نمایش فیلم سینمایی «تالکین» باعث شکایت نوادگان این نویسنده از سازندگان فیلم شد

نام دردسرساز ادبی برای دنیای سینما

نام جی.‌آر.‌آر تالکین، نویسنده کلاسیک دنیای ادبیات، همواره با جار و جنجال سینمایی همراه بوده است. این نویسنده که داستان‌هایش توسط دو صنعت سینما و تلویزیون به صورت چند مجموعه تلویزیونی و سینمایی درآمده، بارها محل یک منازعه حقوقی بوده است. شاید هیچ نویسنده کلاسیک و متوفای دیگری را نتوان پیدا کرد که مثل تالکین، پرونده حقوقی بازی روی میز دادگاه و شخص قاضی نداشته باشد! البته خود نویسنده که سال هاست درگذشته است و نمی‌تواند علیه کسی اقامه دعوی کند. اما وراث او به‌خوبی از عهده انجام این کار برآمده و تا به حال تعداد زیادی از تهیه‌کنندگان سینما را پای میز دادگاه کشانده اند! تازه‌ترین نمونه‌اش، شکایت وارثان تالکین علیه سازندگان فیلم سینمایی «تالکین» است. در این فیلم سینمایی که حال و هوایی شرح‌حال‌گونه دارد، نیکلاس هولت نقش جی.آر.آر تالکین را جلوی دوربین بازی کرده است.

کد خبر: ۱۲۰۴۵۲۰

به نوشته نشریه هالیوود ریپورتر، همان نام فیلم و محتوای آن برای وراث نویسنده کافی بود تا بلافاصله شکایتی به دادگاه ارائه داده و خواستار توقف نمایش آن شوند. نیکلاس هولت در این فیلم در نقش دوران جوانی نویسنده ظاهر شده است، اما خانواده، بازماندگان و وارثان تالکین با انتشار بیانیه‌ای، عدم وابستگی خود به این درام شرح‌‌حال‌گونه را اعلام کرده‌اند. در بیانیه آنها آمده است که این فیلم و داستانش هیچ ارتباطی به خانواده تالکین ندارد و آنها آنچه را که در فیلم عنوان شده، قبول ندارند. در قدمی رو به جلو، وراث تالکین از دادگاه خواسته‌اند جلوی اکران عمومی فیلم را گرفته و سازندگانش را برای ارائه توضیحاتی درباره ساخت آن مورد بازخواست قرار دهد. بازماندگان نویسنده می‌گویند چه کسی به سازندگان فیلم اجازه داده تا کاری سینمایی درباره تالکین ارائه کنند. به باور آنها، این کار بدون اجازه وراث تالکین صورت گرفته و باید خسارت معنوی مربوط به آن را به صورت وجه نقد پرداخت کنند!
دوستدار تالکین
دوم کاروکوسکی، کارگردان انگلیسی‌تبار فیلم، از دوستداران تالکین و نوشته‌هایش به حساب می‌آید. او اصلا به همین دلیل سراغ کارگردانی فیلمی شرح‌حال‌گونه درباره نویسنده رفته است. کاروکوسکی فیلمش را ساخت تا مکاشفه‌ای در سال‌های اولیه فعالیت ادبی نویسنده داشته باشد و زندگی شخصی و حرفه‌ای او را مورد بحث و مناقشه قرار دهد. فیلمساز از نشان دادن تالکین در بین گروهی از نویسندگان و هنرمندان جوان و ماجراجو، احساس رضایت می‌کند. از شواهد امر چنین برمی‌آید که کاروکوسکی برای ساخت فیلمش سراغ وراث تالکین نرفته و با آنها مشورتی نکرده است. به این ترتیب، اجازه‌ای هم برای انجام این کار نگرفته است، اما آیا او باید برای ساخت فیلمش از وراث نویسنده اجازه می‌گرفت؟
خانواده تالکین اصرار بر بیان این نکته دارند که اصلا در جریان تولید فیلم نبوده و به هیچ شکلی، با آن همکاری نداشته‌اند. این یعنی که سازندگان فیلم روایت خودشان از نویسنده را ارائه کرده‌اند. ظاهرا این روایت با روایتی که وراث تالکین از او دارند، متفاوت است. آنها که می‌خواهند روایت مورد نظر آنها از تالکین در فیلم‌های سینمایی ارائه شود، دست به دامان دادگاه شده و با طرح شکایت از سازندگان فیلم، خواهان داوری و قضاوت دادگاه شدند. اما رأیی که دادگاه داد، چندان مطابق میل بازماندگان تالکین نبود. طبق رأی دادگاه، کسانی که چهره سرشناسی محسوب می‌شوند، جزو اموال عمومی هستند و اختصاص به فرد یا سازمان خاصی ندارند. بنابراین، می‌توان درباره‌شان حرف زد و فیلم ساخت و دیدگاه مورد نظر خود را در این ارتباط اعلام کرد.
بازگشت با دست‌خالی
بازماندگان تالکین این بار دست خالی به خانه برگشته‌اند، اما همیشه اوضاع به این‌گونه نبوده است. شرکت مستقل فیلمسازی فوکس سرچلایت خوش‌شانس بوده که دادگاه رأی خود را علیه آنها صادر نکرده و خسارتی به وراث تالکین نپرداخته‌اند. طی دو دهه قبل، وراث نویسنده با تولیدکنندگان دو مجموعه فیلم «ارباب حلقه‌ها» و «هابیت» درگیری شدید حقوقی داشته‌اند. این درگیری که تا مدت‌ها طول کشید، شرکت فیلمسازی نیولاین را مجبور به پرداخت چند میلیون دلار به بازماندگان نویسنده کرد. نه‌تنها صدای مدیران این شرکت فیلمسازی، بلکه صدای پیتر جکسون، کارگردان آنها هم درآمد. تولیدکنندگان این دو مجموعه فیلم ادعا کردند وراث تالکین قصد سرکیسه کردن آنها را دارند. در مقابل، وراث نویسنده هم گفتند تهیه‌کنندگان این فیلم‌ها در ازای سود سرشار مادی که می‌برند، منافع مالی بازماندگان تالکین را هم باید درنظر داشته باشند!
منتقدان ادبی و سینمایی به شوخی به این نکته اشاره می‌کنند که چقدر خوب شد تالکین در زمان حیات خود، تعداد زیادی کتاب و داستان ننوشت! اگر این اتفاق افتاده بود، صنعت سینما و تلویزیون برای هر باری که به سمت تولید فیلم یا مجموعه‌ای براساس این داستان‌ها می‌رفتند، باید خودشان را آماده یک نبرد حقوقی سخت و طولانی با بازماندگان تالکین می‌کردند. معلوم نیست اگر خود تالکین زنده بود، مثل بازماندگانش عمل و رفتار می‌کرد یا شیوه متفاوتی را در پیش می‌گرفت!