شیعه‌ستیزی؛ هدف مشترک عربستان و داعش

سیر تحولات در چند سال گذشته نشان می‌دهد که بین سیاست‌های افراطی عربستان و اقدامات تروریستی داعش پیوندی نانوشته به وجود آمده است.

فشار داخلی بر شیعیان

از زمان روی کار آمدن ملک سلمان، روند بازداشت و اعدام شیعیان در عربستان شدت بیشتری به خود گرفته است. لحن شدید و خشن علیه شیعیان در این کشور تنها مختص مقامات عربستانی نیست و روحانیون وهابی و تندرو در شبکه‌های تلویزیونی و رسانه‌های اجتماعی به هر طریقی آتش شیعه‌ستیزی را در این کشور شعله‌ورتر می‌کنند. این مساله را می‌توان حتی در مدارس و آموزشگاه‌های عربستان نیز مشاهده کرد. به‌عنوان مثال، در مراسم عید فطر در شهر مرکزی «خرج» گروهی از دانش‌آموزان دختر در یکی از مدارس این شهر، نمایشی را بازی کردند و در آن شیعیان را رافضی معرفی کردند.به عقیده کارشناسان، این گونه دشمنی‌ و عداوت علیه شیعیان به امری عادی در عربستان طی چند سال گذشته تبدیل شده است.

این‌گونه ادعاها و سخنان که ریشه در وهابیت عربستان دارد، طی این مدت بارها و بارها از سوی مفتی‌های این کشور بیان شده است. در همین راستا نیز مفتی اعظم عربستان اخیرا در یکی از سخنرانی‌های خود شیعیان را افرادی دروغگو بر شمرد. به گزارش پایگاه خبری آتلانتیک، از دهه 80 میلادی تاکنون صدها شهروند شیعه در عربستان به زندان افتاده، تبعید یا اعدام شده‌اند.

توبی ماتیسون، تحلیلگر ارشد مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه آکسفورد در همین رابطه چندی پیش در روزنامه واشنگتن‌پست نوشت: «عربستان با استفاده از همین سیاست ضدشیعی خود توانسته افراد زیادی را به عضویت گروه‌های تروریستی همچون القاعده و داعش در آورد. در واقع منشأ هرگونه اقدامات ضد شیعیان در جهان را باید در عربستان و سیاست‌های آن جست‌وجو کرد.» به عقیده تحلیلگرانی همچون ماتیسون، هدف اصلی این سیاست‌ها مقابله با ایران در منطقه و کم کردن تاثیر آن در تحولات بین‌المللی است.

داعش بال دیگر وهابیت علیه شیعیان

در سایه همین اقدامات و سیاست‌های وهابی بود که داعش طی دو سال گذشته توانست از این ناآرامی‌ها بهره‌برداری کرده و شیعیان را به قربانیان نخست حملات خود تبدیل کند. به گزارش وال استریت ژورنال، از سال 2014 تاکنون داعش 30 حمله در مناطق عربستان و بخصوص مناطق شرقی این کشور انجام داده که شیعیان قربانیان اصلی آن بوده‌اند. محمد الجبران، فعال شیعه در منطقه شرقی الحسا نیز در این زمینه گفت: زمانی که روزنامه‌ها و رسانه‌های دولتی عربستان در تعریف شیعیان، آنها را رافضی و ستون پنجم معرفی می‌کنند، داعش نیز همین دیدگاه را نسبت به آنها پیدا کرده و حملات خود علیه آنها را شدت می‌بخشند.

پس از شدت گرفتن این حملات، این بحث در فضای سیاسی عربستان به گوش رسید که سیاست‌ها و تبلیغات ضد شیعی ریاض در شبکه‌ها و پایگاه‌های خبری زمینه‌ساز اصلی این حملات بوده است. داوود فیرحی، استاد دانشگاه علوم سیاسی طی سخنرانی اخیرش در دفتر مطالعات وزارت امور خارجه اعلام کرد که هنر عربستان در «دیپلماسی سنتی» سبب شد تا داعش به دشمن ایران و تشیع تبدیل شود. دیپلماسی سنتی از نگاه این اندیشمند ارتباط مستقیم با قبائل و تغییر اولویت‌های آنهاست.

پس از خشونت ها علیه شیعیان بود که عبدالعزیز خوجه، وزیر ارتباطات عربستان از بستن برخی از شبکه‌های افراطی همچون وصال سخن به میان آورد، اما در اتفاقی که نشان از ناتوانی رژیم عربستان در بحث شیعیان و وهابیون افراطی بود، خوجه روز بعد از مقام خود برکنار شد و پایگاه افراطی وصال که محبوبین فراوانی میان گروه‌های وهابی و افراطی دارد به کار خود ادامه داد.

ایران، بهانه نخ نما شده سعودی‌ها

مقامات عربستان طی سال‌های گذشته بدون توجه به اقدامات افراط‌گرایانه خود در داخل و خارج از مرزهای این کشور، سعی کرده‌اند ایران را متهم نشان دهند. به عقیده تحلیلگران، مقامات ریاض می‌کوشند تا شیعه‌ستیزی را همگام با ایران‌ستیزی پیش ببرند. حملات و اقدامات سرکوب‌گرانه آنها علیه شیعیان طی چند سال گذشته در کشورهایی همچون بحرین و یمن نیز با همین بهانه و سیاست انجام شده است. این در حالی است که بسیاری اقدامات وحشیانه داعش در مناطق سوریه و عراق را الهام‌گرفته از ایدئولوژی سعودی‌ها می‌دانند. ابراهیم فریحات، تحلیلگر مسائل منطقه در موسسه بروکینگز در این زمینه می‌گوید: تفاوت قائل شدن بین سیاست‌های ضدشیعی و ضدایرانی عربستان کار بسیار دشواری است.

عربستان در هر فرصتی سعی می‌کند فعالان شیعه در این کشور را مرتبط با ایران دانسته و آنها را متهم به تنش‌های قومی‌کند. براین اساس، این افراد به سرعت تحت پیگرد قانونی قرار گرفته و محاکمه می‌شوند. این در حالی است که پس از اعدام شیخ نمر، روحانی سرشناس شیعه در اوایل سال جاری میلادی، مقامات، سرکوب علیه شیعیان را شدت بیشتری بخشیده‌اند. به عنوان مثال محاکمه 30 نفر از زندانیان شیعه که در سال 2013 بازداشت شده بودند، بتازگی آغاز شده است. طاها الحاج که وکالت این افراد را بر عهده دارد، اعلام کرد که روند دادرسی موکلان او کاملا غیرعادلانه بوده است. البته الحاج پس از تهدید و فشار مقامات عربستانی مجبور به ترک عربستان و پناهندگی در آلمان شد.