حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
بانک مرکزی دلایل گرانی های اخیر را اعلام کرد
بانک مرکزی دلایل افزایش سطح عمومی قیمتها را در ماههای اخیر اعلام کرد.
بانک مرکزی در گزارش خود یکی از دلایل افزایش سطح عمومی قیمتها را رشد بالای نقدینگی طی سالهای اخیر به ویژه سالهای 84 (34.4 درصد) و 85 ( 39.4 درصد) عنوان کرده است.
در عین حال جذب نشدن نقدینگی توسط سایر بازارها مانند طلا، سکه، ارز، خودرو و تلفن همراه طی سالهای اخیر و حتی خروج نقدینگی از این بازارها، تداوم دوره رکود در بازار سرمایه و خروج نقدینگی از این بازار طی سالهای 83 تا 85، طولانی شدن و تعمیق دوره رکود سالهای 81 تا 84 و رشد کمتر شاخص بهای مسکن از رشد شاخص کل CPI طی سالهای مذکور، گسترش فعالیت موسسات اعتباری غیر بانکی فاقد مجوز از بانک مرکزی و صندوقهای قرض الحسنه در چند سال اخیر و افزایش ناگهانی و شدید قیمت نهادههای تولید مسکن به ویژه فولاد، سیمان، دستمزد و مجوزهای قانونی در سال 85 و سال جاری دلایل عمده افزایش نرخ تورم بوده است.
شواهد افزایش سطح عمومی قیمتها در ماههای اخیر
رشد شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی (نرخ تورم) از خرداد ماه سال 84 روند نزولی داشت و تا تیر ماه سال 85 ادامه یافت و در خرداد و تیر ماه سال 85 به حداقل میزان خود طی چند سال اخیر رسید. اما این نرخ از مرداد ماه سال 85 همواره روند افزایشی داشت و در مرداد ماه سال جاری به 15.4 درصد بالغ شد که بالاترین میزان طی دو سال اخیر است.
به گزارش خبرگزاری ایسنا، نرخ رشد نقطه به نقطه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مرداد ماه سال جاری به 17.3 درصد رسید که بالاترین نرخ رشد این شاخص در چندین ماه اخیر است.
در یک سال اخیر مرداد 85 تا مرداد 86 رشد شاخص بهای گروههای "مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختها " و "خوراکیها و آشامیدنیها" بیشترین سهم را در افزایش شاخص کل داشته است.
به گزارش خبرگزاری ایسنا، نرخ رشد نقطه به نقطه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مرداد ماه سال جاری به 17.3 درصد رسید که بالاترین نرخ رشد این شاخص در چندین ماه اخیر است.
در یک سال اخیر مرداد 85 تا مرداد 86 رشد شاخص بهای گروههای "مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختها " و "خوراکیها و آشامیدنیها" بیشترین سهم را در افزایش شاخص کل داشته است.
تغییرات شاخص بهای گروههای اصلی تشکیل دهنده CPI
گروه اصلی "مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختها"، بالاترین ضریب اهمیت را در میان 12 گروه اصلی تشکیلدهنده دارد. تغییرات 12 ماهه این گروه طی ماههای نخست سال 85 در فاصله 11.6 و 11.3 نوسانات جزئی داشت، اما از شهریورماه سال 1385 روند افزایشی به خود گرفت.
بررسی تغییرات این گروه در هر ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل حاکی از ثابت ماندن تغییرات ماهانه آن در دامنه 11 تا 12 درصد طی سال 84 و پنج ماه نخست سال 85 است اما از شهریور ماه سال 85 روند افزایشی به خود گرفته و در مرداد ماه امسال به 18.2 درصد بالغ شده است.
از سویی تغییرات شاخص بهای "گروه خوراکیها و آشامیدنیها" در 12 ماهه منتهی به خرداد و تیرماه سال 85 نسبت به دوره مشابه سال قبل به حداقل خود رسید لیکن از این ماه به بعد همواره روند صعودی به خود گرفته و در مردادماه سال جاری به 20.5 درصد بالغ شد.
بررسی تغییرات گروههای فرعی تشکیلدهنده گروه اصلی "خوراکیها و آشامیدنیها" در 12 ماهه منتهی به هر ماه نسبت به دوره مشابه سال قبل حاکی از افزایش شدید شاخص بهای گروههای فرعی "گوشت"، "ماهی و حیوانات دریایی" ، "لبنیات و تخممرغ" ، "روغنها و چربیها" ، "میوهها و خشکبار" و "انواع سبزی، حبوب و فرآوردههای سبزی" است.
به جز گروههای اصلی "مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختها" و "خوراکیها و آشامیدنیهاS گروههای "پوشاک و کفش"، "اثاث، لوازم و خدمات مورد استفاده در خانه"، "حمل و نقل" و "کالاها و خدمات متفرقه" در ماههای اخیر افزایش شدیدی یافته است.
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
بررسی تغییرات این گروه در هر ماه نسبت به ماه مشابه سال قبل حاکی از ثابت ماندن تغییرات ماهانه آن در دامنه 11 تا 12 درصد طی سال 84 و پنج ماه نخست سال 85 است اما از شهریور ماه سال 85 روند افزایشی به خود گرفته و در مرداد ماه امسال به 18.2 درصد بالغ شده است.
از سویی تغییرات شاخص بهای "گروه خوراکیها و آشامیدنیها" در 12 ماهه منتهی به خرداد و تیرماه سال 85 نسبت به دوره مشابه سال قبل به حداقل خود رسید لیکن از این ماه به بعد همواره روند صعودی به خود گرفته و در مردادماه سال جاری به 20.5 درصد بالغ شد.
بررسی تغییرات گروههای فرعی تشکیلدهنده گروه اصلی "خوراکیها و آشامیدنیها" در 12 ماهه منتهی به هر ماه نسبت به دوره مشابه سال قبل حاکی از افزایش شدید شاخص بهای گروههای فرعی "گوشت"، "ماهی و حیوانات دریایی" ، "لبنیات و تخممرغ" ، "روغنها و چربیها" ، "میوهها و خشکبار" و "انواع سبزی، حبوب و فرآوردههای سبزی" است.
به جز گروههای اصلی "مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختها" و "خوراکیها و آشامیدنیهاS گروههای "پوشاک و کفش"، "اثاث، لوازم و خدمات مورد استفاده در خانه"، "حمل و نقل" و "کالاها و خدمات متفرقه" در ماههای اخیر افزایش شدیدی یافته است.
تحولات قیمتهای اداری
به موجب قانون اصلاح ماده (3) قانون برنامه چهارم توسعه (قانون تثبیت قیمتها) قیمت برخی کالاها و خدمات دولتی در سال های 84 و 85 در سطح قیمتهای پایان شهریور 1383 ثابت ماند. در سال 86 و بر اساس قانون بودجه، قیمت تعدادی از کالاها و خدمات دولتی افزایش یافت. از جمله این کالاها می توان به بنزین، آب، برق، گاز، سیگار، نوشابه و برخی خدمات اشاره کرد.
به دلیل افزایشهای مذکور، در پنج ماهه اول امسال نرخ رشد شاخص گروههایی از کالاها و خدمات که متأثر از تغییرات قیمتهای اداری هستند، نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش بیشتری داشت. در این دوره، نرخ رشد بهای "دخانیات"، "حمل و نقل "، "آب" و " برق و گاز و سایر سوختها" در شاخص CPI به ترتیب به میزان 24.7 ، 11.4، 6.8 و 4.7 درصد افزایش یافت. ارقام مشابه سال قبل به ترتیب 6 ، 5.9، منفی 0.6و 1.4 درصد بود.
تحولات قیمتهای نسبی نشان میدهد که شاخص قیمتهای نسبی از تقسیم شاخص قیمت هر یک از گروههای اصلی بر شاخص کل به دست میآید.
طی سالهای 83 تا 86 شاخص نسبی گروههای بهداشت و درمانS ، تحصیلS ، خوراکیها و آشامیدنیهاS و مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختهاS در سطح بالاتری از عدد یک قرار داشته و شاخص نسبی گروههای پوشاک و کفشS، حمل ونقل S، ارتباطاتS و تفریح و امور فرهنگیS از یک کمتر بوده است.
در دوره مذکور، تغییر قیمتهای نسبی همواره به نفع گروههای بهداشت و درمانS ، تحصیلS ، خوراکیها و آشامیدنیهاS و مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختهاS و به زیان گروههای پوشاک و کفشS، حمل ونقل S ، ارتباطاتS و تفریح و امور فرهنگیS بوده است.
به دلیل افزایشهای مذکور، در پنج ماهه اول امسال نرخ رشد شاخص گروههایی از کالاها و خدمات که متأثر از تغییرات قیمتهای اداری هستند، نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش بیشتری داشت. در این دوره، نرخ رشد بهای "دخانیات"، "حمل و نقل "، "آب" و " برق و گاز و سایر سوختها" در شاخص CPI به ترتیب به میزان 24.7 ، 11.4، 6.8 و 4.7 درصد افزایش یافت. ارقام مشابه سال قبل به ترتیب 6 ، 5.9، منفی 0.6و 1.4 درصد بود.
تحولات قیمتهای نسبی نشان میدهد که شاخص قیمتهای نسبی از تقسیم شاخص قیمت هر یک از گروههای اصلی بر شاخص کل به دست میآید.
طی سالهای 83 تا 86 شاخص نسبی گروههای بهداشت و درمانS ، تحصیلS ، خوراکیها و آشامیدنیهاS و مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختهاS در سطح بالاتری از عدد یک قرار داشته و شاخص نسبی گروههای پوشاک و کفشS، حمل ونقل S، ارتباطاتS و تفریح و امور فرهنگیS از یک کمتر بوده است.
در دوره مذکور، تغییر قیمتهای نسبی همواره به نفع گروههای بهداشت و درمانS ، تحصیلS ، خوراکیها و آشامیدنیهاS و مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوختهاS و به زیان گروههای پوشاک و کفشS، حمل ونقل S ، ارتباطاتS و تفریح و امور فرهنگیS بوده است.
توصیههای بانک مرکزی برای کنترل تورم
در این میان توصیههای سیاستی برای کنترل تورم در سال جاری از سوی بانک مرکزی اعلام شده است که محدود کردن رشد نقدینگی، عقیمسازی افزایشهای ناگزیر در منابع پایه پولی از طریق فروش اوراق مشارکت بانک مرکزی، رعایت سیاست انقباضی در بودجه 86 و پرهیز از برداشت بیشتر از حساب ذخیره ارزی و یا مازاد درآمد حاصل از صادرات نفت خام، تدوین و اجرای سیاست درآمدی و کنترل افزایش دستمزدها و قیمتهای اداری، تلاش برای اتمام طرحهای عمرانی نیمه تمام به منظور افزایش عرضه کالاها و خدمات، فعال کردن بازار سرمایه از راه ایجاد ثبات و اطمینان در این بازار، حرکت به سمت اقتصاد بازار محور و گسترش رقابت در بازار کالاها و خدمات و اجرای سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی از جمله آنهاست.
بانک مرکزی معتقد است که حتی با اجرای سیاستهای فوق، امکان تحقق هدف تورم برنامه در سال 86 به میزان 9.1 به دلیل شتاب افزایش قیمتها میسر نیست و اقدامات مذکور تنها از افزایش نرخ تورم در ماههای باقیمانده سال جلوگیری میکند.
مقایسه اقلام و ضرایب اهمیت کالاهای مشمول شاخص CPI در دو سال پایه 76 و83 نشان میدهد که به دلایل اقتصادی، اجتماعی و پیشرفت فناوری، الگوی مصرف خانوارها در فواصل زمانی مختلف دچار تحول میشود و ترکیب و میزان هزینه انجام شده برای اقلام مصرفی خانوارها تغییر مییابد، لذا تجدید نظر در سال پایه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در فواصل زمانی مناسب اجتناب ناپذیر است.
در سال 82 با لحاظ کردن آخرین تغییرات صورت گرفته در تقسیمات کشوری و تحولات جمعیتی و اقتصادی، تعداد 75 شهر نمونه به عنوان نماینده شهرهای کشور انتخاب و ضمن اصلاح نقشه بلوکهای شهری در این 75 شهر، از خانوارهای ساکن در این بلوکها فهرست برداری شد.
فهرستی از خانوارهای شهری برای نمونهگیری و اجرای طرح بررسی بودجه خانوار در سال 83 انتخاب شد. نتایج اجرای این طرح، اقلام هزینههای مصرفی خانوار در مناطق شهری و اهمیت این اقلام را در سبد مصرفی خانوارها مشخص کرد.
بر اساس این طرح تعداد 359 قلم کالا و خدمت برای قیمتگیری در طرح محاسبه شاخص CPI انتخاب شد. از این تعداد، 81 قلم نسبت به اقلام انتخابی در سال پایه 76 جدید بوده و از اقلام مشمول شاخص قدیم نیز تعداد 32 قلم در تجدید نظر اخیر حذف شد.
اقلام حذف یا اضافه شده به سبد سال پایه جدید شامل اقلامی هستند که میزان اهمیت آنها در بین اقلام مصرفی خانوار نسبت به سایر اقلام، در فاصله بین دو تجدید نظر کاهش قابل ملاحظه یافته است (مانند اجرت استحمام در حمام خصوصی، بخاری نفتی دستی و...)
در عین حال اقلامی که به قرینه انتخاب اقلام جدید حذف شده و به جای آنها اقلامی با ماهیت مشابه انتخاب شدهاند (مانند اقلام مشمول گروه داروهای درمانی و انواع اتومبیل سواری)، اقلامی که با تغییر روش قیمتگیری از آنها، ضمن حفظ ماهیت عینی، عناوین به کار رفته در آنها به چند قلم تقسیم شده است یا چند قلم قبلی در قالب یک قلم واحد انتخاب شده و مورد قیمتگیری قرار گرفتهاند (مثل هزینه حج و زیارت که به چند قلم مجزای سفرهای مختلف زیارتی تقسیم شده است یا سبزیهای برگی که با هم ترکیب شدهاند)، اقلامی به سبد جدید اضافه شدهاند که در فاصله دو سال پایه 76 و 83 اهمیت قابل توجهی در سبد مصرفی خانوارها بدست آوردهاند ( مانند رایانه شخصی، تلفن همراه، مبل و...) از جمله آنهاست.
طبقهبندی به کار رفته در سال پایه جدید حاکی از آن است که در تجدیدنظر سال 83 طبقهبندی اقلام مشمول شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی به طبقهبندی COICOP 1 براساس پیشنهاد SNA 2 ویرایش سال 1993 تغییر یافت.
به علت اعمال این تغییر، تعداد گروههای اصلی مشمول شاخص از هشت گروه در طبقهبندی قبل (براساس طبقهبندی SNA ویرایش سال 1968) به 12 گروه تغییر یافت.
در بین گروههای اصلی مشمول شاخص جابجاییهایی در مورد بعضی از اقلام رخ داد.
تغییرات طبقهبندی اقلام در گروههای اصلی شاخص جدید نسبت به شاخص قدیم نشان میدهد که غذای خارج از خانه که در شاخص قبل در گروه "خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات" طبقهبندی میشد به گروه جدیدی با عنوان "رستوران و هتل" منتقل شد. گروه "حمل و نقل و ارتباطات" در شاخص قدیم، براساس طبقهبندی جدید به دو گروه "حمل و نقل" و "ارتباطات" تقسیم شده است. گروه "تحصیل و مطالعه" از شاخص قدیم، با در نظر گرفتن شهریه مراکز آموزشی به گروه "تحصیل" در شاخص جدید تبدیل شده و باقی مانده اقلام مشمول آن گروه نیز به گروه "تفریح و امور فرهنگی" به عنوان یک گروه جدید اضافه شده است.
با ایجاد گروه "تفریح و امور فرهنگی" اقلام هزینههای مسافرت خانوار که در شاخص قدیم جزو زیر گروه "کالاها و خدمات متفرقه" بود، در شاخص جدید به گروه "تفریح و امور فرهنگی" منتقل شده است.
علل کاهش تغییرات شاخص در سال پایه 83 نسبت به سال پایه 86 نیز در این گزراش مورد بحث قرار گرفته است.
براساس فرمول محاسباتی شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی (فرمول لاسپیرز) سبد اقلام مصرفی خانوار و وزنهای منتسب به آنها در فاصله بین دو سال پایه متوالی ثابت فرض میشود.
به علل اقتصادی، پیشرفت فناوری، به بازار آمدن کالاهای مصرفی جدید، تاسیس فروشگاههای ارزان قیمت و تغییر کیفیت خدمات مصرفی، به تدریج الگوی مصرف خانوارها تغییر می کند.
خانوارها در شرایط تورمی سعی میکنند اجناس گرانتر را با اقلام کمهزینهتر جایگزین کنند لذا با فاصله گرفتن از سال پایه، شاخص لاسپیرز افزایش هزینههای زندگی را بیشتر از میزان واقعی آن نشان میدهد.
با به روزآوری سال پایه، شاخص محاسبه شده کاهش مییابد و تغییرات آن بیان بهتری از تغییرات هزینه زندگی خواهد بود. به دلایل فوق، نرخ تورم در سال 1385 از 13.6 درصد برمبنای سال پایه قدیم به 11.9 درصد برمبنای سال پایه جدید کاهش یافت. 
بانک مرکزی معتقد است که حتی با اجرای سیاستهای فوق، امکان تحقق هدف تورم برنامه در سال 86 به میزان 9.1 به دلیل شتاب افزایش قیمتها میسر نیست و اقدامات مذکور تنها از افزایش نرخ تورم در ماههای باقیمانده سال جلوگیری میکند.
مقایسه اقلام و ضرایب اهمیت کالاهای مشمول شاخص CPI در دو سال پایه 76 و83 نشان میدهد که به دلایل اقتصادی، اجتماعی و پیشرفت فناوری، الگوی مصرف خانوارها در فواصل زمانی مختلف دچار تحول میشود و ترکیب و میزان هزینه انجام شده برای اقلام مصرفی خانوارها تغییر مییابد، لذا تجدید نظر در سال پایه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در فواصل زمانی مناسب اجتناب ناپذیر است.
در سال 82 با لحاظ کردن آخرین تغییرات صورت گرفته در تقسیمات کشوری و تحولات جمعیتی و اقتصادی، تعداد 75 شهر نمونه به عنوان نماینده شهرهای کشور انتخاب و ضمن اصلاح نقشه بلوکهای شهری در این 75 شهر، از خانوارهای ساکن در این بلوکها فهرست برداری شد.
فهرستی از خانوارهای شهری برای نمونهگیری و اجرای طرح بررسی بودجه خانوار در سال 83 انتخاب شد. نتایج اجرای این طرح، اقلام هزینههای مصرفی خانوار در مناطق شهری و اهمیت این اقلام را در سبد مصرفی خانوارها مشخص کرد.
بر اساس این طرح تعداد 359 قلم کالا و خدمت برای قیمتگیری در طرح محاسبه شاخص CPI انتخاب شد. از این تعداد، 81 قلم نسبت به اقلام انتخابی در سال پایه 76 جدید بوده و از اقلام مشمول شاخص قدیم نیز تعداد 32 قلم در تجدید نظر اخیر حذف شد.
اقلام حذف یا اضافه شده به سبد سال پایه جدید شامل اقلامی هستند که میزان اهمیت آنها در بین اقلام مصرفی خانوار نسبت به سایر اقلام، در فاصله بین دو تجدید نظر کاهش قابل ملاحظه یافته است (مانند اجرت استحمام در حمام خصوصی، بخاری نفتی دستی و...)
در عین حال اقلامی که به قرینه انتخاب اقلام جدید حذف شده و به جای آنها اقلامی با ماهیت مشابه انتخاب شدهاند (مانند اقلام مشمول گروه داروهای درمانی و انواع اتومبیل سواری)، اقلامی که با تغییر روش قیمتگیری از آنها، ضمن حفظ ماهیت عینی، عناوین به کار رفته در آنها به چند قلم تقسیم شده است یا چند قلم قبلی در قالب یک قلم واحد انتخاب شده و مورد قیمتگیری قرار گرفتهاند (مثل هزینه حج و زیارت که به چند قلم مجزای سفرهای مختلف زیارتی تقسیم شده است یا سبزیهای برگی که با هم ترکیب شدهاند)، اقلامی به سبد جدید اضافه شدهاند که در فاصله دو سال پایه 76 و 83 اهمیت قابل توجهی در سبد مصرفی خانوارها بدست آوردهاند ( مانند رایانه شخصی، تلفن همراه، مبل و...) از جمله آنهاست.
طبقهبندی به کار رفته در سال پایه جدید حاکی از آن است که در تجدیدنظر سال 83 طبقهبندی اقلام مشمول شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی به طبقهبندی COICOP 1 براساس پیشنهاد SNA 2 ویرایش سال 1993 تغییر یافت.
به علت اعمال این تغییر، تعداد گروههای اصلی مشمول شاخص از هشت گروه در طبقهبندی قبل (براساس طبقهبندی SNA ویرایش سال 1968) به 12 گروه تغییر یافت.
در بین گروههای اصلی مشمول شاخص جابجاییهایی در مورد بعضی از اقلام رخ داد.
تغییرات طبقهبندی اقلام در گروههای اصلی شاخص جدید نسبت به شاخص قدیم نشان میدهد که غذای خارج از خانه که در شاخص قبل در گروه "خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات" طبقهبندی میشد به گروه جدیدی با عنوان "رستوران و هتل" منتقل شد. گروه "حمل و نقل و ارتباطات" در شاخص قدیم، براساس طبقهبندی جدید به دو گروه "حمل و نقل" و "ارتباطات" تقسیم شده است. گروه "تحصیل و مطالعه" از شاخص قدیم، با در نظر گرفتن شهریه مراکز آموزشی به گروه "تحصیل" در شاخص جدید تبدیل شده و باقی مانده اقلام مشمول آن گروه نیز به گروه "تفریح و امور فرهنگی" به عنوان یک گروه جدید اضافه شده است.
با ایجاد گروه "تفریح و امور فرهنگی" اقلام هزینههای مسافرت خانوار که در شاخص قدیم جزو زیر گروه "کالاها و خدمات متفرقه" بود، در شاخص جدید به گروه "تفریح و امور فرهنگی" منتقل شده است.
علل کاهش تغییرات شاخص در سال پایه 83 نسبت به سال پایه 86 نیز در این گزراش مورد بحث قرار گرفته است.
براساس فرمول محاسباتی شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی (فرمول لاسپیرز) سبد اقلام مصرفی خانوار و وزنهای منتسب به آنها در فاصله بین دو سال پایه متوالی ثابت فرض میشود.
به علل اقتصادی، پیشرفت فناوری، به بازار آمدن کالاهای مصرفی جدید، تاسیس فروشگاههای ارزان قیمت و تغییر کیفیت خدمات مصرفی، به تدریج الگوی مصرف خانوارها تغییر می کند.
خانوارها در شرایط تورمی سعی میکنند اجناس گرانتر را با اقلام کمهزینهتر جایگزین کنند لذا با فاصله گرفتن از سال پایه، شاخص لاسپیرز افزایش هزینههای زندگی را بیشتر از میزان واقعی آن نشان میدهد.
با به روزآوری سال پایه، شاخص محاسبه شده کاهش مییابد و تغییرات آن بیان بهتری از تغییرات هزینه زندگی خواهد بود. به دلایل فوق، نرخ تورم در سال 1385 از 13.6 درصد برمبنای سال پایه قدیم به 11.9 درصد برمبنای سال پایه جدید کاهش یافت.
گفت و گو
