فرزندخواندگی چشم انتظار قوانین جدید

اما طفلی که به فرزندخواندگی سپرده می شود نیز مطابق قانون شرایطی دارد. از شرایط طفلی که به سرپرستی واگذار می شود این است که سن طفل کمتر از 12 سال باشد ، هیچ یک از والدین و یا جد پدری کودک شناخته نشده یا در قید حیات نباشد یا آن که از کودکانی باشند که به سازمان بهزیستی سپرده شده و 3 سال تمام پدر و مادر یا جد پدری او مراجعه نکرده باشند.

قوانین کهنه و سخت ، مشکل فرزندخواندگی اما آنچه در گزارش آمد مربوط به شرایط فرزندخواندگی براساس قوانین موجود بود اما فرزندخواندگی به این موارد محدود نیست در واقع فرزندخواندگی در ایران چندان از دایره قوانین آن هم قوانین محدود و حتی ناقص فراتر نرفته است و آنچه در عمل به این عنوان اطلاق می شود شرایط مربوط به کودکان بی سرپرست است و قانون فرزندخواندگی به گفته کارشناسان ، شرایط سختی را برای عملی شدن آن فراهم آورده است. این شرایط از آمار مربوط به کودکان بی سرپرستی است که امکان و شرایط فرزندخوانده شدن را دارند و تناقض در آن آغاز و به برخی مشکلات حقوقی و فقهی مربوط به آن منتهی می شود. هم اکنون آمارها از وجود 15 تا 17 هزار کودک بی سرپرست خبر می دهد کودکانی که می توانند «فرزندخوانده» شوند اما به دلیل سختگیری قوانین و البته توقعات والدین عمدتا پشت خط می مانند این توقعات از آن رو است که بسیاری از والدین خواهان کودکان شیرخوار یا دختر هستند و کمتر رغبتی برای دیگر کودکان وجود دارد. به گفته مسوولان سازمان بهزیستی تنها 15 درصد از کودکان تحت پوشش سازمان بهزیستی (به عنوان سازمان متولی این مساله) می توانند به عنوان فرزندخوانده به خانواده های متقاضی سپرده شوند. متقاضیان نیز می توانند به موجب قانون به بهزیستی یا دادسرا مراجعه و تقاضای «فرزندخواندگی» کنند.

دادگاه صالح و نحوه اعطای سرپرستی از سوی دادگاه به زوجین متقاضی کودک هم به این صورت است که دادگاه صالح برای رسیدگی ، دادگاه عمومی محل اقامت متقاضی است . دادگاه در دو مرحله به تقاضای فرزندخواندگی رسیدگی و مبادرت به صدور رای می کند:
1- صدور قرار برای دوره آزمایشی : دادگاه پس از بررسی جهات اخلاقی و مادی زوجین چنانچه آنها را صالح تشخیص دهد قراری تحت عنوان سرپرستی آزمایش زوجین صادر و کودک را موقتا به آنان تحویل می دهد و در مدت آزمایش چنانچه دادگاه در اثر تحقیقات ، زوجین را صالح برای سرپرستی کودک تشخیص ندهد می تواند قرار صادره را فسخ کند و البته زوجین نیز در مدت آزمایش می توانند انصراف خود را از سرپرستی کودک اعلام کنند.
2- صدور حکم سرپرستی دائم : چنانچه دادگاه زوجین را از جهات اخلاقی و مادی واجد شرایط تشخیص دهد و زوجین نیز هزینه تربیت و نگهداری و تحصیل طفل را تا سن بلوغ وی فراهم کنند ، دادگاه مبادرت به صدور حکم سرپرستی دائمی می کند و مراتب به اداره ثبت احوال ابلاغ می شود تا شناسنامه ای با مشخصات زوجین و طفل تحت سرپرستی صادر و به آنان تحویل شود. گفتنی است خروج از کشور طفلی که به سرپرستی آزمایشی واگذار شده است ، منوط به موافقت دادستان محل خواهد بود البته مطابق آنچه در لایحه فرزندخواندگی پیش بینی شده است ، کودکانی که دارای والدین ناهنجار هستند نیز پس از تایید مراجع قانونی به عنوان «امین موقت» به خانواده های متقاضی سپرده می شوند.

مواد فسخ حکم سرپرستی

مواردی برای فسخ حکم سرپرستی وجود دارد از جمله تقاضای دادستان از دادگاه در صورت سوءرفتار و عدم صلاحیت زوجین ، تقاضای سرپرست به علت سوءرفتار کودک یا از دست دادن استطاعت مالی و توافق کودک با سرپرست پس از رسیدن به سن قانونی یا موافقت سرپرست با والدین واقعی کودک.

تبصره های قانونی فرزندخواندگی

همچنین مواردی ضروری یا تبصره هایی از این قانون وجود دارد از جمله این که باردار شدن زوجه یا تولد کودک در خانواده سرپرست موجب فسخ حکم سرپرستی نمی شود و چنانچه زوجین به دلایل پزشکی نتوانند صاحب فرزند شوند از بند 1 و 2 شرایط زوجین برای فرزندخواندگی معاف می شود. همچنین وجوه و اموالی که زوجین به طفل تحت سرپرستی خود صلح کنند ، در صورت فوت طفل به زوجین تملیک می شود و متقاضیان فرزندخواندگی با رعایت این قانون و در صورت واجد شرایط بودن می توانند فرزندان متعددی را سرپرستی کنند و از این لحاظ منعی وجود ندارد. در فرزندخواندگی کودک از حیث احوال شخصیه ، ارث و وصیت تابع عادات و قواعد مذهبی پدر و مادر خواهد بود.

محرمیت فرزندخوانده ها

مساله محرمیت فرزندخوانده ها یکی دیگر از مهمترین مسائلی است که باید به آن توجه شود. همین مساله موجب شده است که خانواده ها بیشتر به دنبال کودکان شیرخوار هستند تا راحت تر با مساله محرمیت آنها کنار بیایند. اما مسوولان سازمان بهزیستی و سایر کارشناسان معتقدند که باید این مساله از طریق فقهی و فتاوای مراجع حل و فصل شود تا تکلیف محرمیت میان این فرزندان و خانواده حل شود.

اعظم بهرامی