جنبش بیداری نمایش قدرت گفتمان انقلاب

یکی از مهم‌ترین پیامدهای این انقلاب که سه دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی غرب آسیا را متحول کرد، نهضت بیداری اسلامی بود که توانست تاثیری عمیق بر بسیاری از کشورها گذاشته و معادلات منطقه را دستخوش تغییر کند.

برای آشنایی گذرا با پیامدهای این تحولات عظیم، در ادامه نگاهی خواهیم انداخت به برخی از کشورهایی که پس از انقلاب اسلامی، شاهد شکل‌گیری جنبش‌های تحول‌خواهانه اسلامی بودند و از انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان یک الگو برای تاثیرگذاری بر سرنوشت سیاسی در کشور خود بهره گرفتند.

انقلاب اسلامی و تحول در خاورمیانه

دیوید لانگ در کتاب «بازتاب انقلاب ایران بر شبه جزیره عربستان و کشورهای خلیج [فارس]» می‌نویسد: «همه، پادشاهی‌های محافظه‌کار خلیج‌[فارس] را ایران‌های کوچکی می‌پنداشتند که در معرض انقلاب است و سرنوشت آنها فروپاشی است». همین عبارت به خوبی گویای آن است که چطور انقلاب ایران، منطقه را دچار تحول کرد.

مثلا در بحرین، جنبشی به رهبری حجت‌الاسلام هادی مدرسی به راه افتاد و کمی بعد از بازگشت امام خمینی(ره) به ایران، هزاران بحرینی در حمایت از قیام مردم ایران و علیه خاندان حاکم بر بحرین دست به برگزاری راهپیمایی زدند. در عراق، شیعیان با الگو گرفتن از انقلاب اسلامی، علیه دیکتاتور این کشور قیام کردند که همین هراس از تکرار انقلاب اسلامی، صدام و حامیان عربی و غربی آنها را واداشت تا به ایران حمله نظامی کنند. در لبنان، جنبش شیعیان از انقلاب اسلامی الگو گرفتند و بویژه پس از قتل عام صبرا و شتیلا در سال 1982، این همبستگی بیشتر شد. در سوریه و یمن نیز انقلاب اسلامی، حرکت‌های عظیمی را در پی داشت. در تونس، فلسطین، مصر و لیبی نیز حمایت از انقلاب ایران، باعث شکل‌گیری جنبش‌های سیاسی اثرگذاری شد.

شاهرخ اخوی در کتاب «بازتاب انقلاب ایران در مصر» تاکید می‌کند که جنبش‌های اخوانی در مصر، تحت تاثیر قیام مردم ایران به رهبری امام خمینی(ره)، بر فعالیت‌های خود علیه رژیم سادات افزودند.

بسیاری از تحلیلگران، پیروزی انقلاب اسلامی را نقطه عطفی در مبارزات آزادیخواهانه مردم فلسطین، لبنان و اردن می‌دانند و معتقدند که این انقلاب، توطئه شکل‌گیری صلحی تحمیلی را به فلسطینیان که از سوی مصر رهبری می‌شد خنثی کرد.

مسلمانان آسیایی، تحت تاثیر انقلاب ایران

انقلاب اسلامی ایران همچنین در آسیای مرکزی تاثیرات فراوانی بر جای گذاشت. در افغانستان، انقلاب اسلامی الگوی گروه‌های مجاهدی شد که علیه اشغالگری شوروی می‌جنگیدند. اشغال افغانستان از سوی اتحاد جماهیر شوروی همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی بود و همین مساله، تاثیر زیادی بر حس استقلال‌طلبی افغان‌ها گذاشت.

همچنین چنان‌که جان اسپوزیتو در کتاب «انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن» نشان می‌دهد، انقلاب اسلامی ایران توانست به فعالیت بیشتر مسلمانان در اتحاد جماهیر شوروی و حرکت‌های ضدکمونیستی در این کشور منتهی شود.

این حرکت‌های اسلام‌گرایانه پس از فروپاشی شوروی نیز در کشورهای تازه استقلال یافته ادامه داشت.

نشانه‌های فراوانی از تاثیرپذیری انقلاب اسلامی بر حرکت‌های آزادیخواهانه مردم مالزی، اندونزی و فیلیپین نیز وجود دارد. برخی تحلیلگران تاکید می‌کنند که جبهه آزادیبخش ملی مورو در فیلیپین، به‌طور روشنی از آموزه‌های امام‌خمینی(ره) الهام گرفته است.

بازتاب انقلاب اسلامی در سرزمین‌های آفریقایی

انقلاب اسلامی ایران همچنین توانست در کشورهای آفریقایی تحولاتی عمیق برجای بگذارد. جان اُ. وُل در کتاب «اسلامی کردن امور در سودان و انقلاب ایران» بخوبی نشان می‌دهد که سیاست‌های جعفر نمیری رئیس‌جمهور وقت سودان در سال 1983 در جهت اسلامی کردن این کشور، الگو گرفته از انقلاب ایران بوده است.

در نیجریه هم شیعیان این کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحولات عمیقی را رقم زدند. ابراهیم ای گامباری درباره تاثیر انقلاب اسلامی بر تحولات سیاسی نیجریه می‌گوید: «رهبری آیت‌الله خمینی و فکر انقلاب اسلامی در جامعه نیجریه و بویژه در میان مسلمانان محروم شمال، احساسات و واکنش‌هایی را برانگیخت و در جهت مبارزه با فساد به کار گرفته شد.»

انقلاب اسلامی ایران حتی توانست در کشورهای آمریکای لاتین و اروپا نیز شور و شوقی برای مبارزات آزادیبخش ایجاد کند و همین امر، باعث وحشت بسیاری از دولت‌هایی شد که به دخالت در امور سایر کشورها خو گرفته بودند.

نمایش قدرت نرم ایران

بنابراین چنان‌که هرایر دکمجیان در کتاب «جنبش‌های اسلامی معاصر در جهان عرب» توضیح می‌دهد، انقلاب اسلامی نه فقط در ایران، بلکه در همه کشورهای اسلامی توانست جنبش‌های اسلامی موثری را پدیده آورده و مردم مسلمان را علیه حکومت‌های وابسته بسیج کند.

بیهوده نیست اگر امروز می‌بینیم که برخی کشورهای متحجر عربی مانند آل‌سعود یا آل خلیفه با وحشت، از پدیده انقلاب اسلامی و خطر توسعه آن سخن به میان می‌آورند. آنها بخوبی می‌دانند که انقلاب اسلامی مردم ایران نه‌تنها قدرت ایجاد بسیج مردمی را دارد بلکه می‌تواند علیه اشکال مختلف استبداد و استعمار به کار رود و این نکته‌ای است که همه دیکتاتورهای جهان را به وحشت می‌اندازد.

برخی رسانه‌های بیگانه کوشش می‌کنند که این نفوذ و محبوبیت انقلاب اسلامی در میان ملت‌ های منطقه را ناشی از نوعی «مداخله‌جویی» ایران توصیف کنند. با وجود این بخوبی روشن است که این محبوبیت نه حاصل مداخله نظامی بوده و نه آن‌طور که آل‌سعود رفتار می‌کند، برآمده از خریدن دولت‌ها به مدد دلارهای نفتی است. این محبوبیت، نمایشی از قدرت الهام‌بخش گفتمان انقلابی‌گری است که روز به روز محبوبیت بیشتری در میان ملت‌های منطقه پیدا می‌کند و تبدیل به قدرت نرم ایران در برابر ناکارآمدی قدرت سخت و درهم شکسته دولت‌های استبدادی عربی شده است.