وقتی موریانه به جان خانه می افتد
سایه خمیده پدر را می بینم، هر روز که جنازه خسته اش را به خانه می آورد. می دانی درباره چه کسی با تو حرف می زنم؛ درباره جسم متحرک و بدون روحی که گاهی جوراب هایش را هم اشتباهی به پا می کند.
مهم نبود، در آن حالت نئشگی کفشهای لنگه به لنگه اش را هم نمی تواند درست در پا نگه دارد. لباسهای نامرتب، موهای ژولیده ، سر و رویی به هم ریخته و چشمان کودکانه ما که با تعجب او را می نگرد!
او که همیشه خاکستر سیگارش فرش ، پتو و ملحفه ها را می سوزاند، در آن نئشگی قاشق غذا را هزار بار به سر و صورتش می زند.
موقع غذاخوردن روی سفره تا کمر خم می شود، طوری که هر لحظه ممکن است با صورت وسط سفره سقوط کند. شاید آن روزها تنها دلخوشی من و تو تصویر زندگی گذشته پدر بود، تصویر مردی با چشمانی سالم و هوشیار و اندامی محکم و کشیده و نه سست و لرزان که با تلنگری نقش زمین شود!
تصویری از زندگی گذشته او در آلبوم قدیمی خانواده در رخت و لباس ورزشی! اما حالا این عکسها هیچ شباهتی به سایه خمیده پدر ندارد. سایه ای که خیلی شبها به خانه نمی آید و وقتی هم که می آید، از بوی تعفن مواد نمی توانیم نفس بکشیم!
سایه ای که هیچ چیز در دنیا برایش مهم نیست ، حتی گوشواره طلای خواهر کوچک ترم و یا چرخ خیاطی کهنه و قدیمی مادر که تنها منبع درآمدمان است.
طی 11.5سال گذشته 21هزار و 670معتاد به دلیل سوئمصرف مواد مخدر در کشور فوت کرده اند و این در حالی است که براساس آخرین آمار، روزانه 1000نیروی مولد به دلیل دستگیری های مرتبط با مواد مخدر در سال 83از چرخه اقتصادی خارج شده و به آن لطمه زده اند که این تحلیل نیروی انسانی مولد؛ افزایش بیکاری را به دنبال داشته است.
هم اکنون به طور میانگین 45درصد زندانیان کشور را زندانیان مواد مخدر تشکیل داده اند و این در حالی است که 70درصد مجرمان مواد مخدر در زندانها متاهل هستند که با این وضعیت حدود 10میلیون نفر از همسران و فرزندان این زندانیان در سطح کشور روی گسل اعتیاد قرار دارند.
ایران به لحاظ جغرافیایی همسایه بزرگ ترین کشور تولیدکننده خشخاش و مخدرهای طبیعی است که به طور متوسط، سالانه حدود 3هزار تن مواد مخدر تولید می کند و در سال جاری نیز بنا بر اطلاعات دریافتی با کمک و همکاری بیشتر کشورهای مستقر در افغانستان ، کشاورزان خشخاش کار توانستند این میزان را به 5هزار تن برسانند.
بنابراین با توجه به فرهنگ اعتقادی اسلامی ایرانیان و ناهنجار شناختن مصرف مواد مخدر جامعه ایران در بعد مبارزه با عرضه و تقاضا هر ساله هزینه های هنگفتی صرف می کند به طوری که طی این سالها سهم ایران از این مبادلات به شهادت رسیدن 3هزار و 500نفر از بهترین جوانان ایرانی در راه مبارزه با باندهای قاچاق مواد مخدر، وجود 2میلیون معتاد رسمی و تفننی ، 300هزار معتاد تزریقی ، ارتباط مستقیم 60درصد طلاقهای کشور با اعتیاد، وارد آمدن سالانه 4تا 5هزار میلیارد تومان خسارت مالی از این طریق به کشور و مرگ روزانه 10تا 12معتاد و صدها معضل و مشکل دیگر است.
روزانه 4تن مواد مخدر در کشور مصرف می شود و هر معتاد قادر است 10نفر دیگر را نیز به اعتیاد آلوده کند و این در حالی است که اعتیاد عامل 40درصد سرقتها، 55درصد طلاقها، 65درصدکودک آزاری ها و همسرآزاری ها و بیش از 70درصد ابتلا به ایدز در کشور است.
متولی وجود ندارد
معاون سلامت وزیر بهداشت با بیان این که 5تا 7میلیون نفر در کشور تجربه یک بار مصرف مواد مخدر را دارند، معتقد است: 3میلیون و 700هزار نفر در کشور مصرف کننده تفننی مواد مخدرند، یک میلیون و 200هزار نفر مصرف کننده دایم مواد مخدر و 250هزار معتاد تزریقی در کشور وجود دارد که میزان ابتلای HIVایدز در میان آنها بین 5تا 20درصد متغیر است.
به گفته دکتر سیدمحمد علویان ، حدود 200میلیون نفر در دنیا جدای از الکل ، مصرف کننده مواد مخدر هستند و 163میلیون نفر نیز حشیش مصرف می کنند. وی با بیان این که در ایران مواد مخدر پرخطر مانند تریاک و هروئین نقش عمده ای را بازی می کند، می گوید: ایران همراه روسیه ، قزاقستان و چین بالاترین میزان مصرف تریاک را به خود اختصاص داده است ، به نحوی که رشد مصرف تریاک در کشور مثبت است.
علویان نسبت به روند رو به رشد میزان مصرف آمفتامین ها و اکستازی در کشور هشدار می دهد و اظهار می کند: در حال حاضر 65کلینیک ترک اعتیاد دولتی و 150کلینیک غیردولتی در کشور وجود دارد و سیاست وزارت بهداشت نیز گسترش خدمات سرپایی است ، اما در سال 83حدود 7هزار نفر برای ترک اعتیاد در این مراکز بستری شده اند و این اصلا مطلوب نیست.
به گفته معاون سلامت وزارت بهداشت تاکنون تعریف درستی از متولی پیشگیری اولیه اعتیاد در جامعه نداشته ایم. علویان کاهش ارتکاب به جرم ، حرکت در مسیر نجات معتاد، آماده سازی پزشکان درخصوص اعتیاد، گسترش خدمات و ایجاد ظرفیت درمان سرپایی برای 150هزار نفر تا سال 87را از برنامه های وزارت بهداشت بیان و تصریح می کند: متاسفانه درباره اعتیاد به مواد مخدر، برنامه ها به کاهش عرضه و برخورد پلیسی محدود می شود که این نحوه برخورد در بسیاری از مواد مخدر به افزایش شیوع HIVو اعتیاد منجر شده است.
به اعتقاد معاون سلامت وزارت بهداشت متاسفانه کمبود مراکز درمان برای آن دسته از معتادان رها شده از زندان ها نیز از چالشهای مهم پیش روست که باید در دانشگاه ها برای افزایش مراکز درمان ظرفیت سازی کرد.
تدوین آیین نامه اجرایی ساماندهی معتادان
چندی پیش آیین نامه اجرایی ساماندهی وضعیت اعتیاد در شهرها و پایتخت تدوین و با استناد به مفاد ماده 97برنامه چهارم توسعه و نیز مصوبه ستاد مبارزه با موادمخدر که به تایید ریاست جمهوری رسیده ، در دستور کار مجمع مشورتی کمیسیون های فرهنگی و اجتماعی مراکز استان های کشور قرار گرفت.
رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای شهر تهران در این باره می گوید: آیین نامه اجرایی ساماندهی وضعیت اعتیاد باعنوان موضوع سطح سوم از بخش تشکیلات کشوری مصوبه ستاد مبارزه با موادمخدر از سوی دبیرخانه مجمع مشورتی تنظیم و پس از چندین بحث و بررسی با حضور رئیس ستاد مبارزه با موادمخدر و دیگر دستگاه های اجرایی در مجمع مشورتی کمیسیون های فرهنگی و اجتماعی شهرها تصویب شد.
رسول خادم توضیح می دهد: با استناد به مفاد این آیین نامه ، کمیته اجرایی متشکل از تمام دستگاه های اجرایی مسوول ستاد عالی مبارزه با موادمخدر در سطح مدیریت شهری در نظر گرفته شد که رویکرد اصلی این کمیته پیشگیری است و در درمان معتادان کم خطر برای جلوگیری از ورود آنها به حوزه معتادان پرخطر به عنوان رویکرد ثانویه پیشگیری لحاظ شد.
وی ادامه می دهد: این کمیته موظف است نسبت به پیشگیری از ورود شهروندان به حوزه های آسیبهای اجتماعی ناشی از استفاده موادمخدر از سوی دستگاه های اجرایی دیگر، تشکلهای غیردولتی و انجمن های معتمدان محلات از طریق اطلاع رسانی و آگاه سازی مبتنی بر مردم محوری اقدام کنند و همچنین برنامه ریزی های لازم را برای معتادان کم خطر و جمع آوری معتادان پرخطر انجام دهد.
به گفته رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران ، تمام دستگاه های اجرایی با استناد به وظایف قانونی و ذاتی خود مسوولیت هماهنگی با مصوبات کمیته اجرایی مذکور را به عهده دارند.
خادم توانمندسازی ، پیشگیری و محله محوری را 3اصل مهم طرح ساماندهی وضعیت اعتیاد در شهرها می داند و معتقد است : اجرایی شدن این طرح پس از سالها بلاتکلیفی بسیار امیدوارکننده است.
کم کاری کرده ایم
باوجود این که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و آسیب شناسان اجتماعی پیشگیری همواره بر درمان مقدم است ؛ اما به اعتقاد مسوولان فعالیت های پیشگیرانه 2دهه گذشته نهادهای فرهنگی در حوزه اعتیاد نمره قبولی را کسب نکرده است.
دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر در همایش تاثیر شاخصهای رفاهی سوئ مصرف موادمخدر، موادمخدر و اعتیاد را جزو 4بحران جدی ثبت شده از سوی سازمان ملل مطرح کرد و گفت : موادمخدر جزو 4تجارت بزرگ دنیا و در دست صاحبان قدرت و ثروت و حتی جزو 2تجارت بزرگ غیرقانونی جهان است.
دکتر مالکی با بیان این که اگرچه طی 2دهه گذشته فعالیت های 2حوزه مقابله و درمان چشمگیر بوده ؛ اما رضایت بخش نیست ، معتقد است : متاسفانه در حوزه پیشگیری کم کاری صورت گرفته است.
وی با اشاره به تمایل نداشتن معتادان یا افراد در معرض اعتیاد به مراکز دولتی ترک اعتیاد، معتقد است : لازم است تعریف جدی از اعتیاد ارائه شود؛ چرا که هم اکنون معتاد مساوی با انزواست و این یک آفت محسوب می شود. به هر طرف که نگاه می کنی ، می توانی واقعیتی را ببینی که گاه تا عمق جانت را می گدازد و گاه تو را به کابوس هولناک سرنوشت جوانانی می برد که می دانی باید فردا و فرداهای جامعه ات در دستان آنها شکل بگیرد.
اعتیاد، تزریق ، موادمخدر، ایدز، ناهنجاری ها و آسیبهای اجتماعی ، همه در کمین جامعه ای هستند با 30میلیون جوان.
پس وقتی بوی فاجعه می آید، باید آن را جدی گرفت و اگر بخواهیم آن را ببینیم ، هر لحظه که از غفلتمان بگذرد، فرصتی است که دیگر هیچ گاه فرصت جبران آن را پیدا نخواهیم کرد.
بهناز محمدی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
