تحولات منطقه‌ای جدید در راه است؟

تردیدی نیست منطقه خاورمیانه به دلیل تحولاتی که طی دو دهه گذشته در آن روی داده به یکی از بحرانی‌ترین مناطق جهان کنونی بدل شده و در دو بخش سیاسی و نظامی شاهد تحولات ژرف و سهمگینی بوده و همه شاخصه‌ها گویای این حقیقت تلخ است که در آینده نیز به این وضعیت سپری شده و این شرایط با اوضاعی مشابه ادامه خواهد داشت.

کد خبر: ۱۲۰۸۹۹۸

اوضاع منطقه به‌ویژه آنچه در سوریه، یمن و لیبی می‌گذرد بحرانی و جنگی بوده و روند سیاسی برای حل این بحران‌های منطقه‌ای چندان جدی به نظر نمی‌رسد و فشار از سوی برخی کشورها برای به نتیجه نرسیدن مذاکرات و به بن‌بست کشاندن آن دیده و شنیده می‌شود. در این میان آنچه در عراق، لبنان، الجزایر و سودان روی می‌دهد صحنه دیگری از دخالت و رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی است که می‌کوشد نزاع‌ها در این کشورها طولانی شده و به راه‌حل میانه دست نیابد، بلکه تعمیق شده و به بحرانی‌تر شدن اوضاع بینجامد.
می‌توان نبرد خونین در سوریه را نقطه عطفی در تحولات کنونی خاورمیانه از نبرد، خرابی و ویرانی دانست. چرا که نزاع داخلی در سوریه به ایجاد صف بندی‌های منطقه‌ای و حتی جهانی و در نتیجه معادلات جدید در صحنه سیاسی منطقه انجامید و پیروزی‌های سوریه در دو بخش سیاسی و نظامی موضوعی غیرقابل انکار است که نمی‌توان حجم آن را نادیده انگاشت و از اهمیت آن کاست.
با حمله نظامی ایالات متحده آمریکا به عراق، منطقه خاورمیانه وارد مرحله‌ای از درگیری، جنگ و نزاع‌های طائفی و قومی گردید که بر میزان رقابت‌های منطقه‌ای میان کشورهای منطقه نیز افزوده شد. در این میان سوریه همواره نقطه مرکزی رقابت‌ها و نزاع‌ها بوده و همچنان نیز سوریه در مرکز تحولات خاورمیانه قرار داشته و آرامش در این کشور مهم عربی به گسترش آرامش در منطقه خواهد انجامید.
از سوی دیگر منطقه شاهد معادلات جدید دیگری نیز بود که سوریه در آن نقش آفرین است؛ یکی از معادلات جدیدی که در منطقه روی داد، روابط حسنه‌ای است که میان ابوظبی، ریاض و تل‌آویو برای رویارویی با گسترش نفوذ در منطقه خاورمیانه شکل گرفته و به نظر می‌رسد این روابط دوستانه از حد روابط دیپلماتیک فراتر رفته و به ایجاد یک هم‌پیمانی نظامی منتهی گردیده است. با توجه به آشفتگی وضع در خاورمیانه چند سناریو قابل احتمال است:
نخست آن‌که نبردی با وسعت بالا میان چند طرف در خاورمیانه روی دهد که به نظر نمی‌رسد دامنه آن تنها در این منطقه محدود گردد؛ این نبرد احتمالی می‌تواند در سرزمین سوریه میان ارتش اسرائیل و گروه‌های مقاومت روی دهد و دامنه آن به فلسطین و لبنان نیز کشیده شده و در نتیجه منطقه به آتش نبردی خانمان سوز گرفتار شود‌. در این سناریو، به نظر می‌رسد مسکو خواهد کوشید نقش میانجی ایفا کرده و برای خاموش کردن این آتش تلاش کند.
احتمال دیگر این است که علاوه بر سوریه، دیگر کشورهای خاورمیانه به‌ویژه لبنان نیز گرفتار نبرد شده و شرق آسیا صحنه نبردی خونین گردد.
سناریوی سوم که البته بسیار ضعیف و دور از ذهن به نظر می‌رسد این است که اسرائیل خود را درگیر جنگ با ایران کند. در این سناریو اسرائیل خواهد کوشید کشورهای عرب خلیج فارس را به نبرد نیابتی با ایران سوق دهد و نبردی فرسایشی علیه ایران را مدیریت کرده و آن را بر منطقه خاورمیانه تحمیل کند.
لازم به ذکر است با توجه به سخنان اخیر مقامات آمریکایی به‌ویژه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده مبنی بر این که در انتظار تماسی از سوی تهران بوده و در پی جنگ افروزی علیه این کشور نیست، این سناریو ضعیف به نظر رسیده و بسیار بعید خواهد بود محقق گردد و تهران وارد نبردی مستقیم با تل‌آویو شود. آنچه مسلم است این که سوریه در محور تحولات آتی خاورمیانه قرار دارد و همه راه‌ها به دمشق منتهی می‌شود.