پزشکی شخصی یا شخصی‌سازی درمان چیست؟

نقشه ژنوم انسان برای هر فرد با دیگری متفاوت است و براساس آن، خصوصیات ظاهری و رفتاری هر فرد تعیین می‌شود. پس می‌توان گفت، پاسخ هر فرد به درمان یا دارویی خاص، براساس نقشه ژنوم اوست که منحصر به فرد است. بر مبنای این موضوع، روشی برای درمان مطرح می‌شود که پزشکی شخصی یا شخصی‌سازی درمان (Personalized medicine) نام دارد. در این روش که بتازگی پا به عرصه پزشکی نهاده است، هر فرد براساس نقشه ژنوم خود و خصوصیات رفتاری‌اش درمان و بر همان اساس، برای او دارو با دوز مناسب تجویز می‌شود. بر مبنای تفاوت در ژنوم، افراد حتی در میزان جذب دارو، رسیدن دارو به بافت هدف و تاثیری که دارو بر بافت هدف می‌گذارد، با هم متفاوتند. ریسک ابتلا به انواع بیماری‌ها برای هر فرد از نقشه ژنی استخراج می‌شود و با این کار می‌توان براحتی از ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها پیشگیری کرد. همچنین می‌توان با این نقشه عوارض جانبی را که فرد ممکن است بر اثر مصرف دارویی خاص به آن دچار شود، فهمید یا مواردی که فرد به آنها حساسیت دارد، دریافت کرد؛ مثل حساسیت به لاکتوز؛ حساسیتی که افراد مبتلا به آن، بر اثر مصرف شیر و لبنیات دچار انواع عوارض گوارشی می‌شوند.

پزشک با مطالعه این نقشه می‌تواند ژن‌های نهفته فرد را پیدا کند و متوجه شود که کدام ژن‌ها می‌توانند در فرزند او ظهور پیدا کنند و چه بیماری‌هایی ممکن است گریبان فرزند او را بگیرند. مفهوم و روش پزشکی شخصی امروزه مورد توجه همه سازمان‌های درمانی قرار گرفته است، زیرا علاوه بر موارد گفته شده، یکی از مزیت‌های مهم این روش، کاهش هزینه‌هاست. بخش عمده‌ای از بودجه سلامت کشورها در درمان بیماری‌های مزمنی مانند سرطان، دیابت، بیماری‌های قلبی ـ عروقی و بیماری‌های مزمن ریوی صرف می‌شود. علت آن است که در این گونه بیماری‌ها پزشک ناچار است، داروهای مختلفی را روی بیمار امتحان کند تا در نهایت، دارویی را بیابد که برای او مناسب است، اما در روش پزشکی شخصی نه‌تنها با انتخاب داروی مناسب برای فرد، هزینه‌های مصرف داروهای دیگر کاهش می‌یابد، بلکه باعث می‌شود فرد از عوارض جانبی داروهایی که به بهبود او کمکی نمی‌کنند، در امان بماند. این روش منجر به کاهش مدت درمان و بهبود هرچه زودتر بیمار می‌شود. به طور مثال، داروی وارفارین، داروی ضدانعقاد خون است و جلوی لخته‌شدن خون را می‌گیرد، اما در بعضی افراد باعث عوارض شدید می‌شود. امروزه متوجه شده‌اند، این تفاوت در پاسخ دارو به دلیل ژنتیک افراد است. اطلاع داشتن پزشک از نقشه ژن‌های بیمار می‌تواند در تجویز دارو در دوز مناسب کمک‌کننده باشد.

هدفی که پزشکی شخصی پیش روی خود دارد، این است که هر فرد اطلاعات ژنتیک، شرایط زندگی و اطلاعات محیطی را که در آن زندگی می‌کند، روی یک قطعه الکترونیک کوچک همراه خود داشته باشد. در این صورت، هنگام ابتلا به بیماری، پزشک می‌تواند با مشاهده اطلاعات درون این قطعه براحتی داروی مناسب را به بیمار ارائه و او را در کمترین زمان درمان کند.

هانیه کریمی

دانشجوی دکترای داروسازی