تالاب انزلی در معرض خطر است

به گفته باقرزاده کریمی ، تالاب انزلی در نواحی اطراف و نواحی بالادست حوزه آبخیز با مشکلات بسیاری مواجه شده است . عمق متوسط تالاب از حدود 6 متر در 30 سال گذشته به حدود 2متر در سالهای اخیر کاهش یافته است که ناشی از فرسایش خاکهای بالادست حوزه در نتیجه جنگل زدایی ، تخریب مراتع ، چرای بیش از حد دام ، تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی و گسترش ساخت و ساز منازل مسکونی و ویلاسازی در زمینهای اطراف بوده است . بر اثر چنین اقداماتی خاک حاصلخیز فرسایش یافته و پساب حاصل در تالاب انباشته خواهد شد. فاضلاب های شهری و صنعتی از دیگر عواملی هستند که زمینه ساز بروز مشکلات و خطرات تهدیدکننده در حاشیه تالاب ها هستند.

ارزشهای اقتصادی و اجتماعی مهمترین ارزش تالاب ، حفظ حیات وحش و ذخایر ژنتیکی گیاهی و جانوری است. استفاده از منابع گیاهی ، بهره وری از رسوبات بستر تالاب به عنوان کود ، صید ماهی و شکار پرندگان و همچنین جذب جهانگردان و گردشگران از دیگر ارزشهای اقتصادی اجتماعی مجموعه تالاب انزلی محسوب می شود. لازم به ذکر است در حال حاضر از تالاب ها و زمینهای اطراف تالاب به منظور کشت ، تامین علوفه احشام ، صید ماهی و شکار پرندگان ، قایقرانی و حمل و نقل مردم و کالاها استفاده می شود. همچنین این تالاب یکی از منابع مهم تامین کننده آب اراضی کشاورزی مناطق مجاور است.

متاسفانه بخش وسیع فاضلاب های تصفیه شده شهر رشت و سایر آبادی های اطراف به سوی تالاب انزلی سرازیر می شوند و مازاد مصرف کود و سم در اراضی کشاورزی حاشیه تالاب بر این آلودگی می افزاید. در دو دهه اخیر ورود گونه غیربومی آزولا سبب شده است سطح تالاب از این جلبک پوشیده شود که در نتیجه آن فعالیت های حیاتی آبزیان تالاب مختل شده و میزان اکسیژن موردنیاز آنها بشدت کاهش یافته است . یکی از دیگر معضلات و مشکلات مجموعه تالاب انزلی توریسم بدون برنامه و بهره برداری خارج از ظرفیت تالاب برای دستیابی به اهدافی است که در قالب طبیعت گردی و همچنین شکار و صید غیرمجاز مطرح می شوند.به گفته باقرزاده کریمی ، اجرای پروژه کنارگذر انزلی یکی از مهمترین مشکلات تالاب است که بتازگی ایجاد شده و با توجه به روند احتمالی پیش بینی شده از اجرای این پروژه در آینده این مشکلات به مراتب تشدید خواهد شد. متاسفانه حدود 3کیلومتر از این کنارگذر از داخل تالاب عبور می کند. قطع شدن مسیرها و کریدورهای حیاتی این تالاب توسط کنارگذر و همچنین ایجاد آلودگی هوا و آلودگی های صوتی ناشی از تردد و توقف خودروها مشکلات بالقوه ای است که در آینده ای نه چندان دور این زیستگاه طبیعی را تهدید خواهد کرد. در حال حاضر نیز ایجاد پایه های پلهای دسترسی ، تا حدودی مشکلات ناشی از اجرای این پروژه را نمایان ساخته است به طوری که این پایه ها موانعی را در مقابل جریان دائمی که از تالاب به دریا وجود دارد ایجاد کرده است.

راهکاری حفاظتی و مدیریتی

به رغم این که پروژه مذکور بدون انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی به مرحله اجرا درآمده ، سازمان حفاظت محیط زیست در جهت تعامل با سیاست های توسعه ای دولت تلاش کرده است با ایجاد کارگروه های فنی با وزارت راه و ترابری راهکارهای تعدیل مشکلات اجرای این پروژه در تالاب را مورد بررسی قرار دهد. این اقدامات منجر به تنظیم تفاهمنامه ای بین سازمان و وزارت راه و ترابری شده است و گامی مهم در جهت اعمال تمهیدات لازم برای تعدیل اثرات مخرب اجرای پروژه کنارگذر تالاب انزلی به شمار می آید. اما شنیده ها حاکی از آن است که متاسفانه وزارت راه به توافقات صورت گرفته پایبند نبوده است و همچنان در تلاش است پروژه را با توجه به مشخصات و پیش بینی های در نظر گرفته شده اولیه به مرحله اجرا درآورد. با توجه به این که تالاب ها اکوسیستم های حساسی هستند که بروز هر گونه مشکلاتی در آن می تواند صدمات جبران ناپذیری را برای همه ساکنان کشور و حتی دیگر کشورهای جهان به همراه داشته باشد بنابراین لازم است توجه ویژه ای از سوی مسوولان اجرای چنین پروژه هایی به عواقب و مشکلات ناشی از آن صورت گیرد تا بتوان در حد امکان زیستگاه های طبیعی کشور را از خطر مصون نگاه داشت .اگرچه سازمان حفاظت محیط زیست برنامه های مدونی را برای حفاظت از تالاب های ایران در نظر گرفته و اجرا کرده است اما ایجاد کانال و پمپاژ آب به زمینهای کشاورزی اطراف تالاب و همچنین احداث کومه های شکار و تجمع مقادیر زیادی از زباله های غیرقابل تجزیه در تالاب که عموما از طریق رودخانه های منتهی به تالاب و بازدیدکنندگان به این منطقه راه یافته است نیز این تالاب را در معرض مواجه شدن با تهدیدات و تعرضات قابل توجهی قرار داده که جلوگیری از آنها می تواند سدی در برابر وقوع خطرات احتمالی باشد.گفتنی است احداث استخر پرورش ماهی در اطراف تالاب و مشکلات آلودگی و احتمال ورود گونه های غیربومی از طریق آنها و در نتیجه تغییر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب و تاثیر آن روی تخم ریزی و تکثیر ماهیان سبب شده است تالاب انزلی به عنوان یکی از تالاب هایی که با تغییرات زیاد اکولوژیکی مواجه هستند، ثبت شود.

فرانک فراهانی جم