تنفر جهان امروز از امریکا

اگرچه خیلی از طرفداران امریکا این کشور را نجات دهنده اروپا از چنگال سربازان هیتلری می دانند، با این وجود خیلی از پایان این جنگ نگذشته بود که جمله معروف «یانکی گو هوم» یا امریکایی به خانه ات برگرد بر در و دیوار بیشتر شهرهای قاره اروپا نقش بست .همبرگر و هالیوود و کوکاکولای امریکایی ها برای اروپاییان جذابیتی نداشت و آنها حاضر نبوده و نیستند که ساکنان غرب وحشی و بازماندگان تبعیدی های اروپایی را با ساکنان اروپایی متمدن در یک ردیف قرار دهند. جیمز سزار، از دانشگاه امریکایی ویرجینیا معتقد است که باور علمی غالب در اروپا، از قرن هجدهم به بعد این بود که در قاره نو همه چیز پست تر از نمونه اروپایی آن است و هر چیز که از اروپا به امریکا برسد، تغییر ماهیت خواهد داد. از هوش و استعداد مهاجران اروپایی گرفته تا حتی توانایی تولید مثل ! همه به این دلیل که فرهنگ امریکایی زمخت و بازاری است و در حقیقت اصلا فرهنگ نیست و این طرز فکر به نوعی تا امروز در اروپا دوام آورده است . از جمله معروف ترین کشورهای اروپایی در مخالفت با امریکا فرانسه است. خصومت فرانسویان با امریکا پیش از تاسیس ایالات متحده شروع شد و فلاسفه قرن هجدهم فرانسه ، زمانی که امریکای شمالی چند تکه مستعمره اروپایی بود، در یادداشت های خود، این تکه دنیا را سرزمینی وحشی ، بشدت مرطوب و غیرقابل زندگی توصیف کردند، اما فیلسوفان قرن بیستم فرانسه مانند ژان پل سارتر قضیه را قدری جدی تر گرفتند. در سالهای بعد از جنگ دوم ، ماهیت دشمنی فرانسویان با امریکا شکل جدیدی به خود گرفت . در سال 1944 که امریکا فرماندهی جبهه دوم برای آزاد کردن اروپا را به عهده داشت ، هوبر بوو لری ، موسس روزنامه معتبر لوموند نوشت : امریکا برای فرانسه یک خطر جدی است ، خیلی متفاوت با خطری که از طرف آلمان وجود داشت و یا ممکن است در آینده از طرف اتحاد شوروی متوجه ما باشد. امریکایی ها شاید مدافع مکتب آزادی خواهی باشند، اما در آزاد کردن خود از اسارتی که سرمایه داری به وجود آورده ضرورتی نمی بینند.در سال 1999 تظاهراتی علیه باز شدن یک شعبه همبرگر مک دونالد در جنوب فرانسه به هجوم مردم به آن و شکستن در و پنجره هایش انجامید. رهبر تظاهرات یک کاسبکار محلی بنام جوزه بووه بود که گفت من با مردم امریکا مشکلی ندارم... مساله من دولت جورج بوش است که وقتی از آزادی حرف می زند منظورش جنگ است و شنیدن نام امریکاست که مردم دنیا را هراسناک می کند. ضدیت با امریکا در میان دولتمردان فرانسه هم کم نیست . وقتی از هوبر وترین ، وزیر پیشین امور خارجه پرسیده شد نام امریکا چه تصویری در ذهن او می سازد گفت : خیلی چیزها....کشوری بزرگ ، ثروتمند و قدرتمند که دوست و متحد ماست اما فرانسوی ها نمی خواهند به آن متکی باشند. خواسته ما حفظ استقلال فرانسه است تا اگر اختلاف نظری داشتیم رک به آنها بگوییم . هوبر وترین معتقد است که مردم امریکا خود را ملتی برگزیده و با سرنوشتی جدا از دیگران می دانند و تا حدی هم آن را می پذیرند اما اضافه می کند که امریکایی ها واقعا خیال می کنند قادر متعال آنها را برای رهبری دنیا و هدایت بندگانش به سوی رستگاری برگزیده است . منتقدان فرانسوی می گویند: تا قبل از جنگ دوم این اعتقاد امریکایی ها بیشتر حالت موعظه داشت اما بعد از جنگ به استراتژی بدل شد مثل صدور دموکراسی ، سرمایه داری مطلق و بازار آزاد و حقوق بشر و همزمان بی اعتنا به واقع گرایی و باورهای دیگران . هوبر وترین آن را نوعی استعمار نوین می داند و می گوید برخلاف بریتانیا و فرانسه ، دو قدرت استعماری قرون گذشته که به تجربه دریافتند استعمار و تحمیل عقاید ادامه پذیر نیست ، امریکا همچنان برای خود نقش و میثاقی ویژه مثل یک منجی قائل است اما این موضوع تنها به فرانسه محدود نمی شود بلکه در دیگر بخشهای این قاره نیز ریشه دوانده است . در تازه ترین رویدادها زمانی که دولت امریکا و انگلیس تصمیم گرفتند تا عراق را اشغال کنند ، احساسات ضدامریکایی و ضد جنگ سراسر اروپا را فرا گرفت . همراهی بلر با امریکا به حدی نفرت انگلیسی ها را برانگیخت که از او به عنوان سگ همراه بوش یاد می کردند و بسیاری از تحلیلگران سیاسی بر این باورند که اولین عامل شکست سیاست های بلر همراهی او با امریکا بود.رابرت فیسک ، روزنامه نگار برجسته ایندیپندنت در این باره می نویسد: تصورم این است که در طول همراهی با امریکا در نهایت ، چیزی جز دروغ شنیدن عاید ما نشد. از این که با تحکم با ماحرف می زنند، ما را زیر بمباران سیاست های افراطی میهن پرستانه به جای مانده از جنگ جهانی دوم ، داستان های ترسناک و اطلاعات غلط قرار داده اند و انشاهای بچگانه را به عنوان اخبار و اطلاعات به خوردمان می دهند، خسته شده ایم . از این که مورد اهانت کوتوله های سیاسی همچون تونی بلر، جک استراو و افرادی مثل جورج بوش و عمال محافظه کار نوین اش قرار می گیریم که برای منافع خود سالها در حال توطئه و دسیسه چینی و تغییر نقشه سیاسی خاورمیانه بوده اند، حالت تهوع به ما دست می دهد. رامسفلد و بوش نماد امریکایی پیر هستند که دست به کشتار سرخپوستان بومی این کشور زد و ماجراجویی های امپریالیستی را آغاز کرد. این مخالفت ها در احزاب سیاسی آلمان موجب دو پارچگی در حزب سوسیال دموکرات آلمان شد و بعد شاخه صدراعظم وقت ، گرهارد شرودر نیز موضع گیری صریح ضد جنگ کرد و با اشغال عراق مخالفت ورزید که به همین دلیل در انتخابات پارلمانی برنده شد. در ایتالیا حمایت رومانو پرودی از جنگ امریکایی ها در عراق موجب اختلافات پارلمانی و برکناری وی از قدرت شد.

امریکای لاتین نقطه ثقل دشمنی

اما دشمنی با ایالات متحده در امریکای لاتین با آنچه در اروپا می گذرد، از زمین تا آسمان فرق دارد، نه از آن مباحث فیلسوفان فرانسوی خبری هست و نه از ملاحظات دیپلماتیک . در این نیم قاره ، دشمنی با امریکا خصومتی است عریان و عیان و آغشته به اشک و خون . مردم امریکای لاتین دکترین مونرو، رئیس جمهور امریکا در اوائل قرن 19 را فراموش نکرده اند که امریکای لاتین را حیات خلوت واشنگتن نامید و در اخطاری صریح به اروپاییان گفت که ایالات متحده مداخله دنیای قدیم در قاره نو را دیگر تحمل نخواهد کرد. مفهوم عملی دکترین مونرو آن شد که برای 150 سال مداخله نظامی در امریکای لاتین ، حق انحصاری ایالات متحده شد و در این مدت واشنگتن بیش از 50 بار به نیم قاره جنوبی لشکرکشی کرد که چند مورد آن برای سرنگون کردن حکومت های منتخب مردم بود.مردم امریکای لاتین بشدت از این که در طول 150سال گذشته ، روابط بین شمال و جنوب این قاره همیشه بر پاشنه منافع شمال چرخیده ، ناراضی اند. ونزوئلا امروز از مشهورترین کشورهای این قاره است که به نقطه ثقل دشمنی امریکای لاتین با امریکا معروف شده است . رئیس جمهور ونزوئلا همتای امریکایی خود را چهارپای ابله می خواند و وی را با هیتلر و شیطان مقایسه می کند. هنرمندان و نویسندگان امریکای لاتین بدون تعارف سیاست خارجی امریکا و فرهنگ آن را لگدمال می کنند.

ناسازگاری دموکراسی امریکایی با فرهنگ ها مایکل اوهاتلون ، از مرکز مطالعات سیاست خارجی موسسه بروکینگزمعتقد است : اروپاییان با بوش به عنوان گسترش دهنده دموکراسی احساس راحتی ندارند. در خود امریکا نیز این تعداد به 53درصد می رسد، اکثر این مردم معتقدند که امریکا نباید در صدد گسترش دموکراسی باشد و تنها 45درصد خلاف این نظر را دارند. مایکل ماندن بائوم ، متخصص مطالعات اروپا در کالج جان هاپکینز نیز می گوید: در کل هنوز هم تنفر نسبت به امریکا وجود دارد. ماندن بائوم ، نویسنده کتاب «عقایدی که جهان را فتح کرد: صلح ، دموکراسی و بازار آزاد» می گوید: اروپایی ها در کل تمایل بدبینانه ای نسبت به امکان گسترش آزادی از سوی امریکا دارند. این یک احساس عمومی است که دموکراسی امریکایی با برخی فرهنگ ها سازگار نیست. رهبران سوسیال دموکرات 6 کشور اروپای مرکزی یعنی چک ، اتریش ، آلمان ، لهستان ، اسلوونی و اسلواکی با استقرار سپر موشکی امریکا در جمهوری چک و لهستان مخالفت و در بیانیه ای اعلام کردند که ما نگران تصمیم امریکا برای استقرار سیستم دفاع موشکی در اروپا هستیم زیرا اکثریت مردم ما مخالف آن هستند.

آگوستو مونتیل ، نماینده کنگره ونزوئلا معتقد است که از نظر سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی ، ایالات متحده خود را در صدر و سقف دنیا می بیند مثل قراولی که باید از بالا مواظب همه باشد. مونتیل حتی اقدامات بانک جهانی و صندوق بین المللی پول براساس توافقنامه واشنگتن برای آزاد کردن تجارت بین قاره ای را به زیان کشورهای جنوب عنوان کرده است . وی می گوید: از مکزیک تا آرژانتین همه معتقدند این اقدامات حق حاکمیت و استقلال سیاسی کشورهای منطقه را از میان برد و تنها رهبری که برای مبارزه با این رژیم اقتصادی وارد صحنه شد هوگو چاوز، رئیس جمهور ونزوئلاست . بسیاری از مردم ونزوئلا رفتار امریکا با کشورشان را متکبرانه و توهین آمیز توصیف می کنند و این عقیده در پوسترهای بزرگی در خیابان های کاراکاس منعکس شده است. روی این پوستر نوشته شده : ونزوئلا بر مقدرات خود حاکم است. امریکا به خانه ات بازگرد و ما را به حال خود بگذار.

اعراب

رابطه بین امریکایی ها و اعراب هم چندان تعریفی ندارد. عربها علاقه ای به امریکایی هایی که تنها نفت آنها را می خواهند ندارد. شاید به نظر غربی ها برودت جنگ سرد بین دو بلوک شرق و غرب و جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل و حمایت بی دریغ امریکا از اسرائیل و تثبیت چند حکومت مستبد عرب از جمله ریشه های دشمنی اعراب با امریکایی ها باشد اما موضوع فراتر از این حرفهاست . اعراب بویژه مردم خاورمیانه علاقه ای به گسترش دموکراسی امریکایی ندارند و اگرچه بسیاری از رهبران عرب از حامیان امریکا در منطقه به شمار می روند، اما افکار عمومی تمایلی به سیاست های این کشور ندارد.ریچارد پرل ، از مقامات سابق در وزارت دفاع امریکا این تعبیر را فرضیه نمی داند و می گوید ما گول حرفهای رهبران عرب را خوردیم . او این نقیصه را ناشی از بی تجربگی و نادانی دیپلمات ها و ماموران اطلاعاتی کشور خود می داند. در بسیاری از کشورهای عربی کسی تمایلی به زندگی با حضور امریکا ندارد.محمود آلوسی ، استاد تئاتر در قاهره معتقد است که چون مصر 4هزار سال را بدون امریکا بخوبی سپری کرد، اکنون هم نیازی به آن ندارد. او نقش امریکا در منطقه را مخرب می داند و می گوید ایالات متحده خود را ارباب دنیا می داند و یک امپراتوری ، و انتظار دارد همه عاشق و شیفته اش باشند و حاضر است تا سرحد تهدید به مرگ آن را به همه تحمیل کند، در حالی که دنیا امپراتوری های دیگری هم داشته و آنها چنین انتظاری از دیگران نداشتند.نگاه هالیوودی امریکایی ها به اعراب به عنوان ملتی صاحب ثروت و نادان همواره خشم اعراب را برانگیخته است و این خشم زمانی دو چندان شد که حملات 11سپتامبر به وقوع پیوست . روزنامه الاهرام مصر در مقاله ای به مناسبت پنجمین سالگرد حوادث 11سپتامبر، نوشت : واضح است که جنگ امریکا علیه تروریسم توانسته از وقوع عملیات های جدید درخاک امریکا جلوگیری کند، اما این جنگ احساس تنفر و نفرت ملتهای دیگر از سیاست های امریکا را افزایش داد. نشانه های شکست مبارزه با تروریسم به وضوح درعراق و افغانستان نمایان است .در مصر، اردن ، لبنان ، سوریه و فلسطین شاهد واکنش منفی در برابر سیاست خارجی ایالات متحده به وضوح در میان افکار عمومی مشاهده می شود.سیاست های جانبدارانه امریکا از اسرائیل نقش عمده ای در برافروختن خشم جهان عرب دارد. زیرا فلسطین جایگاه ویژه ای در دنیای عرب و اسلام دارد و میراث بازمانده از جنگهای استقلال طلبانه ملی است . حمایت بی دریغ کاخ سفید از اسرائیل سبب شده تا خرد سیاسی عرب ، به نوعی یگانه انگاری طرحهای استراتژیک امریکا و اسرائیل در قبال اعراب ، باورمند شود. اشغال عراق نیز یکی از عوامل نفرت جهان عرب از امریکاست .احمد ابراهیم از تجار مصری در یک سال گذشته به این استنتاج رسیده که امریکا دشمن دموکراسی در خاورمیانه است ، کشوری که استانداردهایی دوگانه دارد و دیدگاهش نسبت به حقوق انسان ها در داخل و خارج قلمرواش کاملا متفاوت است .هر چند میزان افول محبوبیت امریکا در مصر بالا است ، اما این نرخ در قیاس با دیگر کشورهای عربی چندان هم قابل توجه نیست و در میان دیگر اعراب نیز ایالات متحده محبوبیت در خور توجهی ندارد. این افول به فراسوی مرزهای بزرگترین کشور عربی و به دیگر متحدان کلیدی امریکا نیز راه یافته است . در اردن ، که از دیگر کشورهای دریافت کننده کمکهای اعطایی ایالات متحده در جهان عرب است ناخشنودی از ایالات متحده از 61درصد به 68درصد افزایش یافته و در عربستان سعودی نیز وضع بهتر از این نیست و این نرخ در حدود 94درصد است .دیوید بروکس در اینترنشنال هرالد تریبون با اشاره به این که طیف گسترده ای از اعراب بر این باورند که لابی اسرائیل بیش از دولت بوش بر سیاست خارجی ایالات متحده تاثیرگذار است ، می نویسد: مشکلات امریکا با اعراب کاری به بنیادگرایی دینی و افراطی گری ایدئولوژیک ندارد؛ آنها باید با سیاست های امریکا در قبال اسرائیل و نیروهای کنترل کننده این سیاست ها ارتباط داشته باشند. درباره مشکلات موجود در خاورمیانه هم یک منبع واحد وجود دارد آن هم اسرائیل است. 4 موضوع مهم در خاور میانه وجود دارد: کشمکش اعراب با اسرائیل ، ناپایداری در لبنان ، درگیری در عراق و مقابله با ایران. همه این موضوعات با هم ارتباط دارند و ریشه تمام آنها اسرائیل است . سیاستمداران امریکایی ، همه پس از 11 سپتامبر بر این نکته توافق کردند که ترور و افراطی گری ریشه در جهان عرب دارد و جهان عرب به عنوان یک جهان عقب افتاده به مدرنیزاسیون اقتصادی ، سیاسی و مذهبی نیاز دارد و این موضوعی است که جهان عرب آن را نمی پذیرد حتی سینمای هالیوود نیز که نمادی قدرتمند از فرهنگ عامه امریکایی است ، به همان اندازه میان این افراد منفور است.

عملکردی نفرت انگیز

شاید در نهایت نگاهی به عملکرد امریکا به روشنی این حقیقت را بیان کند که نفرت از امریکا در سراسر جهان به چند عامل اصلی مربوط می شود که عبارتند از :
1- احساس برتری دولت مردان امریکا در مقایسه با دیگر ملل (حتی هم پیمانان غربی خود) و به دنبال آن احساس آقای دنیا ، سعی در دخالت در امور داخلی کشورها و اهمیت ندادن به اراده و خواست دیگر ملتها
2- حضور پررنگ دولتمردان امریکا در تمامی بحران ها
3- رعایت نکردن اصولی که خود ، دیگر کشورها را ملزم به رعایت کردن آنها می داند (حقوق بشر ، مسابقه تسلیحاتی و...)
4- (در مورد مسلمین) ایجاد جوی مسموم و تبلیغات سوئ علیه مسلمانان وتحقیر آنها. از این رو ریشه احساسات ضدامریکایی نه در ایران بلکه در سراسر جهان برخورد نسنجیده و تحقیرآمیز امریکاست !
این که به امریکایی ها تلقین شده است که در همه شوون از دیگران حداقل یک سر و گردن بالاترند، برای کشورهای دیگر دنیا قابل پذیرش نیست . اما دولت امریکا می خواهد دائما روی این حس برتری طلبی سرمایه گذاری کند و تا به آنجا پیش رود که این حس توسعه طلبی و هجوم فرهنگی را حتی تا تخریب رژیم غذایی دیگران پیش برد. حتی برخی تحلیلگران سیاسی طرفدار واشنگتن بر این باورند که حتی به فرض این که امریکا مشوق دمکراسی نیز باشد، دوستدار آن است که آن را به عنوان دمکراسی امریکایی جا بیندازد تا در همه چیز برتری خویش را بر دیگران تحمیل نماید. به همین دلیل است که دهکده جهانی دست پرورده خود را دچار جنگ داخلی کرده و خود نیز که پلیس این دهکده است ، اصلی ترین عامل ایجاد بحران و جنگ در آن به شمار می رود.مسلما سیاست های امریکا خطری بس بزرگ است و رشد احساسات ضدامریکایی هم بیانگر این مهم است که هنوز کسانی در جهان هستند که با مظاهر به ظاهر مترقی امریکا فریفته نشده اند و به منافع خود می اندیشند، نه دولت فخیمه امریکا و این جای بسی امیدواری است.

کتایون مافی