کارنامه سـیـاه یک رئیس‌جمهور سـیـاه

حرکت اعتراضی و مدنی شهروندان آمریکایی در حال برگزاری بود که میکا جانسون، کهنه سرباز سیاهپوست آمریکایی پنج افسر پلیس را در تظاهرات دالاس به قتل رساند و خودش نیز کشته شد. مجموعه این تحولات بار دیگر زخم کهنه جامعه آمریکا و موضوع تبعیض‌نژادی، نژادپرستی و سرکوب سیاهان را سر باز کرد.

چالش تاریخی تبعیض نژادی

با ورود اروپاییان در سواحل شمالی آمریکا (قرن16) و طرح سیستماتیک آنها برای به زانو در‌آوردن بومیان و تسخیر زمین آنها، نژادپرستی آمریکایی متولد شد. تبعیض‌نژادی و مبارزات رنگین‌پوستان در آمریکا در دوره نظام برده‌داری در سده 17میلادی تولدی دگر یافت و از آن زمان تاکنون جامعه رنگین‌پوست این کشور به اشکال مختلف با انواع محدودیت‌ها و محرومیت‌ها مواجه است و ابتدایی‌ترین حقوق انسانی آنان مورد تعرض قرار می‌گیرد. در سال 1968 میلادی و در اوج نژادپرستی و سرکوب رنگین‌پوستان، مارتین لوتر‌کینگ رهبری جنبش مدنی و تظاهرات آرام و مسالمت‌آمیز با سخنرانی‌های آتشین خود که معروف‌ترین آن «رویایی دارم» I Have a Dream نام گرفت، علیه تبعیض‌نژادی قیام کرد و البته در نهایت ترور شد. اکنون باردیگر در آمریکا، «توجه به زندگی سیاهان» به شعار معترضان به خشونت‌های پلیس تبدیل شده است. این شعار ابتدا در سال 2012 و در اعتراض به قتل‌های مشابه شکل گرفت و حتی وب‌سایتی به همین نام BlackLivesMatter.com نیز وجود دارد، اما این روزها به خاطر حوادث اخیر در دالاس و سایر شهرها دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است.

آیا اوبامای رنگین پوست رویایی داشت؟!

پس از حوادث تیراندازی‌های اخیر درآمریکا، باراک اوباما رئیس‌جمهور این کشور که در نشست ناتو در لهستان به‌سر می‌برد به خبرنگاران گفت که در خشونت منحصر به‌فرد هستیم و فقط در شیکاگو در سال گذشته یکصد نفر هدف اصابت گلوله قرار گرفته‌اند و این موضوع به امری عادی تبدیل شده است. اوباما همچنین افرادی را که اقدام به تیراندازی و کشتار می‌کنند افرادی روانی خواند و افزود انگیزه‌هایی که برای چنین اقدام‌هایی بیان می‌شود آن چیزی نیست که بیشتر مردم به آن باور دارند.

اما باراک اوباما در سخنرانی‌های خود در طول هشت سال که بارها شاهد چنین حوادثی بود، خیلی کلی به موضوع پرداخت؛ گویا تمایلی به ریشه‌یابی و ریشه‌کنی اصلی موضوع خشونت و نژادپرستی نداشت و بیشتر بر موضوعاتی چون کنترل اسلحه و قانون حمل سلاح متمرکز بود. بحث کنترل‌ سلاح‌های گرم یکی از موضوع‌هایی بود که در سال 94 (2015-2016) با وقوع حادثه‌ شهر نیوهمپتون، اوباما برحل و فصل آن کمی پافشاری کرد، اما در این امر ناکام ماند و یکی از دلایل اصلی آن مخالفت شدید جمهوریخواهان بود. آنچه مسلم است این‌که مبارزه با نابرابری اجتماعی و بهبود زندگی رنگین‌پوستان اساسا درکانون توجه و شعارهای انتخاباتی خود باراک اوبامای رنگین‌پوست نبود و با مراجعه به سایت wonderlist، به وضوح می‌توان این مساله را دید. حال بعد از گذشت هشت سال از ریاست جمهوری اوباما که در آن موارد بیشتری از خشونت‌های مرگبار پلیس آمریکا علیه سیاهپوستان جامعه آمریکا را متزلزل کرده، نتایج نظرسنجی‌ها بسیار دلسرد‌کننده است. براساس نتایج نظرسنجی مؤسسه گالوپ، شمار آمریکایی‌هایی که نگرانی بالایی درباره روابط بین سیاهپوستان و سفیدپوستان دارند در سال 2016 میلادی رکورد بالای 35 درصد را به دست آورده است، این در حالی است که در سال 2010، 13 درصد این نگرانی‌ها را داشتند. همزمان شمار شهروندانی که از رفتار با پلیس‌های سیاهپوست راضی هستند کاهش پیدا کرده و از 69 درصد در سال 2013 به 49 درصد در دو سال بعد از آن کاهش پیدا کرده که البته در بین سیاهپوستان 33 درصد این‌گونه اظهار نظر کرده‌اند.

با نگاهی به جامعه آمریکا می‌بینیم سیاهان حدود 13 درصد جمعیت ایالات متحده را تشکیل می‌دهند، ولی از سیاست‌های رفاهی مناسبی برخوردار نیستند. بر‌اساس آمار قضایی آمریکا سیاهپوستان و لاتینوها (لاتین‌تبارها از جمله مکزیکی‌ها) سه برابر بیشتر از سفیدپوستان مورد سوءظن پلیس و تفتیش قرار می‌گیرند. این مورد حتی در مدارس نیز دیده می‌شود. به عنوان مثال دانش‌آموزان سیاهپوست بیش از سفیدپوستان مورد تنبیه سخت قرار می‌گیرند. همین موضوع باعث شده بسیاری از دانش‌آموزان سیاهپوست از سن کم با سیستم قضایی آمریکا برخورد پیدا کنند. هرچند سیاهپوستان 16درصد از جمعیت نوجوان آمریکا را تشکیل می‌دهند، 37درصد از پرونده‌های آنها وارد روند قضایی می‌شود و 58درصد از آنها به زندان بزرگسالان انتقال داده می‌شوند. این موضوع در مورد زنان سیاهپوست نیز صدق می‌کنند، زنان سیاهپوست سه برابر بیش از سفیدپوستان به زندان می‌روند.

پلیس آمریکا همواره به بهانه مسلح بودن افراد به سمت شهروندان سیاهپوست شلیک کرده است. تنها در سال 2015 بیش از هزار نفر در آمریکا به ضرب گلوله پلیس جان خود را از دست داده‌اند که شمار قابل توجهی از آنان سیاهپوست بوده‌اند. «لورتا لینچ» ، دادستان کل آمریکا اخیرا خشونت پلیس را مشکلی جدی در این کشور توصیف کرده و گفته است، برخورد پلیس با شهروندان نامناسب و بیشتر مواقع غیرانسانی است.

پیش به‌سوی جنگ نژادی

رندی شورت، مدیر گروه موسوم به «عزت و کرامت انسانی» در آمریکا نیز معتقد است که در سال‌های اخیر خشونت‌های پلیس افزایش یافته است؛ با افسران خاطی هیچ برخوردی صورت نمی‌پذیرد و درنتیجه رفتارهای خشونت‌آمیز آنها ادامه می‌یابد. پل رایان، رئیس مجلس نمایندگان هم در واکنش به خشونت‌های پلیس اذعان کرد افرادی در آمریکا وجود دارند که معتقدند به علت رنگ پوست‌شان، امنیت آنها به اندازه دیگران نیست.

همچنین پروفسور جورج یانسی، استاد آفریقایی‌تبار دانشگاه‌های آمریکا در گفت‌وگو با پایگاه اینترنتی تاون هال خاطرنشان کرده اکنون آمریکا در سراشیبی تند جنگ‌نژادی مرگبار و پرهزینه‌ای قرار گرفته است.

بنابراین به نظر می‌رسد همان اندازه که آمریکا خود را در مسائل جهان درگیر کرده و باعث وقوع ناامنی و گرفتاری برای ملل مختلف جهان شده، از مسائل داخلی خود غفلت کرده است. این کشور که انتقاد از حقوق بشر در دیگر کشورهای جهان را به عنوان یک راهبرد در سیاست خارجی خود برگزیده، اکنون خود با انتقادات بی‌سابقه‌ای مواجه است. بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد تحقیقات بی‌طرفانه درباره کشته شدن دو سیاهپوست که اخیرا به‌دست پلیس آمریکا کشته شده‌اند را خواستار شده و تأکید کرده است: آمریکا باید به‌طور جامع، به مساله تبعیض از جمله تبعیض‌نژادی در اجرای قانون در این کشور بپردازد.

علی وطن‌خواه/ کارشناس مسائل آمریکا