طراحی و تولید توربوشارژر لکوموتیو در کشور

شرکت تام لکوموتیو آریا ـ که بتازگی موفق به کسب عنوان شرکت دانش‌بنیان صنعتی از سوی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری شده است ـ از‌جمله مجموعه‌های دانش‌بنیانی است که زمینه‌ساز تحقق پیشرفت‌های شایان توجهی در حوزه حمل و نقل ریلی شده است. این مجموعه با پشتوانه بیش از 25 سال سابقه در زمینه تولید تجهیزات ناوگان ریلی موفق به طراحی و تولید توربوشارژر لکوموتیو شده که رتبه برتر کشوری در جشنواره علم تا عمل را کسب کرده است.

مهندس امیرحسین خادمی، کارشناس ارشد مکانیک از دانشگاه امام خمینی قزوین و کارشناس فعال در این شرکت دانش‌بنیان درباره اهمیت و چگونگی کار توربوشارژر در لکوموتیو به جام‌جم می‌گوید: توربو شارژر از مجموعه توربینی متصل به یک مجموعه کمپرسور به وسیله یک شفت تشکیل شده و وظیفه آن تامین جریان هوا با فشار و دبی افزوده شده برای فرآیند احتراق است. آلیاژهای خاص، مکانیسم پیچیده، کار با جریان گاز بسیار داغ و پر فشار و تلورانس‌های بسیار بسته از جمله چالش‌های ساخت این محصول است.

بومی‌سازی فناوری تولید توربوشارژر

وی با اشاره به این که طراحی توربوشارژر، کلیدی‌ترین و فناورانه‌ترین بخش لکوموتیو است و تا پیش از این فقط در آمریکا و کانادا تولید می‌شده می‌گوید: توربوشارژر صرفا موجب افزایش حرکت لکوموتیو نمی‌شود، بلکه اگر لکوموتیو توربوشارژر نداشته باشد امکان حرکت ندارد و زمینگیر می‌شود. وقتی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران با شرکت ما در اوایل دهه 90 قرارداد بست، ناوگان راه‌آهن به علت تحریم‌ها با کمبود توربوشارژر روبه رو و بسیاری از لکوموتیوهایش زمینگیر شده بود. خادمی تصریح کرد: تا پیش از تحریم‌ها، تأمین این دستگاه سخت بود و پس از اعمال آنها عملا تأمین توربوشارژر غیرممکن شد.

راه‌آهن در جریان قراردادی که با مجموعه دانش‌بنیان تام‌ لکوموتیو آریا منعقد کرد، حدود 70 دستگاه توربوشارژر را سفارش داد. خادمی درباره چگونگی پیشرفت این پروژه می‌گوید: در واحد تحقیق و توسعه تام لکوموتیو آریا پروژه‌ای تعریف شد و چون ساخت آن به فناوری بالایی نیاز داشت، همکاری تنگاتنگی با پارک علم و فناوری امام خمینی قزوین و گروه مکانیک دانشگاه امام خمینی قزوین انجام شد. وی ادامه می‌دهد: پس از حدود یک‌سال اولین نمونه توربوشارژر با موفقیت ساخته و روی یکی از لکوموتیوهای راه‌آهن جمهوری اسلامی نصب و توسط وزیر وقت راه و شهرسازی رونمایی شد. کیفیت عملکرد این نمونه پس از نصب از سوی بازرسان راه‌آهن تأیید شد و در حال حاضر تعداد زیادی از توربوشارژرها تحویل راه‌آهن و تجاری‌سازی شده و دوره گارانتی خود را با موفقیت طی کرده است.

نیاز مجموعه‌های دانش‌بنیان صنعتی

این فعال حوزه فناوری معتقد است شرکت‌های دانش‌بنیان صنعتی به حمایت برای تأمین نیازهای بازار داخلی نیاز دارند. خادمی می‌گوید: به‌‌طور کلی وقتی سرمایه‌ای برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان گذاشته می‌شود، می‌توان حمایت‌های دقیق‌تری از اینها کرد. درست است که معافیت از مالیات‌ها و معافیت‌های گمرکی و وام‌های محدود برای شرکت‌های تولیدی و نوپا می‌تواند مناسب و کارساز باشد، اما برای شرکت‌های دانش‌بنیان صنعتی مانند مجموعه ما که حدود هزار پرسنل و گردش مالی بسیار بالایی دارند، سطح حمایت‌های کنونی مناسب نیست. اکنون شرکت‌های بزرگ دانش‌بنیان صنعتی بیشتر از اعطای وام‌های کلان به تأمین بازار نیاز دارند تا بتوانند محصولاتی را که تولید می‌کنند، به فروش برسانند.

کاظم کوکرم

دانش