بحران آنکارا و کردهای عراق

با سخنان تهدیدآمیز مسعود بارزانی ، رئیس اداره محلی منطقه کردستان عراق علیه ترکیه ، تنش بین دولت آنکارا و کردهای منطقه مذکور بالا گرفته است.

کد خبر: ۱۳۰۹۳۳

رجب طیب اردوغان ، نخست وزیر ترکیه در واکنش به تهدید بارزانی هشدار داده که خصومت با ترکیه هزینه بسیار سنگینی برای آنها در آینده به همراه خواهد داشت.
بارزانی هفته گذشته تاکید کرده بود، چنانچه دولت ترکیه در امور داخلی کرکوک مداخله کند، آنها نیز در امور مناطق کردنشین ترکیه دخالت خواهند کرد. به دنبال ایجاد تنش ، طالبانی ، رئیس جمهور عراق در گفتگوی تلفنی با اردوغان از وی به خاطر تهدید بارزانی مبنی بر دخالت در امور داخلی ترکیه عذرخواهی کرد.
حسین رویوران ، کارشناس مسائل خاورمیانه در گفتگو با «جام جم» به سه پرسش در این خصوص پاسخ گفته است.

علت اصلی اختلاف بین ترکیه و تشکیلات محلی کردستان عراق چیست؛

علت اصلی اختلاف نظر به اظهارات اخیر مسعود بارزانی ، رئیس اداره محلی منطقه کردستان عراق معطوف است.
وی در تازه ترین مواضع خود تهدید کرده بود، چنانچه ترکیه در مساله تعیین وضعیت کرکوک دخالت کند، کردهای عراق و خصوصا تشکیلات اداری سیاسی کردستان این کشور در امور داخلی ترکیه بویژه در مناطق کردنشین آن کشور مداخله خواهد کرد. به دنبال اظهارات بارزانی ، نخست وزیر ترکیه نیز هشدار داده بود، به اقدامات تلافی جویانه دست خواهد زد که هزینه بسیار سنگینی برای تشکیلات کرد عراق به همراه خواهد داشت.
در همین ارتباط، جلال طالبانی رئیس جمهور عراق ناگزیر شد تا به منظور حفظ روابط بغداد با آنکارا از اردوغان به دلیل مواضع بارزانی عذرخواهی کند.
وی در گفتگوی تلفنی خود با نخست وزیر ترکیه تاکید کرد سخنان بارزانی تنها یک تهدید لفظی بود و مبتنی بر برنامه ریزی نبوده است.

آیا نگرانی ترکیه از الحاق کرکوک به سیستم فدرالی کردستان عراق ناشی از تقویت روحیه استقلال طلبی کردها در مناطق کردنشین ترکیه است؛

موضوع کرکوک مطابق ماده یکصدوچهل قانون اساسی عراق از جهت الحاق به نظام فدرالی کردستان عراق یا قرار گرفتن در چارچوب نظام اداری دولت مرکزی این کشور باید از طریق برگزاری یک همه پرسی عمومی انجام شود. کرکوک از مناطق مهم عراق است که مجموعه ای از اقلیت های کرد، ترکمن و عرب را در خود جای داده که به دلیل وجود منابع عظیم نفتی از اهمیت استراتژیک برخوردار است.
دولت ترکیه به دلیل سکونت اقلیت ترک در کرکوک حساسیت خاصی نسبت به این منطقه دارد. کردها احساس می کنند یکی از ضمانت های استمرار وضعیت فعلی یعنی تقویت فدرالیسم در کردستان عراق ، بهره مندی از اقتصاد قوی می باشد که کرکوک می تواند نقش ویژه ای در این زمینه ایفا کند.
بنابراین تثبیت نظام فدرالی در کردستان عراق بیش از هر چیز نیازمند قرار گرفتن منطقه کرکوک در این سیستم به عنوان بخش تامین مالی و تولید اقتصادی است.
دولت ترکیه الحاق کرکوک به کردستان عراق را نمی پذیرد و آن را در تعارض با منافع ملی خود می بیند و اساسا با تقویت فدرالیسم در این منطقه مخالفت می کند و بر این اساس همواره نسبت به برقراری این شرایط در عراق هشدار داده است. به نظر می رسد تهدید مسعود بارزانی به دخالت در امور داخلی ترکیه با هدف مهار یا کاهش مخالفت های دولت آنکارا با تثبیت نظام فدرالی در کردستان عراق است.
عده ای معتقدند که نظام فدرالی به تجزیه عراق منجر می شود و حتی برخی کشورهای همسایه نیز این ایده را مطرح می کنند، اما در مقابل برخی سیستم فدرالی در عراق را موجب رونق اقتصادی مناطق و تقویت یکپارچگی ملی می دانند که اخیرا آقای حکیم نیز بر این موضع پای فشرده است.

تحلیل جنابعالی از دو ایده مذکور چگونه است؛

بحث فدرالیسم در عراق به صورت روشن وجود دارد. در این زمینه در صورتی که سه استان یا بیشتر در چارچوب برگزاری یک رفراندوم به ایجاد یک منطقه فدرالی توافق کنند، این امر قابل تحقق است که این موضوع در مورد منطقه کردستان عراق در حال شکل گیری کامل است.
نظام فدرالی می تواند در مناطق جنوبی و شمال غربی عراق نیز مصداق یابد. فدرالیسم می تواند تا اندازه زیادی چالش های اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی ناشی از تاریخ سیاسی عراق را مرتفع کند تا به عنوان یک راه حل به همگرایی ملی منجر شود تا شکاف های اجتماعی موجود در فضای داخلی عراق را برطرف کند.
به هر حال کردها از این امتیاز استفاده می کنند و به نظر می رسد که مقامات ارشد عراق نیز بر اجرای ماده 140مبنی بر ایجاد نظام فدرالی در این کشور اصرار دارند.