در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
دانش فضایی
پیشبهسوی ایستگاه فضایی بینالمللی
هفته گذشته، دو ناو تدارکاتی پروگرس روسیه و دراگون آمریکا به فضا پرتاب شدند. در این دو پرتاب در مجموع بیش از 4/5 تن تجهیزات موردنیاز فضانوردان و تعدادی محموله آزمایشگاهی به ایستگاه فضایی بینالمللی برده شد. فضانوردان در قالب گروههای شش نفره به طور متوسط شش ماه در این ایستگاه اقامت دارند و در این مدت چند ناو تدارکاتی بیسرنشین آب و غذا، اکسیژن، سوخت، مواد مصرفی، لوازم شخصی و برخی تجهیزات موردنیاز آنها را با خود به ایستگاه حمل میکنند.
در میان محمولههای حملشده با ناو دراگون، چند ابزار و تجهیزات علمی جالب به چشم میخورد که قرار است فضانوردان به کمک آنها آزمایشها و پژوهشهایی در زمینههای علوم زیستی، مهندسی و... انجام دهند. در اینجا با تعدادی از این ابزارها آشنا میشویم.
نسل جدید مبدلهای حرارتی
در فضا هیچ جوی وجود ندارد و به همین دلیل جریان همرفتیای نیز ایجاد نمیشود. از اینرو اختلاف دما بین بخشی از فضاپیما یا ایستگاه فضایی که در سایه است با بخشی که روبهروی خورشید قرار دارد، بسیار بالا و گاهی به 200 تا 300 درجه سانتیگراد میرسد. در نتیجه فضاپیماها به سامانههایی برای تعدیل دما مجهز هستند که فضانوردان و دستگاههایی که درون فضاپیمای آنها قرار دارند، چنین اختلاف دمایی را حس نکنند. یکی از محمولههای ناو دراگون، مبدل حرارتی جدیدی است که نوع خاصی از موم در آن استفاده شده و قرار است عملکرد آن در شرایط گرانش ناچیز آزمایش شود. پژوهشهای فضانوردان در این زمینه به طراحی و ساخت مبدلهای حرارتی کمک میکند که از آنها میتوان برای تنظیم حرارت در صنایع شیمیایی، نیروگاهها و... در زمین استفاده کرد.
کشت سلولهای قلب
اقامت در فضا باعث میشود عضلات بدن بخصوص قلب، به مرور تحلیل بروند. سرعت و شدت تحلیل عضلات در اقامتهای طولانیمدت بیشتر میشود و ممکن است برای فضانوردان خطرناک باشد. به همین دلیل قرار است فضانوردان با استفاده از دستگاه ویژهای به کشت سلولهای قلب در فضا اقدام کنند. نتیجه این پژوهش نه تنها میتواند به مقابله با پدیده تحلیل عضلانی در سفرهای فضایی کمک کند، بلکه برای یافتن راههای جدید درمان بیماریهای قلبی در زمین نیز سودمند خواهد بود.
سلولهای خورشیدی جدید
قرار است نمونه جدیدی از سلولهای خورشیدی بر پایه فناوری نانولولههای کربنی در ایستگاه فضایی بینالمللی آزمایش شود. این سلولهای خورشیدی برای تولید انرژی نیاز نیست بهطور مستقیم روبه روی خورشید باشند و نسبت به نمونههای رایج فعلی از بازده بالاتری نیز برخوردار هستند. در صورت استفاده گسترده از این نوع سلولهای خورشیدی در سامانههای فضایی میتوان بسیاری از حسگرها و تجهیزات مکانیکی که برای چرخاندن صفحات خورشیدی به کار میروند را حذف و برق بیشتری نیز تولید کرد.
تعیین توالی دیاِناِی
یکی از ابزارهای جالب توجه، توالیسنج بیوملکولی است که دیروز در همین صفحه در نوشتاری به خبر انجام این آزمایش مهم پرداخته بودیم. به طور خلاصه میتوان گفت فضانوردان با این دستگاه برای نخستین بار در فضا توالیسنجی دیاِناِی را انجام خواهند داد. تعیین توالی دیاِناِی در شناخت بیماریها و کمک به درمان آنها نقش مهمی دارد و در صورتی که این دستگاه در فضا بدرستی کار کند، از آن میتوان در ماموریتهای طولانیمدت فضایی در آینده به مقاصدی همچون ماه و مریخ بهره برد. همچنین این احتمال وجود دارد که نمونههای بهینهسازیشده دستگاه توالیسنج بیوملکولی در آینده نزدیک در زمین استفاده شود و این کار به توالیسنجی از راه دور کمک میکند. اکنون شرکتهای مختلف زیستفناوری در سراسر جهان ازجمله ایران خدمات متنوعی در زمینه توالیسنجی دیاِناِی ارائه میکنند.
محمدرضا رضائی
جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
