احتمال وجود حیات در قمر سیاره زحل

موضوع جالب توجه در کنفرانس خبری روز پنجشنبه، اعلام کشف شواهدی از وجود مولکول هیدروژن (H2) به همراه دی‌اکسیدکربن در اتمسفر بسیار رقیق قمر انسلادوس بود. دانشمندان می‌گویند همان‌طور که در اعماق اقیانوس‌ها در زمین، باکتری‌ها در غیاب نور خورشید از متان که نتیجه ترکیب هیدروژن با دی‌اکسید کربن است برای تامین انرژی خود و انجام فعالیت‌های زیستی بهره می‌برند، ممکن است در اقیانوس بزرگی که زیر لایه پنج تا 20 کیلومتری یخ در انسلادوس وجود دارد نیز باکتری‌هایی وجود داشته باشد که بتواند از متان به عنوان منبع انرژی بهره ببرد.

در شرایطی که قطر سیاره زمین، حدود 12هزار و 730 کیلومتر و قطر ماه حدود 3476 کیلومتر است، قطر قمر اروپا به 3120 کیلومتر می‌رسد، بنابراین از کره ماه اندکی کوچک‌تر است. اما قمر انسلادوس دنیای کوچکی است به قطر فقط 500 کیلومتر. قمر اروپا در فاصله تقریبی 750 میلیون کیلومتری و انسلادوس در فاصله حدود 5/1 میلیارد کیلومتری از ما قرار دارند.

مطالعات پیشین ناسا نشان داده بود که سطح قمر انسلادوس پوشیده از یخ است و در سطح آن آبفشان‌هایی پیوسته در حال فعالیت‌اند. ردی از وجود متان و فرمالدهید نیز پیش‌‌تر در بررسی‌های فضاپیمای کاسینی از جو رقیق انسلادوس گزارش شده بود. اما کشفیات اخیر از تحولاتی که به نظر می‌رسد در اقیانوسی با آب گرم در زیر سطح انسلادوس و همین‌طور قمر اروپا در حال رخ دادن است، امید دانشمندان به پیدا شدن نخستین نشانه از وجود حیات فرازمینی را به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش داده است.

در ماجرای اعلام کشف اخیر ناسا، با توجه به چگونگی چیدمان قطعات پازل برای دستیابی به حقیقتی کشف نشده در دنیای پیرامون، درمی‌یابیم در دنیای امروز تلاش برای فهم فرآیندی در اعماق اقیانوس‌های زمین توسط بیوشیمیدانان، می‌تواند رهیافتی برای سیاره‌شناسان در شناخت هرچه بهتر فرآیندها در دنیاهای دوردست دیگر ایجاد کند. در زمانه ما، کشف واقعیت به روش علمی (Scientific) در بافتاری در هم تنیده از مطالعات گوناگون و در همکاری مشترک جامعه علمی – متشکل از محققان در کشورها و دانشگاه‌های گوناگون جهان - در دهکده جهانی صورت می‌گیرد. از دورانی که دانشمندی تنها در گوشه خانه محقر خود، با تکیه بر سرمایه و علاقه‌مندی شخصی خود مطالعه می‌کرد و به حقیقتی تازه و ارزشمند می‌رسید و در گوشه‌ای از کتاب خود یادداشت می‌کرد، قرن‌ها گذشته است. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، دورانی که در آن دانشجویان با تکیه بر علاقه‌مندی و هزینه و امکانات آزمایشگاه خود موضوع پایان‌نامه‌ها را انتخاب می‌کردند نیز مدت‌هاست به پایان رسیده است. اگر خواهان پیشرفت در علوم مدرن هستیم، باید چارچوب‌های سنتی ذهنی و مدیریتی خود را با سازوکارهای علمی روز تطبیق دهیم. کریستف‌کلمب‌های دوران مدرن در حال کشف دنیاهای تازه‌ای هستند و ما کماکان در اندیشه یک سقفیم!

کاظم کوکرم

دبیر گروه دانش