شما را از صدارت معاف می‌کنم!

نام امیرکبیر و دوران کوتاه مدت صدارت او (سه سال و سه ماه) همواره نزد ایرانیان توام با اصلاحات نوین و تحولات بزرگ اداری و سیاسی است. او در طول دوران فعالیت خود به عنوان صدراعظم ایران تلاش‌های بسیاری برای اصلاح ساختار پوسیده نظام حکومت انجام داد. شاید مهم‌ترین اقدام او را می‌توان ایجاد امنیت و اصلاحات مدنی در جامعه ایرانی دانست. در روزگاری که امیرکبیر بر مصدر امور بود نظام حکومتداری براساس نظم و قاعده درآمد. تا پیش از او، نظامیان و درباریان بواسطه قدرتی که داشتند از هیچ‌گونه تعدی نسبت به مردم عادی کوتاهی نمی‌کردند اما امیر چنان کرد که هیچ یک از حکام جرأت ستاندن یک دینار از احدی نداشت.

نظم بخشیدن به دستگاه قضا که در دوران قاجاری مظهر رشوه خواری بود از دیگر اقداماتی بود که امیرکبیر انجام داد.همچنین او مقرر داشت که از شکنجه و آزار متهمان خودداری شود و مجازات‌ها با جرم تناسب داشته باشد.

شکست ایران در دو جنگ با روسیه نشان داد که ارتش نیاز به تجدید سازمان و تحول جدی دارد. امیرکبیر در پی آن بود تا برای تقویت بنیه دفاعی کشور مستشاران نظامی خارجی را برای آموزش نیروها به ایران دعوت کند. تأسیس کارخانه‌های باروت‌سازی، توپ‌ریزی و اسلحه‌سازی از دیگر اقدامات او در این راستا بود.

یکی از مهم‌ترین کارهای اصلاحی امیرکبیر را باید تاسیس دارالفنون دانست که گرچه با هدف تربیت افراد متخصص نظامی و فنی ایجاد شد، اما بعدها محلی برای دانش‌اندوزی بسیاری از کارگزاران حکومتی شد.

سرکوب شورش‌های محلی و خواباندن فتنه بابیان از دیگر تلاش‌های موفق او در دوران وزارتش بود. مبارزه با رشوه خواری، قطع مواجب بی‌حساب و کتاب درباریان، کاهش حقوق وابستگان شاه و‌ سروسامان دادن به قوانین مالیاتی از دیگر کارهای امیرکبیر به‌شمار می‌رود.

او در این دوران کوتاه‌مدت دایره وسیعی از اصلاحات را پی‌ریزی کرد، اما این تحولات با مذاق بسیاری از عوامل حکومتی سازگار نبود و ادامه این روند هم طبعا دولت‌های خارجی را با ایران قدرتمند در آینده مواجه‌ می‌ساخت که دیگر براحتی مثل گذشته به آنان اجازه دخالت در امور داخلی کشور را نمی‌داد. پیوند بیگانگان و عوامل داخلی شرایطی را برای شاه فراهم ساخت تا با ارسال نامه‌ای کوتاه این پیام را برای امیرکبیر بفرستد:

چون صدارت عظمی و وزارت کبری زحمت زیاد دارد و تحمل این مشقت برای شما دشوار است شما را از آن کار معاف کردیم.

فتاح غلامی

سیاسی