در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
بیمارانی که در تعطیلات گذرشان به مراکز درمانی افتاده از نبود پزشک متخصص گلایه دارند
لطفا در تعطیلات بیمار نشوید
بیماری خبر نمیکند. نمیتوان به بیماری گفت که نیا چون حالا تعطیلات عید است و پزشکان هم سفر هستند. هرچند هر سال پزشکان آنکال به کار گرفته شوند تا بیماران به مشکل برنخورند. طبق قسم بقراط، پزشکان سوگند یاد میکنند تا «نهایت تلاش و تخصص خود را در جهت کمک به بیماران و جلوگیری از آسیب آنها به کار بگیرند.» اما در تعطیلات نوروزی، بیماران با بیمارستانهایی مواجه میشوند که پزشک متخصص ندارند. این در حالی است که طبق قانون مراکز درمانیای که موظف به ارائه خدمات هستند، باید از وجود پزشکان آنکال استفاده کنند. همین میشود تا بیمار از بیمارستانی به بیمارستان دیگر برود و به دنبال پزشک متخصص، از اینجا رانده و از آنجا مانده شود.
مانند سالهای قبل، طرح سلامت نوروزی سال جدید از 25 اسفند شروع شده و تا روز دوشنبه، 17 فروردین 98 ادامه خواهد داشت. آنچه وزارت بهداشت پیشبینی کرده، مشارکت 50 درصدی بیمارستانهاست. طرح نوروزی هر سال اجرا میشود و وزارت بهداشت هم از خدمات و برنامهریزیهایی که دارد، میگوید. این که مراکز عملیات بحران (EOC) دانشگاه علوم پزشکی فعالیتی 24 ساعته دارند.
وزارتخانه متولی بهداشت و درمان کشور هر سال به مردم اطمینان میدهند نیروهای متخصص و کادر درمان، مراکز تشخیصی مانند آزمایشگاهها و تصویربرداری، دندانپزشکی و کلینیکهای ویژه در آمادهباش هستند. اما این طرحها و برنامهریزیهای کاغذی تا چه حد عملی میشود؟
دروغ میگوییم
خانم «الف.ش» منشی یکی از بخشهای پاراکلینیک یکی از بیمارستانهای خصوصی کشور است. بیمارستانی که از همه جای ایران بیمار دارد و جزو بیمارستانهای درجهیک کشور به شمار میآید. در ایام تعطیل اما شرایط این بیمارستان طور دیگری است. او که چهار سال است در این بیمارستان کار میکند، به ما میگوید: «هر سال از 26، 27 اسفند، تعطیلات پزشکان متخصص شروع میشود.» درست از همین زمان است که مشکلات کارمندان هم شروع میشود. خانم شین میگوید در بسیاری از مواقع، زمانی که پزشکان آنکال هستند، اگر بیمار اورژانسی داشته باشند، باید با آنها تماس بگیرند. اتفاقی که البته در بسیاری از مواقع انجام نمیشود. او میگوید: عموما پزشکان در یک زمان خیلی کوتاه به بیمارستان مراجعه میکنند تا تمام بیمارانشان را ویزیت کنند. او اضافه میکند در بسیاری از مواقع زمانی که پزشکی، بیمار اورژانسی دارد و با پزشک آنکالی تماس گرفته میشود تا برای ویزیت به بیمارستان مراجعه کند، پزشک از حضور سر باز زده یا اعلام میکند تا چند بیمار دیگر هم نباشند، او به بیمارستان مراجعه نمیکند.
خانم «ش» توضیح میدهد حتی با رفتار نامناسب پزشکان هم مواجه شده و زمانی که با مسؤول فنی بخش این مشکل را درمیان گذاشته، مسؤول فنی جانب پزشک متخصص را گرفته است. او تأکید میکند: «گاهی به دروغ به بیماران میگوییم پزشک یک بیمار اورژانسی داشته و مجبور شده از شهر خارج شود.» حال این که پزشک آنکال در خانه یا در مهمانی است.
او توضیح میدهد مسؤولان فنی هم زورشان به بسیاری از پزشکان متخصص نمیرسد، چراکه بعضی از پزشکان متخصص در بیمارستانها به قول معروف برند آن بیمارستان هستند. او میگوید: «جذب بسیاری از پزشکان متخصص با درصد پایینی که به آنها تعلق میگیرد، سخت است.» همه این دلایل باعث میشود خانم شین و کارمندان دیگر بیمارستانها به دروغ به بیماران بگویند پزشک در دسترس نیست؛ اتفاقی که از نظر آنها دور از اخلاق انسانی است.
اینها تنها حرف الف.شین نیست، کارمند یکی دیگر از بیمارستانها به ما میگوید: «این روال هر ساله تعطیلات نوروزی ماست که در صورتی که بیمار اورژانسی داشته باشیم، بیمار را به بیمارستان دیگری راهنمایی کنیم.» او توضیح میدهد این تنها کاری است که میتواند برای بیماری که از درد به خود میپیچد، انجام دهد.
از مرگ نوزاد تا مشکلات گوارشی
خانم «ن.س»، از کارمندان یکی دیگر از بیمارستانهای خصوصی است. دو سال پیش اما در عید نوروز اتفاق عجیبی برای او رخ داد. اوایل فروردین بود که او باید فرزند خود را به دنیا میآورد. او ساکش را بسته بود تا در روزی که مشخص بود فرزندش به دنیا میآید، به بیمارستان برود. همه چیز برای به دنیاآمدن نوزاد آماده بود، اما پیچیدن بند ناف دور گردن جنین، همه چیز را تغییر داد. او میگوید: «مجبور شدم دو روز زودتر به بیمارستان بروم.» اما پزشک خانم «س» در سفر بود. خانم سین را به اتاق عمل بردند تا پزشک برسد، اما پزشک دیر رسید و... .
خانم «س» هیچوقت از پزشک خود شکایت نکرد، چون در همان بیمارستان کار میکرد، اما صدمات روحی زیادی را به خاطر از دست دادن فرزندش متحمل شد.
این روایت تنها ماجرای بیمهری پزشکان متخصص در تعطیلات نیست. خانم «م.ب» هم مادر دیگری است که فرزندش باید 13فروردین به صورت سزارین به دنیا میآمد؛ اما از آنجا که پزشک معالجش در آن تاریخ برنامه سفر داشت، خانم «م» مجبور شد فرزندش را ده روز زودتر، یعنی سوم فروردین به دنیا بیاورد. او به ما میگوید: «من میدانم در روزها و هفتههای آخر آنزیمهای خاصی در جنین به وجود میآید. این امکان اما به خاطر زودتر به دنیا آمدن از فرزند من گرفته شد.» به خاطر زودتر به دنیا آمدن فرزند خانم ب، اتفاقا مشکلاتی هم به وجود آمد. یکی از آنها این بود که ماهها زمان برد تا نوزاد وزن بگیرد و در اوایل هم با مشکلات گوارشی زیادی دست و پنجه نرم کرد.
بازدید سر زده از بیمارستانها
قاسم جانبابایی، معاون درمان وزارت بهداشت با اشاره به برنامهریزی وزارتخانه و مشارکت خدمت 50 درصدی در بخش خصوصی به ما میگوید: «سعی ما بر این بوده که از کل ظرفیت بخشهای اورژانس و بخشهای ویژه بیمارستانهای خصوصی استفاده کنیم.» او ادعا میکند در درمانگاههای خصوصی و خیریه شبانهروزی مانند روزهای عادی پزشکان حضور دارند و فعالیت 24ساعته طبق روال عادی برقرار است؛ اینها همه در حالی است که در بسیاری از مواقع بیماران با جمله «پزشک متخصص نداریم» مواجه میشوند. معاون وزارت بهداشت در جواب این سؤال میگوید که برنامهریزی کردهایم تا بازدیدهای مستمر در طول ایام تعطیل انجام شود. جانبابایی توضیح میدهد این نظارت توسط اعضای ستاد طرح سلامت نوروزی از بیمارستانها انجام میشود. او میگوید: «تمام برنامهریزیهای انجام شده جهت ارائه خدمات مناسب به هموطنان صورت گرفته است.» جانبابایی از بازدیدهای سرزده در سطح ستادی و دانشگاهی بیمارستانها و مراکز ارائهدهنده خدمات میگوید و معتقد است در تمامی بیمارستانها رئیس یا مدیر، مترون (مدیر خدمات پرستاری) یا جانشین مترون وجود دارد تا اگر مشکلی برای بیمار یا خدماترسانی ایجاد شد. مسؤولان بیمارستانی اقدام کنند، او جانبگیری مسؤولان بیمارستانی به نفع پزشکان متخصص را تأیید نمیکند و معتقد است در صورت مشاهده خطا یا عدم حضور کادر درمان باید اقدامات لازم انجام شود: «شهروندان در صورت رویت خطایی در حوزه خدمات درمانی، با سامانه تلفنی 190 به صورت شبانهروزی تماس بگیرند.»
از مراکز مجاور استفاده میکنیم
البته جانبابایی با اشاره به تعطیلی خدمات در بخش خصوصی مانند مطبها، درمانگاهها، آزمایشگاهها و داروخانهها در ایام تعطیل، معتقد است: «این تعطیلی، باعث افزایش بار مراجعات به مراکز درمانی دانشگاهی و ازدحام و شلوغی در اورژانسهای بیمارستانی میشود.» معاون وزیر بهداشت اشاره میکند با هماهنگی مراکز نظام پزشکی در سطح دانشگاهها و مشارکت بخش خصوصی مشکلات اینچنینی قابل حل است؛ هر چند او تأکید میکند بخشهای اورژانس و بخشهای ویژه بیمارستانهای خصوصی با حفظ کل ظرفیت تختها باید با تمام توان به ارائه خدمات درمانی به شهروندان بپردازند. اومیگوید حضور پزشکان، مطابق برنامه به صورت شبانهروزی باید تنظیم شود؛ امری که به نظر به دور از برنامهریزیها و در واقعیت آنچه بسیاری از بیماران در تعطیلات میبینند، است. معاون وزیر بهداشت با اشاره به مراکز تکپزشک، عنوان میکند: درخصوص مراکز تکپزشک باید گفت که با مراکز مجاور جهت اقدامات لازم هماهنگ کردهایم.
حقوق بیمار
درست است که بیماران درگوشی از دیررسیدن یا نبود پزشکان در تعطیلات نوروزی میگویند؛ اما کمتر بیماری از حق قانونی خودش خبر دارد.
علی فتاحی، معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی با اشاره به طرح سلامت نوروزی که هر سال در بیمارستانها اجرایی میشود، درباره شکایت بیماران در این ایام به ما میگوید: «تا به حال شکایتی نداشتهایم.» فتاحی میگوید که این موضوع مربوط به بیمارستانها میشود و آنها موظفند پزشکان متخصص را تأمین کنند. او میگوید هر سال هر بیمارستان، فهرستی تهیه میکند و اسامی پزشکان آنکال را اعلام میکند. معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی عنوان میکند: «اگر بیمارستانی در پروانهاش پزشک متخصص خاصی ذکر شده و در فهرست آنکالی هم تخصص خاصی وجود دارد، ولی در تعطیلات پزشک متخصص وجود ندارد، در این صورت با آنها برخورد میکنیم.» هرچند فتاحی اضافه میکند که همیشه در اورژانس بیمارستانها و در بخشها حداقل در هر شیفتی سه پزشک متخصص وجود دارد. او معتقد است که در زمینه خدمات بیمارستانها باید اطلاعرسانی شود تا اگر بیماری به پزشک متخصص نیاز داشته باشد، به همان بیمارستان که پزشک مقیم دارد، مراجعه کند. فتاحی میگوید: «بیمارستانی که شرایط حضور پزشکی را در تعطیلات عید به صورت شبانهروزی تأمین میکند باید برای حضور پزشکش هم تسهیلات ویژه بگذارد.» این در حالی است که تعرفه حضور پزشک در شبانهروز یکسان است. فتاحی یکسان بودن تعرفه زمانهای آنکالی با دیگر زمان شیفت را بیعدالتی در حق پزشک میداند. هرچند معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی کشور عنوان میکند: «اگر در بیمارستانی، پزشکی در فهرست آنکالی باشد و در شیفت خود حاضر نشود، هم با مسؤول فنی شیفت و هم با خود پزشک برخورد میکنیم.»
قانون درباره حضور پزشکان آنکال چه میگوید؟
حضور در کمتر از نیم ساعت
قوانینی که در معاونت درمان وزارت بهداشت تهیه و تنظیم شده است، صراحتا درباره قوانین آنکالی و کشیک مقیم صحبت میکند.
طبق ماده 2 مقررات پزشکان آنکال، تمام مراکز درمانی موظفند در تمام رشتههایی که در غیر ساعات اداری به ارائه خدمات میپردازند (حداقل چهار رشته پایه)، فهرست پزشک آنکال را با هماهنگی پزشکان مربوط تهیه کنند و یک نسخه از آن را از طریق معاونت درمان به ستاد هدایت و اطلاعرسانی دانشگاه یا دانشکده در ابتدای هر ماه منعکس کنند.
ماده سوم این قانون، صراحتا اعلام میکند، تمام پزشکانی که به نحوی از انحا در بیمارستان به ارائه خدمات تخصصی مشغول هستند، موظفند بنا به درخواست مسؤول بیمارستان نسبت به انجام آنکالی در آن بیمارستان همکاری لازم را انجام دهند و برابر برنامه اعلام شده، مسؤولیت بیماران را برعهده بگیرند.
در تبصره سوم ماده 3 پیشبینی شده است، در صورت نبود امکان استفاده از پزشکان در رشتههای یکسان برای تکمیل برنامه آنکالی در رشته مورد نظر میتوان از پزشکان رشته مشابه به منظور برقراری پوشش کامل شبانهروزی برای خدمات اورژانس استفاده کرد بهعنوان مثال از پزشک جراح عمومی برای تکمیل پوشش خدمات اورژانس در رشته اورولوژی یا از پزشک متخصص داخلی برای تکمیل پوشش خدمات اورژانس کاردیولوژی میتوان استفاده کرد.
طبق ماده 7 قوانین معاونت درمان، پزشک آنکال موظف است به محض حصول اطلاع از وجود بیمار اورژانس، حداکثر به فاصله زمانی نیمساعت بر بالین بیمار حضور یابد. در این ماده عنوان شده است حتی در صورت عدم ویزیت حضوری (که ذاتا تخلف حرفهای محسوب میشود)، پزشک آنکال مسؤول بیمار است و عدم ویزیت، رافع مسؤولیت حرفهای پزشک آنکال نیست. باید توجه داشت طبق ماده 8 این قوانین نیز در مورد بیمارانی که به تشخیص پزشک اورژانس نیاز به ویزیت فوری ندارند، پزشک آنکال موظف است در اولین فرصت ممکن (حداقل قبل از پایان شیفت آنکالی) نسبت به ویزیت حضوری بیمار اقدام کند. تمام این موارد نیز باید به اطلاع پزشک آنکال برسد و در هر صورت مسؤولیت بیمار با پزشک آنکال است.
لیلا شوقی
جامعه
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
