سرفه های تلخ ، ریه های بیمار

امروزه درمان سل در تمام دنیا درمانی استاندارد است که همه باید از آن تبعیت کنند. این درمان براساس وزن بیمار با دوز دارویی متناسب با آن تغییر کرده و به طور معمول تا 6ماه ادامه می یابد. درصورت به وجود آمدن مقاومت آنتی بیوتیکی در اثر مصرف نادرست دارو، باسیل این بیماری به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمی دهد و در نهایت مبدل به بیماری سل مقاوم (MDR) می شود. به طور متوسط، هزینه تشخیص و درمان رایگان هر بیمار مبتلا به سل 200هزار تومان دارویی است ، اما تنها هزینه درمان سل مقاوم به درمان 25میلیون تومان است و 6 تا 24 ماه زمان می برد. این هزینه جدای از هزینه بستری ، آزمایش ها و کشتهای مکرری است که درمان سل مقاوم به درمان نیاز دارد. در نهایت نیز تنها 40 تا 60درصد درمان موفق خواهد بود و مابقی بیماران با حفظ قدرت انتقال بیماری به دیگران محکوم به مرگ هستند. این در حالی است که درمان صحیح بیماری سل ضمن آن که قابل بهبود و کنترل است ، از به وجود آمدن سل مقاوم به درمان پیشگیری می کند.

مشکل در شهرها

در نظام بهداشتی کشور تشخیص و درمان سل کاملا رایگان است و این در شرایطی است که برای جلوگیری از گسترش سل بیماریابی و درمان دیگر اعضای خانواده هم به صورت رایگان انجام می شود.

درمان ناقص هم اکنون موفقیت درمان در کشور حدود 84 درصد است که با ایده آل آن یعنی 85 درصد فاصله زیادی وجود ندارد اما باید توجه داشت که بسیاری از بیماران پس از مدت کوتاهی از شروع درمان ، بهبود اندکی پیدا کرده و درمان را رها می کنند و به همین علت ، درمان ناقص انجام می شود. متاسفانه در 75درصد موارد مدتی پس از شروع دارو ، درمان به صورت نیمه کاره رها می شود و این امر باعث مقاوم شدن بیماری می گردد. در این حالت ، 30 درصد موارد بیماران خودبه خود درمان می شوند ، 50 درصد می میرند و در 20درصد موارد بیماری آنها مزمن می شود. اگر فرد مسلول درمان بیماری را نیمه کاره رها کند ، احتمال مقاومت سل به دارو 30درصد خواهد بود. احتمال مقاومت سل به دارو برای بار دوم متوقف و رها کردن فرایند درمان سل ، 60درصد و برای بار سوم ، حدود 100درصد است. هر فرد مبتلا به سل اگر درمان نشود ، طی دوره بیماری خود می تواند بین 12 تا 15 نفر را مبتلا کند. بنابراین در صورت مشاهده و تشخیص موارد سل ، حتما باید آن را به مسوولان بهداشت و درمان کشور گزارش کرد.

درمان بیماران مبتلا به سل در مناطق روستایی ، شهرهای کوچک تا متوسط با نظارت کامل و از سویی پرسنل بهداشتی و یا آموزش دیده انجام می شود. در جوامع شهری به لحاظ فرهنگ شهرنشینی ، اشتغال و ترس افراد به جهت طرد شدن از سوی اطرافیان وجود و این تصور غلط که سل غیرقابل درمان و نوعی انگ محسوب می شود لذا در شهرهای بزرگ به لحاظ درمان کامل سل با مشکل مواجه هستیم البته گفتنی است که در حال حاضر هزینه بستری این بیماران کاملا رایگان نیست و آنها باید 75 تا 90 درصد هزینه بستری را پرداخت کنند.

سل و ایدز

بیماری ایدز عامل خطر مهمی برای گسترش سل است. این دو بیماری یکدیگر را تشدید می کنند در نتیجه در بسیاری از مناطق جهان همه گیری موازی سل متعاقب همه گیری ایدز رخ می دهد. تخمین زده می شود که در 3 تا 5 سال آینده 20 تا 25 درصد موارد سل در بعضی نواحی آسیای جنوب شرقی مستقیما به علت بیماری ایدز باشد. احتمال آلودگی به سل در فرد عادی با سیستم ایمنی طبیعی تا پایان عمر 5 تا 10 درصد است ، حال آن که احتمال ابتلا یک بیمار مبتلا به ایدز به سال سالانه 7 تا 10 درصد است . در ایران نیز تقریبا یک درصد بیماران مبتلا به سل گزارش شده از نظر ویروس ایدز مثبت هستند. از آنجا که هنوز بیماری ایدز در کشور ما خیلی شایع نیست ، گرفتاری کمتری داریم اما باید توجه داشته باشیم که پرشتاب ترین منطقه رشد ایدز در جهان ، مناطق آسیایی مجاور کشور ماست و از این نظر واقعا در وضعیت خطرناکی قرار داریم.

سل و بخش خصوصی

رئیس مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی می گوید: با توجه به عملکرد بخش خصوصی در زمینه درمان ، هیچ تضمینی برای کنترل و مدیریت بیماری سل در کشور وجود ندارد. دکتر محمدمهدی گویا می افزاید: تشخیص پایین ، گزارش دهی نادرست و تاخیر در تشخیص بیماری سل ، مبارزه برای مقابله و کاهش آلودگی این بیماری را ناکام می گذارد. گویا معتقد است : اطلاعات محدودی از شیوه درمان سل در بخشهای خارج از نظام بهداشتی وجود دارد که کیفیت درمان را در این بخش کاهش داده و تاثیر دلخواه را در خدمات کنترل سل ندارد. وی تجویز ناصحیح دارو توسط بخش خصوصی را مشکل دیگری دانست که جای بررسی زیادی دارد.

مدیریت و بیماری

مراجعه دیرهنگام ، ضعف بیماریابی فعال از سل ، ضعف پیشگیری اطرافیان ، ضعف گزارش دهی مراکز درمان خصوصی ، عملکرد نامناسب مراکز تشخیص پاراکلینیکی ، ضعف در تشخیص بالینی پزشکان و ضعف در نظام آموزش دهی از جمله نقاط ضعف ما در برابر بیماری سل است که موجب شناسایی کم بیمار در کشور برشمرد.جز این موارد کمبود آزمایشگاه های تشخیص سل ، کمبود نیروی انسانی متخصص ، ضعف در مهارت تکنسین های آزمایشگاهی و کافی نبودن ابزار و امکانات به عنوان مشکلات مطرح در تشخیص و درمان سل در کشور است . صاحبنظران معتقدند بیماری سل مشکل مدیریت سلامت جوامع است زیرا این بیماری در تمام ابعاد بروز، زمان و تشخیص شناخته شده است و سیر صعودی این بیماری به دلیل ضعف مدیریت است . بیماریابی ، معاینات و درمان بیماران باید به صورت کامل انجام شود و نظام ثبت بیماری نیز مناسب باشد. فراموش نکنیم برای مبارزه و ریشه کنی سل نیازمند اجرای مستمر برنامه های پایش و نظارت هستیم.

دلارام شجاعی باغینی