مبارزه با جنگ خاموش در جاده‌های ایران

زمانی ‌که تمام تلفات سال محاسبه می‌شود، به یک فاجعه بزرگ برمی‌خوریم؛ جایی که آمار تلفات جاده‌ای کشور از 18 هزار نفر عبور می‌کند و این رقم معادل سقوط 60 فروند هواپیمای مسافربری با 300 سرنشین است. این آمار و ارقام، هشدار بزرگی است نسبت به بروز یک فاجعه ملی که باید هر چه سریع‌تر برای رفع آن مانند بسیاری دیگر از بحران‌های کشور چاره‌اندیشی کرد.

این رقم از ابعادی دیگر نیز نگران‌کننده است؛ چراکه کشور ما با 75 میلیون نفر جمعیت، حدود 1/1 درصد از جمعیت کره زمین را دارد، اما طبق آمارهای جهانی سالانه 45/1 درصد از سوانح رانندگی و تلفات جاده‌ای در ایران رخ می‌دهد.

آن طور که صلیب سرخ جهانی در گزارش سالانه خود اعلام کرده، در سال 2013 دست‌کم 22 هزار نفر در اثر بلایای طبیعی در جهان کشته شده‌اند. تعداد کشته‌شدگان زلزله بم نیز 271/26 نفر اعلام شده است. با توجه به این آمار، شگفت‌آور به نظر می‌رسد که فقط در سال 1392، مرگ 994/17 نفر در تصادف‌های جاده‌های ایران رقم خورده است، همچنین سال 1393 نیز 866/49 تصادف فوتی و جرحی رخ داده است. بلایای طبیعی اجتناب ناپذیرند و نمی‌توان از وقوع آنها جلوگیری کرد، اما طبق آمارهای رسمی در70 تا 80 درصد تصادفات ایران، خطای انسانی عامل اصلی سوانح بوده است. علت 22/6 درصد از تصادفات نیز رانندگی با سرعت غیرمجاز است؛ این عوامل و بی‌توجه به قوانین رانندگی، دست به دست هم داده‌اند تا ایران را به رتبه نخست دنیا از حیث آمار کشته‌های تصادف برسانند؛ اتفاقی که خسارت‌های زیادی را برای مردم و کشورمان به دنبال داشته است، زیرا میزان تلفات جاده‌ای کشور در سال با تلفات یک جنگ تمام‌عیار برابری ‌می‌کند و براساس برآوردهای انجام شده، رقم خسارت‌های مستقیم و غیرمستقیم آن از 7 درصد تولید ناخالص ملی کشور بیشتر است‌.

متأسفانه در استان یزد نیز شاهد این حوادث تلخ هستیم، تا جایی که میزان تلفات درون‌شهری استان 1.7 برابر بیشتر از میانگین کشوری است که پس از تهران رتبه دوم کل کشور را به خود اختصاص داده است و این شایسته مردم با فرهنگ یزد نیست. در شش‌ماهه نخست امسال 140 مورد فوتی اعلام شده که 61 مورد از این حوادث رشد 12.9 درصدی نسبت به مدت مشابه پارسال را نشان می‌دهد و طی گزارش اعلام شده از طرف بیمه ایران، شعبه یزد، در سال 1393 میزان خسارت ناشی از تصادفات در این استان حدود 545 هزار میلیارد ریال برآورد شده است.

پایین آمدن میزان سوانح رانندگی در کشور نیاز به عزم ملی و برنامه‌هایی فرابخشی دارد و باید برای آن چاره‌ای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و صنعتی اندیشیده شود. در این راستا گروه علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه یزد از سال 1390 با پیگری‌های مداومی که انجام داد، موفق شد سال 1393 در سطح استانی همایش یک روزه‌ای برگزار کند که با استقبال خوبی روبه‌رو شد. مسئولان دانشگاه معتقدند با هر هزینه‌ای باید از شمار این تلفات کاسته شود و اگر بتوانیم حتی از کشته شدن یک نفر جلوگیری کنیم، کاری بس بزرگ انجام داده‌ایم. بنابراین در تاریخ 30 و 31 اردیبهشت سال 1395 اولین همایش ملی «فرهنگ رانندگی، قانون‌گریزی و رفتار تهاجمی» با اتخاذ رویکردی بین‌رشته‌ای و با هدف شناسایی آسیب‌ها و علل زیربنایی، ارائه راهکارهای عملی جهت برون‌رفت از وضعیت موجود، ارتقای فرهنگ رانندگی، کاهش حوادث جاده‌ای، افزایش اطلاع‌رسانی و آموزش، بررسی راهکارهای افزایش ایمنی مسیرهای درون و برون‌شهری و دیگر موارد برگزار می‌کند. این مهم در سایه هم‌اندیشی و تبادل تجارب دانشگاهیان، فرهیختگان و متخصصان تمام ارگان‌های مرتبط به دست می‌آید.

دکتر تقی جباری‌فر - عضو هیات علمی دانشگاه یزد