دست دوچ، زنان بلوچ در راه جهانی شدن

سوزن‌دوزی در فرهنگ زنان بلوچ بخصوص در پوشش زنان بلوچ یا روی پشتی، بالشت، پرده، رومیزی و... بسیار مورد استفاده قرار می‌گرفته است. به‌صورتی که در حال حاضر برخی از طراحان خلاق مد و لباس در سراسر جهان از این «دست دوچ»‌های زنان بلوچ الهام گرفته‌اند و نقوش این هنر فاخر در لباس‌های برخی برند‌ها معروف از قبیل پیراهن، کراوات، شال گردن و... خودنمایی می‌کنند. حال چند وقتی است که خود زنان بلوچی نیز از هنر خود برای جذب گردشگر استفاده می‌کنند. به صورتی که در برخی شهر‌های منطقه بلوچستان ایران شاهد رشد و توسعه این صنایع‌دستی هستیم که با استقبال گردشگران مواجه شده است.

مدل لباس‌های محلی زنان بلوچ در شهر فنوج که به «دست دوچ» (دست‌‌دوز) مشهور و کار دستان هنرمند زنان همین منطقه است با رنگ‌های شاد و اشکال هندسی و برگرفته از طبیعت با سوزن‌دوزی و آیینه‌کاری آراسته شده‌اند، سوغات مناسب و جذابی برای تمام گردشگران داخلی و خارجی است.

البته این فقط مختص به لباس‌های زنانه نیست. همچنین لباس‌های مردانه محلی که باز هم حاصل دسترنج زنان منطقه است، از جذابیت خاصی برای گردشگران برخوردار است. در واقع مردم بلوچستان جزو معدود اقوام ایرانی هستند که هنوز پوشش محلی خود را حفظ کرده‌اند. این لباس‌های فاخر بر تن زنان بلوچ خودنمایی می‌کند تا جایی که نخستین جذابیت گردشگران این منطقه سوزن‌دوزی بلوچ و اولویت خرید مسافران لباس‌های بلوچی و محصولات سوزن‌دوزی است.

در میان مردم بلوچ فرهنگ استفاده از البسه‌ محلی پیوندی جداناشدنی با تاریخ و فرهنگ غنی این قوم دارد و زنان بلوچ معتقدند البسه محلی مکمل شخصیت و نشانه بارز هویتی آنان است تا جایی که در فرهنگ عامه مردم بلوچستان پوشش خود نقش تعیین‌کننده و مهمی دارد و در مناسبات اجتماعی نیز این مهم مشهود می‌باشد.

به طور مثال جیب بزرگ البسه زنان بلوچ که به اعتقاد آنها فقط منحصر به پوشش محلی بلوچ و سنبل این البسه است از آن به عنوان نماد شجاعت و دلاوری زنان بلوچ یاد می‌کنند.

در سال‌های اخیر خوشبختانه با توجه ویژه‌ای که مسئولان امور صنایع‌دستی و گردشگری در این منطقه انجام داده‌اند چند مرکز خرید در شهر فنوج و نمایشگاه و کارگاه‌های خانگی برای عرضه صنایع‌دستی و سفارش تک فروشی در روستاها برپا شده است.

«پنوچی دوچ» از مدل دوخت‌های مهم و مشهور لباس زنان در فنوج است، پلیوار، زه جالار، سیه دوچ، لباس‌های آیینه‌کاری، زه طناب و پیت تابوک از دیگر مدل دوخت‌های لباس زنان در این منطقه است. انواع مدل لباس‌های دست‌دوز زنان از 400 هزار تومان تا سه میلیون تومان به فروش می‌رسد که هرچه قیمت بیشتر باشد دوخت‌ها نیز پرکارتر، مرغوب‌تر و با کیفیت بیشتر است. شهرستان زیبای فنوج یا با نام محلی پنوچ با 52 هزار نفر جمعیت در 500 کیلومتری جنوب زاهدان مرکز سیستان و بلوچستان واقع شده است.

فاطمه رضا‌پور