سنجش خرید هواپیما بر مبنای اقتصاد مقاومتی

سخنگوی شرکت ایرباس تأیید کرده، این شرکت دو مجوز از دولت آمریکا برای فروش مجموعا 17 فروند هواپیما به ایران دریافت کرده است. شرکت هواپیماسازی بوئینگ نیز اعلام کرده، آن شرکت هم برای فروش هواپیما به ایران مجوز اوفک را دریافت کرده است. درنتیجه آمریکا با تأخیر هشت ماهه به تعهد خود در برجام به صورت محدود عمل کرد، اما نکاتی در قراردادهای خرید هواپیما وجود دارد که باید به آنها توجه کرد.

قوانین صدور مجوز آمریکا برای فروش هواپیما

شرکتی مثل ایرباس که یک شرکت فرانسوی است، برای فروش هواپیما به ایران، نیاز به مجوز آمریکا دارد. علت این امر به قانونی در آمریکا مربوط می‌شود که طبق آن، هر شرکتی که بیش از 10 درصد از ارزش محصولات تولیدی آن، (چه از نظر قطعه و چه از نظر فناوری) وابسته به آمریکا باشد، برای صادرات محصولات خود به ایران، نیاز به مجوز از دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) دارد. از سوی دیگر، 40 درصد از قطعات هواپیماهای ایرباس، شامل بخش عمده‌ای از قطعات الکترونیکی، در آمریکا تولید می‌شود. بنابراین ایرباس برای فروش هواپیما به ایران، نیاز به مجوز دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) دارد. بوئینگ هم یک شرکت آمریکایی است و به طریق اولی نیاز به این مجوز دارد تا محصولات خود را به ایران صادر کند.

در سفر آقای روحانی به فرانسه، تفاهم‌نامه اولیه‌ای بین ایران و شرکت فرانسوی ایرباس امضا شد که براساس آن، 118 هواپیمای مسافربری به قیمت کل 5/10میلیارد دلار توسط ایران خریداری می‌شد. قرار بود 15 درصد از مبلغ قرارداد توسط ایران تأمین شود و 85 درصد باقیمانده را ایرباس، براساس شیوه اجاره به‌شرط تملیک تأمین کند. بنا بر تفاهم‌نامه امضاشده، طرفین می‌بایست ظرف مدت 20 روز (یعنی حدود اوایل اسفند 94) قرارداد نهایی را امضا کنند اما با گذر زمان، دو اشکال عمده بر سر راه خرید هواپیما از ایرباس به وجود آمد: اول این که ایرباس اعلام کرد، هنوز مجوز فروش هواپیما از طرف دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) صادر نشده است. مشکل دوم نبود تأمین مالی و همکاری‌ بانکی بود. بانک‌های اروپایی به دلیل هراس از تحریم‌های آمریکا، حاضر به همکاری با ایران برای پرداخت هزینه‌های ایرباس نیستند.

سیر توافقات ایران با بوئینگ آمریکا

در حین مذاکرات ایران و ایرباس برای حل مسائل فروش هواپیماهای ایرباس به ایران، بوئینگ اعلام کرد، از دولت آمریکا مجوزی برای مذاکره با ایران دریافت کرده است. پس از آن بود که هیاتی از شرکت بوئینگ با دعوت وزارت راه و شهرسازی، اواخر فروردین سال جاری به ایران آمد و مذاکرات خود را با ایران آغاز کرد . مذاکرات فشرده طی دو روز بین نمایندگان شرکت بوئینگ و 7 ایرلاین داخلی برای پشتیبانی هواپیماهای موجود فعال در ناوگان هوایی ایران اعم از قطعات، نشریات و سایر خدمات و موارد مرتبط با ایمنی پروازها صورت گرفت. همچنین این شرکت هواپیماسازی، سری‌های جدید هواپیماهای 737، 787 و 777 را برای فروش به ایران پیشنهاد داد. پس از آن رئیس شرکت بوئینگ با اشاره به این که این شرکت در حال نزدیک شدن برای دریافت یک سفارش عمده از ایران است، گفت: شما می‌توانید انتظار داشته باشید که بازار ایران احتمالا به صورت
50 ـ 50 بین بوئینگ و ایرباس تقسیم شود و ما قرار است بر سر این بازار رقابت کنیم.

بعد از چند ماه مذاکره بین ایران و بوئینگ، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در اواخر خرداد اعلام کرد که به توافقی مکتوب با بوئینگ دست یافته است. وی تعداد هواپیماهای توافق شده را 100 فروند عنوان کرد.

فرصت‌ و تهدید قراردادهای خرید هواپیما برای ایران

بهسازی ناوگان هواپیمایی ایران که دارای هواپیماهای قدیمی است و به دلیل تحریم‌های گذشته، هیچ‌گاه نتوانسته هواپیمای دست اول خریداری کند، موضوع مهمی است. از طرف دیگر توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور و توجه به اقتصاد مقاومتی ضرورتی ناگزیر است، همان گونه که رهبر معظم انقلاب چندین بار تذکر دادند «ما حتی به همین قرارگاه به‌اصطلاح اقتصاد مقاومتی گفتیم شما موظّفید نگاه کنید ببینید خرید این هواپیماها در کجای اقتصاد مقاومتی قرار می‌گیرد.»

علاوه بر مساله فوق که باید دولتمردان و مسئولان وزارت راه و شهرسازی برای مردم تبیین کنند، دو نکته دیگر که این قراردادها را محل سوال قرار می‌دهد، شروط ضمن عقد و نوع این قراردادهاست.آمریکا دو شرط اصلی برای این قراردادها در نظر گرفته که این دو شرط بر اساس متن برجام بوده است. یکی شرط «استفاده صرفا غیرنظامی» از هواپیماها و دیگری عدم انتقال به افراد و نهادهای باقیمانده در لیست تحریم آمریکا یا همان SDN. نکته دوم نوع قراردادها به گونه‌ای است که طرف ایرانی مجبور به رعایت شروط فوق خواهد بود. فروش هواپیماهای بوئینگ و ایرباس به شکل اجاره به شرط تملیک است.