شاید در نظام آموزشی ایران کمتر موضوعی را بتوان یافت که به اندازه تاثیر معدل در کنکور محل مناقشه و کشمکش باشد؛ موضوعی که بارها دستخوش اصلاح، بازنگری و تغییر شده و هر بار گروهی از دانشآموزان را امیدوار و گروهی دیگر را نگران کرده است.
برای دانشآموزان کنکوری، هر مصوبه جدید میتواند مسیر یک سال تلاش را تغییر دهد. گاهی یک بخشنامه، اهمیت یک آزمون را چندبرابر میکند و گاهی مصوبهای تازه، وزن همان آزمون را کاهش میدهد.
یوسف زراعتکیش پژوهشگر حوزه آموزش عالی با بیان اینکه تصمیم اخیر شورایعالی انقلاب فرهنگی کمکی به کنکوریها نمیکند به جام جم میگوید: «سوابق تحصیلی زمانی تهیه شده که کشور در شرایط عادی و آرامش قرار داشت و جنگی در کار نبود. درواقع سوابق پایه یازدهم از معدود سوابقی است که داوطلبان کنکور امسال بهصورت آماده در اختیار دارند. زیرا سوابق پایه دوازدهم آنها اکنون تحت تاثیر شرایط جنگی قرار گرفته و هنوز مشخص نیست به چه شکل باید تهیه و اعمال شود.»
او میافزاید: «سال گذشته در زمان برگزاری امتحانات نهایی، شرایط جنگی وجود نداشت و جنگ ۱۲روزه نیز به پایان رسیده بود. بنابراین امتحانات در فضایی آرام برگزار شد. در چنین شرایطی، سوابق تحصیلی پایه یازدهم آماده و قابل اتکاست و اتفاقا یکی از نقاط قوت کنکور امسال همین سوابق بود اما اکنون که تاثیر آن به مثبت تغییر کرده و از سوی دیگر وضعیت سوابق پایه دوازدهم نیز نامشخص است و در سایه شرایط جنگی قرار دارد، عملا تاثیر سوابق آماده داوطلبان_ بهویژه افرادی که برای کسب نمرات بالا تلاش کردهاند_ به میزان قابل توجهی کاهش یافته.»
بدین ترتیب میتوان گفت بخش مهمی از زحمات دانشآموزانی که برای این سوابق تلاش کردهاند عملا بیاثر شده است.
بازندگان پنهان یک مصوبه
هر تغییر در قواعد سنجش آموزشی، ناخواسته گروهی را منتفع و گروهی دیگر را متضرر میکند. زراعتکیش در این باره عنوان میکند: «این تصمیم مستقیما به داوطلبان کنکور امسال مربوط میشود. یعنی افرادی که سوابق پایه یازدهم آنها آماده است اما هنوز سوابق پایه دوازدهم خود را در اختیار ندارند. برای تمامی کسانی که امسال در کنکور شرکت میکنند، تاثیر سوابق پایه یازدهم مثبت خواهد بود و دیگر بهصورت قطعی اعمال نمیشود. بخش عمده این افراد دانشآموزان پایه دوازدهم هستند که امسال کنکور میدهند، هرچند تعدادی از فارغالتحصیلان سالهای گذشته نیز در میان آنها حضور دارند. بنابراین این تصمیم بیش از همه به زیان کسانی است که برای کسب نمرات بهتر در پایه یازدهم تلاش کردهاند.»
او ادامه میدهد: «بهطور کلی هر فردی که امسال در آزمون سراسری شرکت کند، مشمول همین قاعده خواهد بود؛ چه دانشآموز پایه دوازدهم باشد، چه فارغالتحصیل سال گذشته و چه فارغالتحصیل سالهای قبل. برای همه این داوطلبان، تاثیر سوابق پایه یازدهم مثبت است و دیگر به شکل قطعی محاسبه نمیشود. البته اینکه تعداد دروس نهایی پایه یازدهم به شش درس کاهش یافته و روند آن سبکتر شده، اقدام و ارزیابی مثبتی است مشروط بر اینکه دوباره دستخوش تغییر نشود.»
تغییرات مدام یک مصوبه
داوطلبان کنکور بیش از هر چیزی به نقشه راه روشن نیاز دارند. تغییرات پی در پی در ضوابط و مقررات آزمون سراسری، علاوه بر آثار آموزشی میتواند بر انگیزه و امنیت روانی دانشآموزان نیز تاثیر بگذارد.
این پژوهشگر حوزه آموزش عالی با اشاره به تغییرات مکرر مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی که خود یک نقطه ضعف جدی محسوب میشود، خاطرنشان میکند: «این پرسش مطرح است که چرا مصوبات تا این اندازه تغییر میکنند و چرا امکان برنامهریزی بلندمدت را از داوطلبان میگیرند؟ دانشآموزی که براساس مقررات اعلام شده در پایه یازدهم نمرات خوبی کسب نموده و برای آینده خود برنامهریزی کرده است، اکنون با این تصمیم مواجه میشود که تاثیر سوابقش صرفا مثبت خواهد بود. طبیعی است برای چنین تغییری باید دلایل قانعکنندهای ارائه شود.»
به گفته او چنانچه قرار بود تغییری صورت بگیرد، شاید منطقیتر بود که درباره پایه دوازدهم تصمیمگیری شود چراکه شرایط جنگی میتوانست توجیهی برای آن باشد اما اکنون سوابقی که از قبل آماده و تثبیت شده بودند، عملا اثرگذاری سوابق خود را از دست دادهاند. به همین دلیل میتوان گفت این تصمیم برای دانشآموزانی که در پایه یازدهم عملکرد ضعیفتری داشتهاند خبر خوبی است اما برای کسانی که تلاش کرده و نمرات بالایی کسب کردهاند، چندان خبر خوشایندی نیست.
زراعتکیش معتقد است بهتر بود سوابق پایه یازدهم بدون تغییر باقی میماند و تصمیمگیری درباره پایه دوازدهم به شرایط موجود و روند تحولات وابسته میشد. اگر در نهایت بهدلیل شرایط جنگی امکان برگزاری مطلوب امتحانات نهایی پایه دوازدهم وجود نداشت، آن زمان میشد درباره مثبت یا قطعی بودن تاثیر سوابق این پایه تصمیمگیری کرد. حتی میتوانستند با اتخاذ تدابیری، آزمونها را به شکلی برگزار کنند که امنیت روانی داوطلبان حفظ شود و آسیب کمتری متوجه آنها شود.
عدالت آموزشی در آزمون سهمیهها
در کنار موضوع سوابق تحصیلی، بحث حمایت از داوطلبانی که تحت تاثیر شرایط جنگی قرار گرفتهاند نیز به یکی از موضوعات مهم روزهای اخیر تبدیل شده است. حسین سیمایی صراف وزیر علوم امروز از اختصاص قطعی سهمیه به داوطلبان آسیبدیده از جنگ در کنکور ۱۴۰۵ خبر داده است.
یوسف زراعتکیش در این باره میگوید: «مهم این است که مشخص شود چنین سهمیهای تا چه اندازه میتواند به تحقق عدالت آموزشی کمک کند. بهنظر میرسد برای برخی مناطق بحرانی، در صورت استفاده از ظرفیت سهمیههای موجود، از جمله سهمیههای مرتبط با ایثارگران بتوان راهکارهایی را در نظر گرفت. همچنین برای مناطقی که بیشترین آسیب را متحمل شدهاند، شاید اختصاص سهمیهای محدود، در حد پنج یا شش درصد قابل بررسی باشد اما در هر صورت این موضوع باید با احتیاط، مطالعه کارشناسی و بررسی دقیق ابعاد مختلف آن انجام شود.»
