پایگاهی برای رتبه بندی دانشمندان ایرانی
اگرچه زمان زیادی از پیدایش اینترنت و ورود آن به زندگی بشر نمی گذرد، اما چنان رشد و پیشرفتی داشته است که امروز ردپای آن در تمام عرصه های زندگی بشر دیده می شود.
در این میان پایگاه های اینترنتی از اهمیت خاصی در عرصه اطلاع رسانی برخوردارند.SID پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی است که اطلاعات مربوط به نشریات علمی - پژوهشی کشور را در اختیار مردم قرار می دهد.
بتازگی در این پایگاه سرویسی به نام JCR راه اندازی شده است که مشابه با سرویس بین المللی ISI است اما به ارزیابی نشریات داخلی می پردازد.
در همین ارتباط گفتگویی داشته ایم با دکتر محمدصادق حاجی تاروردی ، رئیس مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی که در ادامه می خوانید:
سرویس JCR چیست؛
Journal Citation Reports) JCR) ، سرویس گزارش های استنادی نشریات است که برای ارزیابی نشریات منتشره کشور توسط مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی طراحی و اجرا شده و پشتوانه آن بانک اطلاعات علمی نشریات علمی پژوهشی کشورSID شامل نشریات 5ساله اخیر در زمینه های پزشکی ، علوم انسانی ، فنی و مهندسی ، علوم پایه ، کشاورزی ، هنر و معماری است.
در این سرویس 6نوع گزارش ارائه می شود که گزارش اول آن شامل 2شاخص "عامل تاثیر(Impact Factor) " و "شاخص آنی " یا "فوریت مراجعه (Immediacy Index)" است.
گزارش دوم ، این 2شاخص را برای نشریات یک گروه ارائه می دهد. گزارش سوم شاخص های علمی نشریات هر گروه را در موضوعی خاص نشان می دهد و گزارش چهارم به بررسی تعداد استنادات به مقالات چاپ شده پرداخته و مقالات پر استناد را در طول یک سال مشخص می کند.
در گزارش پنجم نویسندگان پر استناد تعیین می شوند و در گزارش ششم می توان به بررسی نحوه استناد به مقالات پرداخت تا مشخص شود که این میزان استناد به مقاله از سوی خود نویسنده یا توسط دیگران صورت گرفته است.
هدف مرکز از راه اندازی این سرویس چیست؛
در کشور ما در سالهای اخیر تحول علمی چشمگیری صورت گرفته است که ثمره آن ارتقای رتبه علمی کشور در سطح بین المللی است.
به طوری که اکنون ایران به استناد پایگاه ISI در سال 2005رتبه 39تولیدات علم در جهان را داراست و این رتبه در مقایسه با کشورهای منطقه ، جایگاه خوبی است.
بی شک برای تداوم پیشرفت های علمی ابزارهایی لازم است که دانشگاه ها و مراکز علمی بخشی از این ابزارها را تامین می کنند و بخش دیگر پایگاه های اطلاع رسانی علمی است که امروزه اهمیت خاصی در جامعه علمی پیدا کرده اند.
با راه اندازی این سرویس می توان اطلاعات مربوط به نشریات علمی - پژوهشی کشور را در اختیار علاقه مندان قرار داده و نیز آنها را ارزیابی و رتبه بندی کرد. در واقع پایگاهی مشابه با پایگاه بین المللی ISI در ایران ایجاد شده و به تعبیری دیگر یک ISI ایرانی راه اندازی شده است.
جایگاه نشریات علمی ایران در پایگاه ISI چگونه است؛
در گذشته از میان نشریات علمی - پژوهشی ایران فقط 3نشریه در پایگاه ISI نمایه شده و خوشبختانه در سال گذشته از میان 250نشریه ، 11نشریه دیگر هم به این فهرست اضافه شده است.
لازم به ذکر است که ISI برای انتخاب نشریات شرایط زیادی دارد که نشریات کمی می توانند آن را احراز کنند و یکی از مهمترین شرایط، چاپ بموقع نشریات است در حالی که یکی از مشکلات اکثر نشریات کشور عدم موقع چاپ به موقع آنهاست.
آیا هر نشریه ای می تواند در فهرست JCR قرار گیرد، یعنی شما هیچ فیلتری برای انتخاب نشریات ندارید؛
در شروع کار تمام نشریات دارای مجوز علمی پژوهشی از وزارت علوم و یا وزارت بهداشت در پایگاه SID نمایه شده اند.
اما در آینده براساس نتایج گزارش های JCR که مبتنی بر یک روش علمی پذیرفته شده جهانی است ، نشریات رتبه بندی شده و با توجه به میزان اقبال پژوهشگران از مقالات نشریات ، درباره ابقای نشریات فعلی و یا پذیرش نشریه جدید تصمیم گیری خواهد شد.
آیا سرویس JCR ایران می تواند به طور کامل جایگزین سرویس JCR پایگاه ISI شود و نیاز پژوهشگران را مرتفع کند؛
سرویس JCR مرکز با یک نگرش علمی فقط به نشریات علمی ایران پرداخته است ، بنابراین از اهمیت پایگاه بین المللی ISI نمی کاهد زیرا بررسی و ارزیابی نشریات در سطح بین المللی از سوی آن پایگاه انجام می شود.
جهاد دانشگاهی می خواهد نشان دهد که حضور نداشتن یک نشریه در فهرست ISI دلیل کم ارزش بودن آن نشریه نیست. علاوه بر این امیدوار است با ارزیابی نشریات داخلی و ایجاد رقابت بین آنها زمینه رشد و پیشرفت تمام نشریات علمی فراهم شود. در واقع SID به دنبال استانداردسازی نشریات ایرانی است تا تعداد بیشتری از آنها بتوانند از طریق ISI در فهرست نشریات علمی برتر دنیا قرار گیرند.
در حال حاضر یکی از شاخصهای مهم در تعیین رتبه علمی هر کشور در سطح بین المللی تعداد مقالاتی است که از سوی دانشمندان آن کشور در نشریات پایگاه ISI به چاپ می رسانند.
بنابراین باید همواره ضمن توجه به ISI حتی الامکان پژوهشگران را به تلاش برای چاپ مقالات علمی در نشریات ایرانی آن پایگاه تشویق کرد.
سرویس JCR علاوه بر این که شاخص مربوط به مقالات علمی را در اختیار پژوهشگران قرار می دهد، چه کاربردهای دیگری دارد؛
آمارهای موجود در این سرویس نشان می دهد چه مقاله ای بیشتر از همه مورد توجه مراجعان بوده است و به تبع آن مقاله و محقق پر استناد تعیین می شود.
علاوه بر این ، می توان برای تعداد مراجعات و تعداد مقاله یک حد نصاب تعیین کرد اگر مراجعات به مقالات یک محقق از این حد نصاب بیشتر شود، آن محقق به عنوان دانشمند سال برگزیده خواهد شد و این همان روشی است که درISI برای انتخاب دانشمندان سال به کار می رود.
در مرحله بعدی نشریاتی که در این سیستم بررسی می شوند به سمت بهبود کیفیت خود خواهند رفت. علاوه بر این ، رتبه بندی نشریات به بررسی وضعیت علمی یک استاد کمک می کند زیرا یکی از فاکتورهایی که در موقع ارتقای اساتید بررسی و امتیازبندی می شود، مقالاتی است که از آن استاد در نشریات علمی - پژوهشی به چاپ رسیده است ، بنابراین رتبه بندی نشریات به ارزشگذاری مقالات اساتید کمک خواهد کرد.
آیا در امتیازبندی مقالات یک استاد فقط به مقالاتی که در نشریات داخلی به چاپ رسانده است استناد می شود؛
در ارتقای یک استاد هم مقالات خارجی و هم مقالات ایرانی ایشان بررسی می شود. هر چه نشریه معتبرتر باشد امتیاز بیشتری به مقاله تعلق می گیرد.
معمولا نشریات داخلی امتیاز پایین تری نسبت به نشریات نمایه شده درISI دارند. همچنین JCR به معاونت پژوهشی دانشگاه ها کمک می کند که به نشریات داخلی هم با دقت بیشتری امتیاز دهند.
منظور از عامل تاثیر(Impact Factor) در رتبه بندی نشریات چیست؛
ارزش یک مقاله بر مبنای میزان تاثیر آن بر مقالات بعدی تعیین می شود. براساس تحقیقات انجام شده ، مقالاتی که در حوزه خود موثرتر بوده اند به دفعات بیشتری مورد استناد قرار گرفته اند.
عامل تاثیر حاصل نسبت تعداد استنادها به تعداد مقالات چاپ شده در 2سال قبل است که معرف این تاثیر است. در واقع عامل تاثیر میزان مراجعه در سالهای بعد به مقاله را نشان می دهد.
از دیگر شاخصهای ارزیابی نشریات در JCR "شاخص آنی" است. این شاخص چه تفاوتی با عامل تاثیر دارد؛
برای محاسبه شاخص آنی (Immediacy index) هر نشریه ، تعداد ارجاعات در هر سال به تعداد مقالات چاپ شده در همان سال تقسیم می شود. در حالی که عامل تاثیر مراجعه در 2سال بعد را نشان می دهد.
شاخص آنی میزان مراجعه در همان سال چاپ مقاله را گزارش می کند که نشان دهنده آن است که مقاله خیلی سریع مورد توجه دیگر محققان قرار گرفته است.
منظور از استناد به خود در این سرویس چیست؛
وقتی بحث استناد به مقالات مطرح می شود این پرسش به وجود می آید که آیا دیگران به مقاله مراجعه کرده اند یا خود نویسنده مقاله به آن ارجاع داده است ؛ وقتی مقالات در بانک اطلاعاتی نمایه می شوند مراجع آن هم ثبت می شود.
اگر مراجع یک مقاله ، مقالات خود نویسنده باشد، استناد به خود کرده است. البته استناد به خود کم ارزش نیست اما در بررسی مراجعاتی که به یک مقاله می شود ارجاعات دیگران بیش از ارجاعات خود محقق اهمیت دارد.
آیا این پایگاه فقط به زبان فارسی است؛
پایگاه فعلی به 2زبان فارسی و انگلیسی است که در بخش فارسی آن نشریات علمی - پژوهشی فارسی و در بخش انگلیسی ضمن پرداختن به نشریات علمی - پژوهشی ایران که به زبان انگلیسی چاپ می شوند، مقالات محققان ایرانی در نشریات بین المللی نیز نمایه شده است.
اما مرکز امیدوار است در آینده گامی فراتر نهد و با راه اندازی بخش عربی ، بانک نشریات به همه کشورهای اسلامی منطقه توسعه یابد.
آیا دسترسی به این پایگاه برای همه امکان پذیر است؛
در شرایط فعلی علاقه مندان می توانند به همه اطلاعات این پایگاه دسترسی داشته باشند که این امکان مدیون همکاری و مساعدت مدیران مسوول و سردبیران محترم نشریات و کمکهای شورای عالی اطلاع رسانی است که امید است با تداوم این کمکها بتوان سرویس دهی را با همین روال ادامه داد.
به هرحال همه علاقه مندان می توانند از پایگاه مرکز به آدرس اینترنتی www.SID.ir و سرویس های آن نظیرJCR استفاده کنند.
آیا از سوی کشورهای دیگر مراجعاتی به این پایگاه دارید؛
مراجعان پایگاه مرکز به کاربران داخلی محدود نمی شوند. آمارها نشان می دهد حدود 32درصد بازدیدکنندگان پایگاه از قاره امریکا، 10درصد اروپا و 58درصد از قاره آسیا هستند.
بنفشه رحمانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
