آسوده و ایمن در امتداد راه ها

سیستم مدیریت ناوگان از 3 بخش اصلی تقسیم شده است که عبارتند از: موقعیت یاب ماهواره ای ، بستر ارتباطی و مرکز کنترل ناوگان. موقعیت یاب دستگاهی الکترونیکی یا به عبارتی سخت افزاری است که روی خودروهای یک ناوگان حمل ونقل نصب می شود. این سخت افزار با استفاده از سیستم GPS موقعیت جغرافیایی خودرو را با خطایی کمتر از 10 متر تشخیص می دهد. برای انتقال موقعیت جغرافیایی خودرو به مرکز کنترل ناوگان باید از یک بستر ارتباطی استفاده کرد که مهمترین بسترهای ارتباطی شامل شبکه های موبایل و شبکه های رادیویی و ماهواره ای هستند که به عنوان پل ارتباطی میان موقعیت یاب و مرکز کنترل عمل می کنند. در مرکز کنترل ناوگان هم اطلاعات ارسالی از دستگاه موقعیت یاب به وسیله آنتن دستگاه به کامپیوتر منتقل می شود. این اطلاعات به وسیله سخت افزار یا نرم افزارهای نصب شده روی این کامپیوتر مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرند. این محصول برای اولین بار در ایران و به سفارش شرکت یونیکوی مالزی در سال 1999طراحی و ساخته شده است. به دنبال آن ناوگان طرح و توسعه فنی و رپرتاژ سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران سفارش طراحی و اجرای آن را داد و هم اکنون این فناوری راهگشای بسیاری از تنگناهای مدیریتی این سازمان است و به این وسیله توانسته است نظارت و کنترل از ابتدای هر ماموریتی آغاز می شود. برنامه سفر و محل ماموریت به راننده ابلاغ و ردیابی لحظه ای خودرو از همین آغاز حرکت به صورت onlineو در طول ماموریت شروع می شود. در صورتی که دستگاه نصب شده در خودرو از سوی راننده دستکاری شود مرکز کنترل اطلاع یافته و حتی می توانند خودرو را در مسیر خاموش کنند. علاوه بر کنترل لحظه ای خودرو می توان به صورت online در پایان ماموریت از مسیر حرکت ، سرعت ، زمانهای توقف و دیگر اطلاعات موردنیاز توسط بازخوانی کارت حافظه دستگاه آگاه شد. این سیستم امکان ضبط اطلاعات 8 هزار کیلومتر سفر با گامهای 200 متری از 400روز را دارا است.
به گفته دکتر علی فتوت احمدی ، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و مدیر طرح سیستم مدیریت ناوگان از دیگر ویژگی های این سیستم امکان برقراری تماس تلفنی با سرنشینان خودرو است. در واقع با وجود آنتن گیرنده قوی نصب شده روی سقف خودرو امکان برقراری ارتباط در محلهایی که حداقل پوشش دهی موبایل را دارند، میسر می شود و سرنشینان می توانند از تغییرات احتمالی در مسیر و یا اهداف ماموریت اطلاع یابند و نسبت به آن اقدام کنند. سرنشینان خودرو در طول ماموریت با استفاده از یک کامپیوتر همراه می توانند با مرکز کنترل به مبادله اطلاعات نوشتاری و تصویری بپردازند. به عنوان مثال اگر در حین تعمیر دستگاهی نیاز به نقشه فنی وجود داشته باشد، می توان این اطلاعات را از مرکز کنترل دریافت و حتی به وسیله فکس هم می توان آنها را منتقل کرد. این فرآیند ارتباطی با اینترنت نیز بدون هیچ محدودیت جغرافیایی امکان پذیر است. در ضمن روی دستگاه نصب شده در خودرو کلیدی تعبیه شده است که هنگام بروز حوادث و مواقع اضطراری می توان با فشار دادن این کلید از طریق شبکه موبایل مرکز کنترل را آگاه و درخواست کمک کرد. مرکز کنترل هم با ردیابی دقیق می تواند محل خودرو را با خطایی کمتر از 10 متر شناسایی و گروههای کمکی را برای حل مشکل اعزام کند. در این مواقع آنتن نصب شده روی خودرو با گیرندگی مناسب خود راهگشای عدم سرویس دهی تلفن همراه در مکانهای خارج از دسترس است. فتوت می افزاید: از دیگر امتیازهای این سیستم ، تعریف محدوده جغرافیایی و مناطق ممنوعه است. در صورتی که راننده خودرو از محدوده مشخص شده وارد منطقه ممنوع شود، به صورت هشدارهای صوتی و تصویری کنترل کننده آگاه شده و می تواند خودرو را خاموش کند. مدیر ناوگان می تواند در تمام لحظات حتی در منزل بر ناوگان حمل و نقل خود نظارت داشته باشد. به این ترتیب که اطلاعات مرکز کنترل را روی اینترنت انتقال دهد. در نتیجه برای کنترل و نظارت مدیران هیچ محدودیت زمانی و مکانی وجود نخواهد داشت.

ابزاری قدرتمند در دستان مدیران

در ایستگاه کنترل ناوگان همه خودروها با کد شناسایی خود تحت کنترل هستند و تمام اطلاعات آنها اعم از سرعت ، مسیر، فاصله تا فرستنده ها و... به صورت مداوم بررسی می شود. پس از پایان ماموریت کارت حافظه به دستگاه مرکزی وارد و اطلاعات سفر استخراج می شود. در این قسمت اطلاعات سفر همچون میزان مسافت طی شده ، مسیر حرکت ، مدت زمان توقف در مکانهای مختلف ، سرعت مجاز و غیرمجاز در طول ماموریت و داخل شدن به مناطق ممنوعه و پیش بینی نشده با توجه به روز، ساعت و محل سفر همه و همه ثبت و تجزیه و تحلیل می شوند. به این ترتیب دیگر هیچ نقطه مبهمی وجود نخواهد داشت و مدیریت کنترل ناوگان می تواند با ابزار تنبیه و پاداش و دیگر ابزارهای مدیریتی خود تمامی رانندگان ناوگان را کنترل و براساس اطلاعات موجود برای ناوگان خود برنامه ریزی کند و در نتیجه به حداکثر بهره وری زمانی و مالی دست یابد. کاهش 60 درصدی هزینه ها نسبت به محصول مشابه خارجی و خدمات و پشتیبانی فنی از خصوصیات استفاده از سیستم مدیریت ناوگان طراحی و ساخته شده در کشور است. ضمن آن که این سیستم قابلیت به روزرسانی دارد و در هیچ زمانی از فناوری روز جهان عقب نمی ماند. فتوت در خصوص ویژگی های نرم افزاری این سیستم می گوید: نرم افزار این سیستم دارای مشخصه های متنوعی همچون امکان ردیابی همزمان چندین متحرک روی نقشه را دارد. ضمن آن که می تواند متحرک ها را روی نقشه های جداگانه و با بزرگنمایی ، کوچک نمایی و جابه جایی نشان دهد. امکان ارسال پیغام از مرکز فرمان به هر یک از متحرک ها یا برعکس ، خواندن رکوردهای GPS ذخیره شده در دستگاه توسط رایانه و گرفتن گزارش های مختلف از سیستم و مشاهده خروجی روی نقشه یا فهرست قابل چاپ هم از دیگر قابلیت های این نرم افزار هستند.

فراتر از حمل و نقل جاده ای

در حال حاضر، این سیستم از طرف بسیاری از شبکه های حمل و نقل عمومی مورد استقبال قرار گرفته است و تعدادی از آنها از جمله شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران ، تاکسی تلفنی تهران و چند شرکت حمل و نقل کالا از آن استفاده می کنند. به کمک سامانه GPS و GSM این سیستم ، ردیابی لحظه به لحظه قطارها در شبکه ریلی کشور امکان پذیر شده است. این سامانه که با برنامه ریزی واحد بین الملل راه آهن طراحی شده است ، می تواند موقعیت قطار، سرعت و ارتفاع آن را از طریق تلفن همراه به مرکز کنترل ارسال کند و به این ترتیب می توان از بروز حوادث پیشگیری و قطارهای روی شبکه را بهتر مدیریت کرد. ضمن آن که با استفاده از این سامانه می توان ارتباط صوتی با لوکوموتیوران برقرار و پیامدهای مکتوب را به قطار ارسال کرد. سامانه GSM - GPS برای قطارها هم در مکانهای خارج از پوشش تلفن همراه ، اطلاعات را ذخیره و در موقعیت مناسب تر به مرکز کنترل ارسال می کند. اطلاع لوکوموتیوران از انتهای قطار، نمایش طول قطار، تعیین موقعیت دقیق قطار و نمایش ترانشه ها و پلهای مسیر حرکت قطار از جمله مسائلی است که در طراحی بعدی این نرم افزار می تواند مورد توجه قرار گیرد تا در ناوگان ریلی کاربردی تر شود. برای اولین بار یک دستگاه از این سامانه روی قطار در حال حرکت محور تهران زنجان نصب و موقعیت آن در مرکز نمایش داده شد و مدیر کل حفاظت ، ایمنی و سیر و حرکت شرکت راه آهن نیز با استفاده از این نرم افزار و از طریق تلفن همراه با لوکوموتیوران این قطار ارتباط برقرار کرده است و با توجه به نتایج مطلوب به دست آمده به زودی از این سیستم در قطارهای شرکت راه آهن استفاده می شود.

بهاره صفوی