5 چالش پیش روی سازمان تجارت جهانی

بالا گرفتن اختلافات تجاری خطر به حاشیه رانده شدن نظم تجاری جهانی را که آمریکا نیز در ایجاد آن نقش داشته، افزایش داده است. در حالی که رهبران جهان برای دفاع از منافع کشورهایشان یکی پس از دیگری به کاخ سفید می‌روند، سیستم تجارت جهانی خود می‌تواند بزرگ‌ترین قربانی وضع آشفته موجود تلقی شود. خبرگزاری بلومبرگ در گزارشی، پنج چالش عمده‌ای را که سازمان تجارت جهانی با آن مواجه است منتشر کرده است.

1. تضعیف قواعد

تهدید آمریکا و چین به وضع تعرفه‌های یکجانبه به معنای تخطی از رویه جا افتاده سازمان تجارت جهانی است و اگر عملی شود، موجب شعله‌ور شدن تنش‌های تجاری‌ای خواهد شد که سازمان تجارت جهانی قادر به مهار آنها نیست. به گفته پاتریک لو، اقتصاددان سابق سازمان تجارت جهانی: «واضح است این تعرفه‌ها برای سازمان خوب نیست... اگر این اقدامات اجرایی شود... عوامل سیاسی موجب تضعیف حاکمیت قانون خواهد شد.»

2. توجیه امنیت ملی برای امتناع از تجارت آزاد

سازمان تجارت جهانی با سیلی از اختلافات تجاری میان کشورها مواجه است که در آنها یک کشور به بهانه امنیت ملی تعرفه‌هایی را بر برخی کالاهای وارداتی وضع کرده است. این بهانه، توجیهی برای فرار کشورها از قوانین تجارت آزاد سازمان است و به 164 کشور عضو اجازه می‌دهد به بهانه دفاع از منافع امنیتی اساسی خود به هر اقدامی که ضروری تشخیص می‌دهند دست بزنند. مقامات تجاری نگران‌اند در صورت سوءاستفاده بیش از حد کشورها از توجیه امنیت ملی، سازمان تجارت جهانی به حاشیه رانده شود.

3. فلج شدن سازوکار حل اختلاف

ازآگوست 2017 به این طرف، آمریکا مانع انتخاب نامزدهای قضاوت در نهاد استیناف سازمان تجارت جهانی شده که یک نهاد مهم برای میانجیگری برای حل اختلافات تجاری کشورهاست. دولت آمریکا می‌گوید این نهاد پا را از اختیارات قانونی‌اش فراتر گذاشته است.

نماینده تجاری آمریکا در گزارش سالانه خود گفته: «سازمان تجارت جهانی، همیشه آن‌گونه که انتظار می‌رفته عمل نکرده است ... این سازمان به جای عمل کردن به عنوان یک مجمع گفت‌وگو برای ایجاد قواعد جدید و بهتر توسط کشورها، گاهی صرفا محل جولان سیستم حل اختلاف بوده که در آن قضات تلاش کرده‌اند اولویت‌های سیاسی خود را بر کشورهای عضو دیکته کنند.»

اگر آمریکا این خط مشی را ادامه دهد، نهاد استیناف سازمان در اواخر سال 2019 عملا فلج خواهد شد و فاقد حداقل سه قاضی برای امضای احکام خواهد بود.

4. اختلاف در مورد سیاست‌های ضد دامپینگ غرب

چین می‌گوید آمریکا و اتحادیه اروپا در تحقیقات ضد دامپینگ خود خلاف اقتصاد بازار عمل می‌کنند و قواعد سازمان تجارت جهانی را زیر پا می‌گذارند.

این اختلاف‌نظر قبلا اتحادیه اروپا را ناگزیر کرده تا در مقررات ضد دامپینگ خود تجدیدنظر کند و ممکن است درنهایت آمریکا را نیز وادار به نحوه رفتار با تولیدکنندگان چینی‌ای کند که محصولات ارزان‌قیمتشان را روانه بازار آمریکا می‌کنند.

5. مذاکرات بی‌نتیجه

دو دهه طول کشید تا سازمان تجارت جهانی بتواند اولین دور مذاکرات عمده و مهم خود را کامل کند و به یک توافق تجاری برساند. اما چشم‌انداز انعقاد موافقت‌نامه‌های جدید بین 164 کشور عضو چندان روشن به نظر نمی‌رسد. از این رو کشورهای عضو در تلاش‌اند دست به انعقاد موافقت‌نامه‌هایی جزئی و محدود در حوزه‌هایی همچون تجارت الکترونیک و سرمایه‌گذاری بزنند. هرچند انعقاد چنین موافقت‌نامه‌هایی می‌تواند برای کشورهای هم‌نظر مثبت تلقی شود، اما ایده اصلی سازمان تجارت جهانی به عنوان یک نهاد جامع جهانی انجام مذاکرات تجاری را تضعیف می‌کند.