعات مفید در اختیار نوجوانان قرار دهد در کنداکتور شبکه دیده نمی‌شد. به‌همین‌دلیل تصمیم گرفته شد قالبی طراحی شود که بتواند این خلأ را پر کند.
او می‌افزاید: گروه تولید با بررسی فضای مجازی و برنامه‌های پرمخاطب در یوتیوب، به ایده‌هایی رسید که قابلیت تبدیل‌شدن به یک مسابقه تلویزیونی را داشت. درنهایت با ترکیب این ایده‌ها قالب مسابقه‌ای طراحی شد که بتواند نوجوانان را به‌صورت مستقیم درگیر کند و از دل همین روند، مسابقه تک‌به‌تک شکل‌گرفت.
این تهیه‌کننده در ادامه درباره ساختار مسابقه توضیح می‌دهد‌: این برنامه از چند بخش تشکیل شده است. نخستین مرحله تک‌به‌تک نام دارد که در آن سؤال‌ها عمومی‌تر و ساده‌تر هستند. در ادامه، شرکت‌کنندگان راهی «منهای فوتبال» می‌شوند؛ بخشی که با محوریت تاریخ ورزش ایران و معرفی قهرمانان ملی طراحی شده است. به گفته اقتدار، در این بخش نوجوانان باید درباره ورزشکاران و شخصیت‌هایی که در شکل‌گیری هویت ورزشی کشور نقش داشته‌اند مطالعه کرده باشند.
او ادامه می‌دهد: پس از آن مرحله «پنالتی» قرار دارد که سؤال‌های سخت‌تر و تخصصی‌تر فوتبالی در آن مطرح می‌شود؛ برای مثال ممکن است ترکیب یک تیم یا ملیت بازیکنان به نمایش درآید و شرکت‌کننده باید تیم مورد نظر را تشخیص دهد. در ادامه نوبت به بخش «شناسنامه» می‌رسد که بازهم به قهرمانان و شخصیت‌های دارای هویت ملی می‌پردازد. مرحله پایانی مسابقه «سؤال طلایی» است؛ پرسشی بسیار دشوار که شرکت‌کننده تنها پنج ثانیه فرصت پاسخ‌ به آن را دارد.  اقتدار می‌گوید: شرکت‌کنندگان این اختیار را دارند که از ورود به این مرحله صرف‌نظر کنند؛ چراکه پاسخ نادرست به سؤال طلایی، امتیاز منفی داشته و ممکن است بخشی از امتیازات کسب‌شده را از بین ببرد.

ویژه‌برنامه جام‌جهانی  و اضافه‌شدن کمپین «هیستوری»
اقتدار در خصوص تغییرات ویژه‌برنامه جام‌جهانی توضیح داد که در این دوره، بخش منهای فوتبال حذف و کمپین «هیستوری» جایگزین آن شده است. او توضیح می‌دهد این کمپین علاوه بر اشاره به مفهوم تاریخ، نوعی بازی زبانی با واژه نیز دارد و درواقع به موضوعات تاریخی و ضداستعماری می‌پردازد. به گفته او، در این بخش نوجوانان ابتدا اطلاعاتی درباره برخی رویدادهای تاریخی مرتبط با فوتبال و مسائل سیاسی و اجتماعی جهان دریافت می‌کنند و سپس از همین داده‌ها در مسابقه سؤال طرح می‌شود؛ موضوعاتی مانند تأثیر استعمار در برخی کشورها یا رویدادهای تاریخی مشهور در فوتبال جهان. اقتدار می‌افزاید: شرکت‌کنندگان ابتدا در این کمپین آزمون می‌دهند و سپس براساس امتیازهای خود امکان حضور در مسابقه را پیدا می‌کنند. او همچنین توضیح می‌دهد: تاکنون صد قسمت از فصل نخست این مسابقه روی آنتن رفته و علاوه بر آن ۲۵قسمت ویژه جام‌جهانی نیز در نظر گرفته شده است. به گفته وی، مخاطب اصلی برنامه نوجوانان هستند، هرچند گاهی افراد بزرگسال نیز در مسابقه شرکت کرده‌اند.
 اقتدار درباره انتخاب مجری برنامه نیز می‌گوید: آقای مهربانی به‌دلیل اجرای پرانرژی و ارتباط خوبی که با نوجوانان برقرار می‌کند برای این برنامه انتخاب شد که درنهایت بازخورد مثبتی در میان مخاطبان نوجوان داشته است.
او در پایان به بخشی با عنوان «تیفوسی» اشاره می‌کند که برای هواداران تیم‌های مختلف طراحی شده است. در این بخش طرفداران باشگاه‌هایی مانند پرسپولیس، استقلال، رئال‌مادرید یا بارسلونا در رقابت‌هایی تخصصی شرکت می‌کنند و سؤال‌ها تنها درباره همان باشگاه مطرح می‌شود. برنده این رقابت‌ها نشان هواداری آن باشگاه را دریافت می‌کند و به‌نوعی به چهره شاخص هواداران آن تیم تبدیل می‌شود.  اقتدار همچنین درباره شیوه شرکت در مسابقه توضیح می‌دهد که مخاطبان می‌توانند از طریق لینک آزمون یا اسکن کیوآرکد قرارگرفته در برنامه وارد سامانه مسابقه شوند، به پرسش‌ها پاسخ دهند و در صورت کسب امتیاز لازم شانس حضور در مسابقه را پیدا کنند.
با مرور چند بخش از مسابقه تک‌به‌تک می‌توان دریافت این‌گونه مسابقه‌های تلویزیونی برای نوجوانان فقط یک قالب سرگرمی نیستند؛ این برنامه‌ها می‌توانند نقشی مهم در یادگیری، هویت‌یابی و تقویت مهارت‌های اجتماعی این گروه سنی ایفا کنند. نوجوانی دوره‌ای است که در آن فرد به‌دنبال تجربه هیجان، رقابت و دیده‌شدن است و قالب مسابقه دقیقا به همین نیازها در بستری سالم و هدایت‌شده پاسخ می‌دهد. به همین دلیل مسابقه‌های تلویزیونی، به‌ویژه آنهایی که با موضوعاتی مانند ورزش، دانش عمومی یا مهارت‌های فردی طراحی می‌شوند، می‌توانند تأثیر قابل‌توجهی بر شکل‌گیری علایق و نگرش‌های نوجوانان داشته باشند. بنابراین می‌توان گفت اگر مسابقه‌های تلویزیونی با طراحی دقیق، محتوای آموزشی مناسب و اجرای جذاب تولید شوند، می‌توانند پلی میان سرگرمی و آموزش ایجاد کنند. چنین برنامه‌هایی نه‌تنها اوقات‌فراغت نوجوانان را به شکل سالم و مفید پر می‌کنند، بلکه به رشد فکری، اجتماعی و فرهنگی آنان نیز کمک می‌کنند و رسانه را به فضایی الهام‌بخش برای نسل جوان تبدیل می‌سازند.