مشعل‌های دودزا خاموش می‌شود

دودکش‌هایی که در افق سرزمین‌های جنوب سر به آسمان کشیده‌اند و در نگاه اول، زیبا و غرورآفرین‌اند، باید گفت جز سوزاندن سرمایه ملی و انتشار آلودگی در هوا ارمغان دیگری ندارند. متأسفانه این مشعل‌های گازسوز فقط مربوط به سال‌های اخیر نیست و هم‌سن و سال صنعت نفت و گاز کشور است؛ یعنی چیزی حدود 100 سال اما هرچه صنعت نفت توسعه می‌یابد، تعداد این مشعل‌ها و خطرات آن بیشتر می‌شود. براساس آخرین آمار، ایران رتبه سوم میزان سوزاندن گازهای همراه (فلرینگ) را در دنیا به خود اختصاص می‌دهد و باید هرچه زودتر برای کاهش آلودگی هوا، حفظ ذخایر و جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از روشن بودن این مشعل‌ها اقدام کند. این از آن جهت ضروری است که بانک جهانی اخیراً، ایران را پس از روسیه و نیجریه، سومین کشور در هدردهی و سوزاندن گازهای همراه معرفی کرد.

خطری برای سلامت مردم

اگر به مناطق نفتخیز کشور سفر کرده باشید، به‌محض پیاده شدن از هواپیما نخستین موضوعی که توجهتان را جلب می‌کند، گرما و رطوبت هوا در کنار بوی گاز و گوگرد است. ترکیبات مضری که جزئی از زندگی ساکنان منطقه شده، اما تهدیدی جدی برای زندگی آنهاست. اگر باد و باران به کاهش آلودگی این مناطق کمک نکند، حتی نفس کشیدن در این هوا سخت و آزاردهنده است، اما گذشته از نامطلوب بودن هوا، مشکل اصلی تهدیدی است که این ذرات معلق برای سلامت ساکنان دارند.

امروزه پالایشگاه‌ها میلیون‌ها پوند ذرات آلاینده در هوا منتشر می‌کنند که خطری جدی برای سلامت انسان و محیط‌زیست به شمار می‌آید و کیفیت زندگی افراد مجاور جوامع صنعتی را با آسیب جدی روبه‌رو می‌کند. ازجمله این آلاینده‌ها می‌توان به ترکیبات آلی فرار، دی‌اکسید گوگرد، دی‌اکسید نیتروژن و منواکسید، ذرات معلق، منواکسید کربن و هیدروژن سولفوره اشاره کرد. به‌هرروی این آلاینده‌ها تأثیرات سوء مختلفی بر بخش‌های گوناگون اکوسیستم، محیط‌زیست و جانداران دارند که باید هرچه سریع‌تر برای آن چاره‌ای اندیشید.

گازهایی که در دودکش‌های فلر می‌سوزد، هنگامی تولید می‌شود که فرآیند تولید نفت و گاز عملکرد کاملی نداشته باشند و معمولاً از دو نوع هستند؛ گازهای همراه که یکی از محصولات جانبی تولید نفت هستند و همراه با نفت خام از میادین نفتی برداشت می‌شوند و دوم، گازهایی که از میادین گازی استخراج شده‌اند اما فعلاً امکان استفاده از آنها وجود ندارد.

ظرفیت بالای درآمدی

در حال حاضر، اغلب کشورهای جهان برای جمع‌آوری این گازها که در فلرها می‌سوزند، برنامه‌ریزی و اقدام کرده‌اند و توانسته‌اند از این طریق، مانع سوخت منابع درآمدی کشورشان شوند. اگر قیمت گاز طبیعی را در محاسبات کشور 12 سنت در نظر بگیریم، متأسفانه سالانه بیش از 5/1 میلیارد دلار گاز کشور در این فلرها می‌سوزد درحالی‌که می‌توانستیم با تکیه ‌بر سرمایه بخش خصوصی داخلی و خارجی و آوردن فناوری‌های روز دنیا به کشور، این گاز را تبدیل به برق یا محصولات دیگری نظیر LNG (گاز مایع) کنیم.

مناقصه بی‌سابقه

می‌توان گفت، اولین بار است که بعد از تاریخ صد ساله صنعت نفت و روشن بودن فلرها در این سال‌ها به‌طورجدی برای جلوگیری از گازسوزی، مناقصه برگزار شده تا بخش خصوصی برای کاهش حجم گاز خروجی از فلرها دست‌ به‌کار شود.

در این‌باره، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بیان می‌کند: طی این مناقصه، چهار قرارداد منعقد شد و دستاورد این قراردادها کاهش حدود 5/8 تا 9 میلیون مترمکعب گاز خروجی از فلرها خواهد بود.

علی کاردر با اشاره به این که یکی از علت‌های استقبال کم بخش خصوصی برای مشارکت در این طرح‌ها پایین بودن قیمت برق است، تصریح می‌کند: قیمت برق در ایران بسیار پایین است و با این قیمت‌ها سرمایه‌گذاران رغبتی به مشارکت در طرح‌های استفاده از گازهای همراه برای تولید برق ندارند. لذا با توجه به اهمیت این طرح‌ها باید تولید این نوع برق هم‌رده با تولید برق از منابع تجدیدپذیر تلقی شود که در این صورت، گازهای همراه با سرعت به فروش می‌رسد.

به گفته کاردر، در حال حاضر حدود 30 میلیون مترمکعب در روز گاز فلر تولید می‌شود که تقریباً 9 میلیون مترمکعب آن در مناقصات به فروش رسیده، اما هنوز 20 میلیون مترمکعب دیگر باقی است و باید برای آن چاره‌اندیشی کرد.

با توجه به طرح‌های پرشتاب توسعه‌ای در صنعت نفت، این حجم مدام در حال افزایش است و با به تولید رسیدن فازهای دیگر میدان مشترک پارس جنوبی و میادین نفتی، شرایط، سخت‌تر نیز خواهد شد.

مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران با اشاره به این که طرح‌های فعلی در یک دوره موقت اجرایی خواهد شد، گفت: در نظر داریم، مابقی گازهای همراه را تبدیل به LNG کنیم و برای نخستین بار، این طرح را به بخش خصوصی دهیم.

کاردر افزود: قصد داریم با تولید LNG محصولات مرغوب، تولید و گازهای فلر را خاموش کنیم.

وی اشاره کرد: در این خصوص قراردادهایی با بخش خصوصی منعقد و فرمول‌ها مشخص است. به‌این‌ترتیب که همه واحدهای LNG را که در حال ساخت هستند یا در آینده قرار است ایجاد شوند، واگذار کرده‌ایم.

به گفته معاون وزیر نفت در این زمینه برخی شرکت‌ها قرارداد بسته‌اند که خیلی از این قراردادها تاکنون تعیین تکلیف شده و قرارداد مربوط به آن بسته‌شده است. حتی بعضی پیمانکاران مجوز از وزارت نفت نیز گرفته‌اند.

اخیراً مطلع شدیم، وزارت نفت برای فازهای پارس جنوبی نیز این کار را آغاز کرده است. مساله قابل‌تأمل درزمینه خاموش کردن فلرهای پارس جنوبی تأکید بر ورود شرکت‌های خارجی به این عرصه است و امکان این‌که شرکتی ایرانی به‌تنهایی یا از طریق کنسرسیومی بدون حضور شرکت‌های خارجی، در مناقصه شرکت کند، وجود ندارد و حتی نام کشورهایی که می‌تواند از آنها، شرکتی برای حضور در کنسرسیوم باشد به‌طور ضمنی، معین یا پیشنهادشده است.

با توجه به امکانات شرکت‌های داخلی می‌توان در این منطقه نیز از بخش خصوصی داخلی بهره‌مند شد. درمجموع قراردادهایی که بسته خواهد شد و شرکت‌های خارجی در آنها سهیم خواهند بود، تنها برای پالایشگاه‌های گاز، مبلغی حدود نیم میلیارد یورو تخمین زده می‌شود. این مبلغ، تنها برای پالایشگاه‌های گاز تخمین زده می‌شود و باید به آن، هزینه اجرای این پروژه برای فلرهای پتروشیمی‌های منطقه عسلویه نظیر نوری، پارس، آریاساسول، مبین، زاگرس و جم را نیز افزود که اگر شرکت‌های ایرانی بتوانند در این پروژه سهیم شوند، قطعاً منافعش به ملت ایران بازخواهد گشت.