نابودی سرطان با تابش لیزر

به طور کلی، تکنیک درمان به وسیله نور برای فعال کردن یک دارو را فتودینامیک تراپی میگویند. کشف روش فتودینامیک تراپی، در سال 1900 میلادی و از سوی شخصی به نام اوسکار راب در مونیخ صورت گرفت. کشف این روش داستانی مشابه با کشف پنیسیلین دارد؛ هنگامی که اوسکار راب در حال بررسی سمیت یک رنگدانه روی یک میکروارگانیسم تک سلولی بود، متوجه سمیت این ماده در روزهای آفتابی شد و به این وسیله به اهمیت نور در ایجاد سمیت پیبرد. پورفیمر سدیم تنها دارو از دسته داروهای فتودینامیک تراپی است که مجوز مصرف در کانادا، امریکا، فرانسه، ژاپن و هلند را یافته است.
در این روش درمانی، نور قرمز با شدت پایین از یک منبع نور که معمولا لیزر قرمز رنگ است، به موضع بیماری تابانده میشود. شدت نور در حدی است که باعث افزایش دمای بافت و سوختگی و عوارض آن (که در لیزرهای پرتوان دیده میشود) نمیشود. به همین دلیل، رشتههای کلاژن و الاستین بافتهای همبند اندامهایی مثل برونش و مری، دست نخورده میماند و تنگیهای پس از تابش نور لیزر در این اندامها پدید نمیآید.
آسیب مختصر بافتهای کناری بافت سرطانی نیز، بهبود مییابد؛گرچه ممکن است بهبودی کامل چندین هفته به طول بینجامد. به گفته میرخشتی، استفاده از این دارو و تکنیک درمان با نور، مفیدترین روش درمانی برای سرطانهای تهاجمی در مراحل ابتدایی برای بیمارانی است که امکان جراحی برای آنها وجود ندارد. نتایج درمان سرطانهای کوچک در ناحیه مری، راههای هوایی بزرگ، معده و کلون با این روش و با هدایت نور قرمز به وسیله آندوسکوپ، رضایت بخش بوده است؛ ولی در مواردی که سرطان از دیواره ارگان مبتلا گذشته باشد، به بهبودی سرطان منجر نمیشود و صرفا میتواند درکاهش عوارض بیماری مفید باشد. میرخشتی میافزاید: با توجه به اینکه بافت استخوانی در برابر فتودینامیک تراپی مقاوم است، میتوان از این روش برای درمان سرطانهای حفره دهان به جای رادیوتراپی و جراحی استفاده کرد. مهمترین عارضه این دارو، حساس شدن پوست فرد بیمار به نور آفتاب است که حداکثر 3 2 ماه ممکن است به طول بینجامد.
بیشترین سرطانهایی که در آنها از این دارو استفاده شده است، عبارتند از کنسر مری، کنسر برونش و سرطانهای حفره دهان. از موارد موثر دیگری میتوان به ازوفاژیت بارت اشاره کرد. در این بیماری، مری فرد بیمار دچار آسیبهای التهابی میشود که در بسیاری از موارد منجر به سرطان مری میشود. استفاده از پورفیمر سدیم برای سرطانهایی نظیر سرطان مثانه، سرطان پستان و انواع دیگری از سرطانها در مرحله تحقیق است و با موفقیتهایی همراه بوده است. در سرطان سر لوزالمعده نیز نتایج درمان با استفاده از لاپاروسکوپ نویدبخش بوده است. در حال حاضر محققان در حال بررسی امکان استفاده همزمان از فتودینامیکتراپی و جراحی برای مواردی نظیر سرطانهای مغز و ریه هستند که توده اصلی سرطانی از توسط جراحی برداشته میشود و نیاز به از میان بردن بقایای سلولهای سرطانی دارند.

هدفگیری سرطان

از کاربردهای دیگر فتودینامیکتراپی در جراحی عروق است. یکی از مشکلات درمان تنگی عروق به وسیله بالون، تنگی مجدد رگ است. تحقیقات اولیه در مورد استفاده از این روش بدون بر جای گذاشتن عوارضی، با موفقیت همراه بوده است گرچه نیاز به تکمیل این تحقیقات وجود دارد.
از دیگر موارد موفقیت درمان به وسیله فتودینامیکتراپی، مربوط به درمان عفونتهای مقاوم است. بسیاری از باکتریها و ارگانیسمهای بزرگتر از قبیل کاندیدا (نوعی قارچ) را میتوان به نور حساس کرد و آنها را از طریق نور قرمز از میان برد. محدودیت این روش این است که از آن تنها در عفونتهای موضعی مثلا در زخمهای پوستی استافیلوکوکی مقاوم به متی سیلین (نوعی آنتیبیوتیک) که امکان تماس مستقیم با نور و دارو را داشته باشند، میتوان استفاده کرد. علاوه بر این میتوان از فتودینامیکتراپی در درمان عفونتهای سیستم گوارشی از قبیل Helicobacter Pylori بهره جست. به این وسیله میتوان باکتری را با موادی از قبیل متیلن بلو به نور حساس کرد و در مناطقی که امکان دستیابی آندوسکوپ وجود دارد، باکتری را به وسیله تابش نور از بین برد. هرچند موفقیت در این روش مستلزم رسیدن مقدار مناسب از نور و دارو به مناطق عفونی است. اگرچه استفاده از این روش برای ویروسها با چالشهایی همراه است. ولی میتوان به جای ویروس، سلولهای آلوده با ویروس را به وسیله دارو به نور حساس کرد و با استفاده از این روش سلولهای آلوده را از میان برد. به عنوان مثال فتودینامیکتراپی در درمان زگیل ناحیه تناسلی به بهبودی کامل ضایعه با ایجاد اسکار (جای زخم) خفیف منجر شده است.
از دیگر موارد در دست تحقیق روی این تکنیک، استفاده از آن برای درمان خونریزیهای کنترل نشده رحم در دوران قاعدگی است. بررسیهای انجام شده نشان دادهاند استفاده از این روش، بدون آسیب قابل توجه به بافت رحم میتواند به خاتمه خونریزی منجر شود.
همان گونه که گفته شد، علاوه بر نتایج درمانی تایید شده استفاده از پورفیمر سدیم و فتودینامیکتراپی، تحقیقات گسترده روزافزون در این مورد در حال انجام است و دستیابی محققان جوان کشورمان به تولید این دارو گام بلندی در جهت رشد علمی و صنعتی ایران اسلامی محسوب میشود.

و اما حرف آخر

داروی ضدسرطان پورفیمر به علت فعال شدن توسط لیزر در موضع سرطانی به دیگر نقاط بدن آسیبی نمیرساند و به همین علت نسبت به دیگر داروهای شیمیدرمانی از مزیت خاصی برخوردار است. این دارو از جدیدترین داروهای بیلوژیک است که طی فرآیندهای پیچیده شیمیایی از خون انسان ساخته میشود و با تجمع در بافت سرطانی توسط تابش نور لیزر فعال میشود و سلولهای سرطانی را از میان میبرد. میرخشتی، ویژگیهای دیگر داروی ضدسرطان پورفیمر را غیرسمی بودن آن برای نقاط غیرسرطانی بدن و کاربرد آن در شناسایی موضع سرطانی هنگام عمل جراحی برشمرد. وی در پایان یادآور شد: این دارو به سفارش سازمان انتقال خون اصفهان و حمایت سازمان مدیریت و برنامهریزی این استان تهیه شده است و هماکنون فقط یک شرکت داروسازی در کانادا، فناوری ساخت بالای این دارو را در دست دارد. این محقق با اشاره به این که تولید داروی ضدسرطان پورفیمر با تلاش پژوهشگران داخلی و به مدت 16 ماه انجام گرفته است، تاکید کرد: با تولید این دارو، گام بلندی به سمت بومیسازی تولید داروها با فناوری ساخت بالا برداشته شد. قیمت تمام شده تولید داروی ضدسرطان پورفیمر در ایران در مقایسه با نمونه خارجی آن از ارزش افزوده قابل توجهی برخوردار است.