کسی در آمریکا برجام را پاره نخواهد کرد

دکتر فواد ایزدی، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل حوزه آمریکا در گفت‌وگو با جام سیاست، ضمن تصریح بر این مطلب که دیگر در بین سیاسیون آمریکایی موضوع برجام به عنوان یک دغدغه و نگرانی مطرح نیست، معتقد است که طرف آمریکایی با اجرای این توافقنامه به آنچه که می‌خواسته رسیده و نسبت به تعهداتش بی‌توجه است و حتی برای کاهش اقتدار ایران در حوزه‌های دفاعی و نفوذ منطقه‌ای درصدد اعمال تحریم‌ها، محدودیت‌ها و فشارهای مضاعف است. آنچه می‌خوانید مشروح این گفت‌وگو است.

رهبر معظم انقلاب در بیانات اخیرشان از بدعهدی طرف آمریکایی درباره موضوع برجام انتقاد کردند. به نظر شما این بدعهدی‌ها تا چه اندازه ناشی از رقابت‌های انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکاست و تا چه اندازه به ماهیت برجام برمی‌گردد؟

به ماهیت برجام که مربوط می‌شود چون مشکلی که ما در برجام داریم این است که اجرای برجام برای آمریکایی‌ها خیلی الزامی ندارد دلیلش این است که با این‌که برجام بخشی از قطعنامه 2231 شده منتهی اگر ما تخلف کنیم سازمان ملل متحد می‌تواند علیه ما قطعنامه جدید صادر کند و تحریم‌های نویی را برای ما وضع کند، اما اگر این تخلف از جانب آمریکایی‌ها باشد ممکن است کمی آبروریزی برای طرف آمریکایی داشته باشد ولی در عمل اتفاق خاصی برای آنها نمی‌افتد. یعنی سازمان ملل در طول این 70 یا 80 سالی که تاسیس شده هیچ وقت علیه آمریکا بیانیه‌ای صادر نکرده و بر ضد آنها قطعنامه‌ای وضع نکرده است. چرا؟ چون آمریکایی‌ها در شورای امنیت از حق وتو برخوردار هستند به همین خاطر کسی به فکر صدور قطعنامه علیه آنها نیست و اگر قطعنامه‌ای بر ضدآمریکایی‌ها صادر شود از سوی آنها وتو خواهد شد، اما تخلف از سوی ما وضعیت دیگری دارد و بلافاصله اقدام ما با صدور قطعنامه و تشدید تحریم مواجه خواهد شد. بنابراین چون این وضعیت در حال حاضر برقرار است و ما سیستم ماشه را در برجام داریم که مطابق آن اگر ما برجام را نقض کنیم و آنها شکایت کنند در نهایت به فاصله 60 روز باید رای‌گیری شود و تحریم‌هایی که قرار بود تعلیق شود دوباره برمی‌گردد و هر کدام از آن پنج کشور عضو شورای امنیت اگر خواهان بازگشت دوباره تحریم‌ها باشد تحریم‌ها دوباره اعمال خواهد شد.

پس دلیل ناراحتی برخی سیاستمداران آمریکایی از برجام چیست؟

این که می‌بینید آمریکایی‌ها برجام را نقد می‌کنند و بعضی‌ها در دولت خیلی به روی خودشان نمی‌آورند به خاطر همین سیستم ماشه است. چون در نهایت عمل اتفاق خاصی نخواهد افتاد حتی اگر ما اعتراض رسمی داشته باشیم. بنابراین برجام دارای مشکلات ساختاری است. البته بحث‌های انتخاباتی هم می‌تواند دخیل باشد، اما در آمریکا، هم جمهوریخواهان و هم دموکرات‌ها مشکلی خاصی با برجام ندارند. گرچه اختلافاتی قبل از برجام در بین این دو حزب وجود داشت اما این اختلاف ناشی از اصل توافق نبود. شما در توافق بحث نظارت‌های مضاعف را فراتر از پروتکل دارید. کسی در آمریکا مخالف نظارت بیشتر از ایران نبود یا بحث اقلام دوگانه را دارید که براساس آن ایران اگر قصد خرید کالایی را دارد باید این مساله از مسیر برجام عبور کند. بنابراین در آمریکا کسی مخالف محدود کردن فعالیت‌های هسته‌ای ایران نبود. اختلاف بر سر این بود که بعضی‌ها در آمریکا نگران این بودند که به واسطه برجام برخی از تحریم‌ها تعلیق شود و ایران شرایطی را برای تنفس پیدا کند. این عمده‌ترین دلیل اختلاف بود. در شرایط کنونی دیگر این دغدغه برای آمریکایی‌ها وجود ندارد. یکی از سیاستمداران آمریکایی گفته بود بعضی از ما ایراد می‌گرفتند که اگر برجام انجام شود ایران صد میلیارد پول از پول‌های خودش دریافت می‌کند بعد آقای کری دستش را بالا می‌برد و عدد سه را با انگشتانش نشان می‌دهد به این معنا که ایران بیش از سه میلیارد نگرفته است. سه میلیارد از صد میلیارد یعنی سه درصد و سه درصد یعنی تقریبا هیچ. یعنی همان چیزی که آقای دکتر سیف رئیس‌کل بانک مرکزی به آن اشاره کرده بود. به عبارت دیگر ما در حال حاضر در آمریکا با اجماعی مواجه هستیم بدین معنی که دیگر در آمریکا کسی مخالف جدی برای اجرای برجام نیست، چون نگرانی این بود که ایران به واسطه برجام بتواند سود اقتصادی ببرد، اما این اتفاق نیفتاده و از این جهت این اختلاف دیگر موضوعیت خود را از دست داد. همین چند روز پیش آقای اوباما گفت که حتی مقامات اطلاعاتی، امنیتی و سیاسی اسرائیل هم امروز موافق برجام هستند. چرا؟ چون دیگر نگرانی برای تاثیرگذاری اجرای برجام بر روی اقتصاد ایران مرتفع شده و دیگر آمریکایی‌ها دغدغه‌ای برای روند رو به مثبت بودن وضعیت ایران به لحاظ اقتصادی ندارند.

عدم گشایش‌های بانکی یکی از موضوعاتی است که بدعهدی آمریکا درباره برجام آشکار می‌سازد. آیا واشنگتن می‌خواهد با تداوم محدودیت‌های اقتصادی، به ایران پیام بدهد که باید آماده برجام 2 و 3 باشد؟

بله. در نگاه آنها سیاست تحریم جواب داده است. تحلیلی که آنها از سیاست تحریم دارند این است که این سیاست منجر به پیروزی آقای دکتر روحانی در انتخابات شد چرا؟ چون مردم ایران از تحریم خسته شده بودند. زمانی که انتخاب داشتند بین تعاملات و گشایش اقتصادی و موضوع اصرار بر ادامه روند سابق فعالیت‌های هسته‌ای، ایرانی‌ها سیاست گشایش اقتصادی و رفع تحریم‌ها را انتخاب کردند. چون از نظر آنها سیاست تحریم جواب داده به همین خاطر معقتدند که همین سیاست تحریم باید ادامه پیدا کند و خواهان القای این موضوع به ایران هستند که اگر ایرانی‌ها نخواهند در حوزه نفوذ منطقه‌ای امتیاز ندهند دوباره تحریم‌ها تشدید خواهد شد و اگر ایران در حوزه توانمندی نظامی، دفاعی و موشکی حاضر به امتیاز دادن نباشد، تحریم‌های جدیدی در این حوزه وضع خواهد شد. بنابراین فرمول سیاست تحریم تداوم خواهد یافت به این معنا که اگر ایران در برخی از حوزه‌های منطقه‌ای و توانمندی‌های نظامی حاضر به امتیاز دادن نباشد تحریم‌ها و محدودیت‌های جدیدی برای تحت فشار قرار دادن ایرانی‌ها در پیش گرفته خواهد شد. بنابراین از نظر آمریکایی‌ها فرمول تحریم برای اعمال برجام‌های 2 و 3 برای کاهش اقتدار نظامی و نفوذ منطقه‌ای ادامه پیدا خواهد کرد.

فکر می‌کنید مکانیسم‌های پیش‌بینی شده در برجام بر حل و فصل اختلافات در اجرای توافق چقدر کارآمد است؟

از نظر من کارآمدی ندارد به جهت این که همانطور که قبلا ذکر کردم شورای امنیت و سازمان ملل به خاطر داشتن حق وتو از سوی آمریکا تاکنون قطعنامه‌ای علیه سیاست‌های این دولت اتخاذ نکرده و بنابراین در صورتی که طرف آمریکایی توافق انجام شده درباره برجام را نقض کند و به تعهدات خود عمل نکند امیدی نیست که این رویه از سوی سازمان ملل متحد مورد اعتراض یا اعمال شکایت و صدور قطعنامه منجر شود. بنابراین مکانیسم‌های پیش‌بینی شده در برجام برای نقض مفاد از سوی ما کاملا کارآیی خواهد داشت و باعث بازگشت تحریم‌ها و تشدید آن خواهد شد، اما اگر طرف آمریکایی برجام را نقض کند با واکنشی مناسبی از سوی سازمان ملل متحد مواجه نخواهد شد.

با توجه به تهدید تندروهای آمریکایی به لغو برجام، فکر می‌کنید لغو احتمالی آن برای ایران و شش کشور عضو 5+1 چه پیامدهایی خواهد داشت؟

همان طور که قبلا هم گفته شد اختلافی که در مورد توافق برجام و نحوه اجرای آن در بین سیاستمداران آمریکایی بود در شرایط کنونی با رفع نگرانی‌ها و دغدغه به واسطه بی‌تاثیر بودن اجرای برجام بر وضعیت اقتصادی ایران صورت مساله‌اش پاک شده است. به عبارت دیگر کسی در آمریکا برجام را پاره نخواهد کرد. از نظر آمریکایی‌ها برجام توافق خوبی است و بنابراین دلیلی برای پاره کردن این توافق خوب وجود ندارد.

فتاح غلامی/ روزنامه‌نگار