نعل وارونه دشمنان سوریه

پایگاه اینترنتی اینتلیجنس آنلاین، که در فرانسه مستقر است در گزارشی نوشت: اخیرا دولت‌های اردن و امارات به سوریه نزدیک شده‌اند. هفته گذشته عدنان عصام الجندی، رئیس سازمان اطلاعات اردن با علی مملوک، رئیس امنیت ملی سوریه دیدار داشت. گفته می‌شود این سومین دیدار مقامات یاد‌شده طی هفته‌های جاری بوده است. آنها در گفت‌وگوهای خود مساله بازگشایی گذرگاه نصیب بین سوریه و اردن را بررسی کردند. این گذرگاه بتازگی بازگشایی شده است. ترمیم روابط اردن و سوریه می‌تواند به بازگشت بخش عظیمی از آوارگان سوری به کشورشان کمک کند. این اتفاقات درحالی رخ می‌دهد که سال گذشته به دلیل تحریکات آمریکا و عربستان دو کشور سوریه و اردن تا مرز درگیری‌های نظامی نیز پیش رفته بودند.

از سوی دیگر آگوست گذشته هیاتی از بازرگانان اماراتی به سرپرستی عبدالجلیل بن عبدالرحمان به دمشق سفر کردند؛ فردی که سال‌هاست با خاندان آل نهیان که بر امارات حاکم است همکاری می‌کند. هدف از سفر این هیات تلاش برای بازسازی سوریه عنوان شده بود. در همین زمینه روزنامه الاخبار لبنان اعلام کرد علی بن حماد الشامسی، معاون دبیرکل شورای امنیت ملی امارات نیز به دمشق سفر کرده و با محمد دیب زیتون، رئیس شعبه امنیت سیاسی سوریه دیدار داشته است. الشامسی همان کسی است که بشدت تلاش می‌کند فعالیت‌های گروه اخوان‌المسلمین را در منطقه محدود کند. وی دیدارهایی نیز با مقام‌های امنیتی مصر و یمن داشته است. روزنامه الزمان چاپ عراق نیز نوشت مقامات روسی مشغول رایزنی هستند تا در آینده دیداری بین عبدالفتاح السیسی و بشار اسد در مقر اتحادیه عرب حاصل شود.

از دشمنی تا دوستی

با شروع جنگ داخلی در سوریه که بیشتر به تحریک کشورهای غربی و برخی کشورهای عربی بود تعدادی از کشورهای عرب با حذف نام سوریه از فهرست اعضای اتحادیه عرب روابط دیپلماتیک خود را با دمشق قطع کردند. کشورهای متحد عربستان ازجمله اردن، امارات و بحرین جزو همین کشورها بودند. اینک به نظر می‌رسد با پیروزی قاطع دولت سوریه بر گروه‌های تکفیری و تروریستی مقامات کشورهای عرب به فکر تجدید رابطه با سوریه افتاده‌اند. بی‌تردید دولت عربستان در این بین نقش پنهان و مهمی را بازی می‌کند. مقامات عربستان چند ماه پیش اعلام کردند آماده‌اند 10 میلیارد دلار برای بازسازی سوریه اختصاص دهند به این شرط که سوریه از ایران فاصله بگیرد. مقامات سوری به این پیشنهاد پاسخ منفی دادند و یک بار معلوم شد سران عربستان خیال خام در سر می‌پرورانند. چند روز پیش ولید المعلم در جدیدترین سخنانش پیرامون حضور ایران در سوریه گفت: حضور ایران در مقام مستشاران، به درخواست دولت بوده و حضورشان قانونی است. اما حضور آمریکا غیرقانونی است. حضور آمریکا، حضور خصمانه و اشغالگرانه است و (نهایتا) خارج خواهد شد. بنابراین هیچ ارتباطی میان حضور آمریکا و ایران در سوریه نیست. روابط سوریه با ایران قابل چانه‌زنی (سیاسی) نیست.

مصافحه گرم و تامل برانگیز

در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل وزیر خارجه بحرین با همتای سوری خود مواجه شد و گفت‌وگوی مختصری بین آنها به وجود آمد. وزیر خارجه بحرین مدعی شد که برای این دیدار هیچ برنامه ریزی قبلی صورت نگرفته، اما واقعیت آن است که برخی کشورهای منطقه و در راس آن بحرین بدون اجازه عربستان هیچ اقدامی انجام نمی‌دهند. از این رو در آغوش گرفتن ولیدالمعلم وزیر خارجه سوریه از سوی خالد بن احمد آل خلیفه وزیر خارجه بحرین نمی‌توانست اتفاق ساده‌ای باشد. چنین احوالپرسی عملا (از شروع بحران سوریه) نادر و کم سابقه بود؛ اما عجیب بودن آن به خاطر گرم بودنش نبود، بلکه به این سبب است که شبکه‌های عربستانی العربیه و الحدث این صحنه را چند بار پخش و اعلام کردند که این مساله گامی در راستای تلاش برای بازگشت نقش [کشورهای] عربی به پرونده سوریه است.

عبدالباری عطوان، تحلیلگر برجسته مسائل خاورمیانه با انتشار یادداشتی در پایگاه خبری رأی الیوم با بیان مطلب فوق نوشت، این اقدام وزیر خارجه بحرین به صورت انفرادی نبوده، بلکه
به منزله بالن آزمایشی از سمت عربستان بود.
به گفته وی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به این نتیجه رسیده‌اند که بحران سوریه در ایستگاه پایانی آن است، ائتلاف آمریکا شکست سنگینی خورده، حضور بشار اسد و بقای نظامش حتمی است و مساله باز پس گیری ادلب توسط ارتش سوریه چند روز یا در نهایت چند هفته بیشتر به طول نخواهد انجامید. عطوان در ادامه با تأکید بر این‌که عربستان رهبری نیمی از شورای همکاری را بر عهده دارد، تصریح کرد که ریاض به همراه امارات در حال ادامه جنگ شکست خورده‌ای در یمن است که مشکلات مالی و اخلاقی برایش به بار آورده؛ مشکلاتی که با ابزارهای نظامی نمی‌تواند از آن جدا شود. لذا ریاض در تلاش است بتواند کانال گفت‌وگو ایجاد کند تا در زمینه میانجیگری با تهران در آینده مفید باشد؛ چه برای کاهش تنش با ایران یا دستیابی به راه‌حلی برای برون‌رفت از بحران یمن.

نقش محوری سوریه

هفته گذشته بشار اسد، رئیس جمهور سوریه در گفت‌وگو با سردبیر روزنامه کویتی الشاهد گفت: بزودی جنگ با تروریسم پایان یافته و ورق بازی سیاسی برمی‌گردد و سوریه نقش محوری خود را همچنان در جهان عرب بازخواهد یافت. سردبیر الشاهد که یک ساعت و نیم در منزل اسد با او دیدار می‌کرد نوشت: این نخستین گفت‌وگوی رئیس‌جمهور سوریه با یک رسانه عربی طی هشت سال جنگ علیه سوریه است.

این اظهارات نشان می‌دهد هرچند دولت سوریه از بازسازی روابط خود با جهان عرب استقبال می‌کند، اما درنظر ندارد از محور مقاومت فاصله گرفته و خود را با محور آمریکایی منطبق سازد. بلکه بیشتر در پی آن است که دوباره نقش محوری و رهبری‌کننده سوریه در جهان عرب را احیا کند. نقشی که در راستای تقویت محور مقاومت خواهد بود و ایران و روسیه نیز از چنین نقشی استقبال می‌کنند. بنابراین ترمیم روابط کشورهای عرب با سوریه از سرناچاری و به دلیل پیروزی‌های دمشق بر گروه‌های تروریستی است. گروه‌هایی که روزگاری همین کشورهای عرب جزو حامیان اصلی آنها بودند و خواب سقوط نظام در سوریه را می‌دیدند.

رحیم محمدی

بین‌الملل