نفوذ انگل به کبد با خوردن سبزیجات آلوده

حدود چهار تا شش هفته پس از مصرف سبزیجات آلوده، علائم فاسیولیازیس کبدی در انسان ظاهر می‌شود. در مراحل اولیه بیماری، احساس تهوع و استفراغ رخ می‌دهد که پس از مدتی مرتفع می‌شود. علائم عمومی بیماری شامل تب، تعریق، درد مفاصل، بی‌اشتهایی، کهیر، درد شکمی، گیجی و سرفه هستند. شدت بروز علائم، به تعداد انگل مستقر شده در کبد انسان بستگی دارد. انسداد مجاری صفراوی کبد، التهاب و بزرگ شدگی کبد، از بین رفتن بخش‌هایی از سلول‌های کبدی و کم خونی از عوارض بیماری هستند. اگرچه کبد محل اصلی استقرار انگل است، اما به صورت اتفاقی ممکن است انگل‌های سرگردان وارد سایر نقاط بدن انسان از جمله زیر پوست شوند که در این صورت درد عضلانی را به دنبال خواهد داشت. معمولاً برای درمان بیماری، داروهای ضد انگلی نظیر ‌تریکلابندازول تجویز می‌شوند.

بزرگ‌ترین همه گیری فاسیولیازیس کبدی در جهان، مربوط به همه‌گیری گسترده استان گیلان بود که سال 1367 رخ داد و منجر به ابتلای حدود ده هزار نفر شد. مصرف سبزیجات خام محلی نظیر شاهی، دَلار، خالواش و چوچاق عامل بروز این همه‌گیری بود.

موج دوم همه‌گیری مذکور در سال 1378 به وقوع پیوست که طی آن حدود 30 هزار نفر از ساکنان استان‌های شمالی ایران آلوده شدند. از آنجا که کشت و شست‌وشوی سبزیجات، تهیه سالاد و آشپزی معمولاً توسط بانوان انجام می‌شود، لذا به نظر می‌رسد خانم‌ها بیشتر در معرض خطر این بیماری قرار دارند.

ابتلا به فاسیولیازیس کبدی در شهروندان استان‌های مختلف کشور از جمله گیلان، مازندران، گلستان، تهران، اصفهان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، اردبیل، لرستان، فارس، همدان، مرکزی، خوزستان و‌... گزارش شده است. با وجود این، شیوع آلودگی در استان‌های گیلان و مازندران بسیار بیشتر از سایر استان‌هاست. دلیل این امر، بارندگی‌های زیاد و وجود آب‌های راکد در شمال کشور است که موجب تکثیر بی‌رویه حلزون‌ها می‌شود. همچنین دمای معتدل و مرطوب و نیز بالابودن جمعیت دامی از دیگر عوامل افزایش شیوع این آلودگی به شمار می‌روند.

به طور معمول خطر آلودگی در فصول گرم افزایش می‌یابد. استان‌های مازندران و گیلان قطب گردشگری ایران بوده و سالانه بویژه در فصول بهار و تابستان پذیرای گردشگران بسیاری از اقصی نقاط کشور بویژه شهروندان تهرانی هستند.

لذا مسافران دقت کنند که در صورت تهیه و خرید سبزیجات در استان‌های شمالی باید به طور دقیق مراحل شست‌وشو، انگل زدایی و ضدعفونی کردن سبزیجات را انجام دهند و اگر انجام این‌کار میسر نیست از مصرف سبزیجات به صورت خام نظیر سبزی خوردن خودداری کنند. گفتنی است سبزیجات پخته شده کاملا ایمن هستند.

دکتر بهادر حاجی محمدی

سرپرست مرکز تحقیقات سلامت و ایمنی غذای دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد