تناقض حرف و عمل اروپا

در عین حال باید توجه داشت که در عرصه عمل، کشورهای اروپایی معمولا تاثیرگذارند نه تعیین‌کننده، بنابراین اگر آمریکا به دنبال نادیده گرفتن برجام باشد شاید اروپا نتواند مانع بزرگی در این زمینه ایجاد کرده و توانایی چنین کاری را نیز داشته باشد، بلکه صرفا می‌تواند در سخن و چارچوب دیپلماسی، پاره‌ای از اظهارنظرها و موضع‌گیری‌ها را داشته باشد. بنابراین این‌گونه نیست که تصور کنیم اروپا آماده ورود به چالش با آمریکا در مورد برجام باشد. چرا که اروپا و آمریکا با وجود این‌که در حوزه مسائل اقتصادی و برخی مسائل سیاسی می‌توانند با هم رقابت داشته باشند، اما در حوزه امنیت دیدگاه مشترک داشته و در کنار هم هستند، لذا در نهایت ممکن است اروپا به برجام پایبند بماند، اما این پایبندی الزاما به این معنا نیست که بتواند آمریکا را وادار به پایبندی و عدم نقض برجام کند. مگر این‌که اروپا در قالب برنامه‌های موشکی، توانمندی‌های منطقه‌ای و موضوعات حقوق بشری، برجام‌های دیگری را آنگونه که آمریکا خواهان آن است شکل دهد. به نظر می‌آید چنین تصویری را می‌توان از نقش اروپا در وادار کردن آمریکا به رعایت برجام در نظر گرفت.

اما جمهوری اسلامی از اتحادیه اروپا انتظار دارد که آمریکا را وادار به رعایت و پایبندی به برجام کند، چرا که این مساله را می‌توان بخشی از تعهدات اعضای برجام دانست، اما میزان تحقق چنین انتظاری در عرصه عمل مشخص نیست.

در ضمن با توجه به مطرح شدن برجام بدون آمریکا، بعید می‌دانم چنین امری محقق شود چرا که تهدیداتی که آمریکا می‌تواند علیه کشورها وضع کند مانع از آن است که اروپاییان بتوانند بدون ملاحظه آن تهدیدات با ایران وارد تعامل شوند. البته در اروپا تلاش‌هایی برای حفظ برجام صورت می‌گیرد، اما نتیجه آن به شرایط آینده بستگی دارد.

نوذر شفیعی

استاد دانشگاه