تالاب‌ها؛ خاطره‌های خشکیده

مسعود باقرزاده کریمی، معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط‌زیست درباره علت بهبود نیافتن وضع تالاب‌های کشور به جام‌جم می‌گوید: وضع تالاب‌ها بهبود نیافته، زیرا اتقاق جدیدی در مدیریت منابع آب کشور رخ نداده است، دولت کارهایی را شروع کرده، اما برنامه قوی برای تغییر رویکرد در حفظ منابع آبی وجود ندارد.

این در حالی است که به نظر می‌رسد وزارت نیرو نسبت به جهاد کشاورزی توجه بیشتری به وضع نامناسب تالاب‌های کشور دارد، زیرا در جهاد کشاورزی تمرکز روی کشاورزی است تا مدیریت درست منابع آب.

باقرزاده کریمی ادامه می‌دهد: در چند سال گذشته سیاست‌های وزارت نیرو آن قدر اشتباه بوده است که این وزارتخانه باید تلاش کند خود را از نمرات منفی تازه به صفر برساند؛ زیرا سالیان سال سد‌سازی‌های بی‌برنامه انجام شده و بهبود شرایط به زمان زیادی نیاز دارد.

نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها برای بهبود شرایط حرکت کندی دارند. در این میان هم‌راستا نبودن آنها با یکدیگر نیز سبب شده این حرکت کند خیلی دیر به نتیجه برسد. معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط‌زیست ادامه می‌دهد: اجرا نشدن قانون نیز یکی از علت‌های اصلی بحرانی شدن وضع تالاب‌های کشور است، زیرا در تمام نشست‌ها و مذاکراتی که برگزار می‌شود می‌توان به اجرا نشدن قوانین یا نقض آنها پی برد.

برای نمونه وقتی به اراضی تجاوز می‌شود دیر یا زود براساس قوانین با متخلفان برخورد می‌شود، اما وقتی متخلفان میلیون‌ها لیتر آب را به صورت غیرمجاز از رودخانه‌ها یا از طریق چاه‌های غیرمجاز عمیق برداشت می‌کنند با آنها برخورد مناسبی نمی‌شود.

چاه‌های غیرمجاز و بحران آب

ابوالقاسم حسین‌پور، معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان هرمزگان نیز با بیان این‌که 6000 حلقه چاه غیرمجاز در این استان وجود دارد، در گفت‌و‌گو با جام‌جم می‌افزاید: این استان نیز با بحران آب رو‌به‌روست، زیرا برداشت آب از چاه‌های غیرمجاز حدود ۲۵۳ میلیون مترمکعب است. به همین دلیل سالانه سطح آب‌های زیرزمینی یک متر کم می‌شود، در حالی که 38 دشت در هرمزگان بیلان منفی دارند.

به گفته حسین‌پور، حدود 20 هزار حلقه چاه مجاز نیز در هرمزگان وجود دارد، اما نکته اینجاست که برداشت از این چاه‌ها در سال‌های اخیر به دو برابر رسیده است. این در حالی است که استان هرمزگان نیز با کاهش بارش خشکسالی روبه‌روست.

معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط‌زیست خاطرنشان می‌کند: برای نمونه طی سال‌های گذشته وزارت نیرو با افرادی که چاه‌های غیرمجاز حفر کرده‌اند، برخورد نکرده است، به همین دلیل اکنون در اشخاص به اشتباه این تصور به وجود آمده که آنها نسبت به چاه‌های غیرمجاز حفر شده حق دارند. باقرزاده کریمی عنوان می‌کند: مشکل اینجاست سیاستگذاری‌ها نیز درست انجام نمی‌شود، برای نمونه برخلاف وضع نامناسب دریاچه ارومیه در سند توسعه آذربایجان غربی محور توسعه کشاورزی و مهار آب است، درواقع ما در سیاستگذاری‌ها آب و خاک را نادیده می‌گیریم.

توسعه ناپایدار و مرگ تالاب‌ها

محسن سلیمانی، مدیر طرح ملی حفاظت از تالاب‌های ایران نیز در این‌باره به جام‌جم می‌گوید: بیشتر تالاب‌های کشور پیکره آبی ندارند. علت آن نیز توسعه ناپایدار است که در حوضه آبریز تالاب‌ها اتفاق افتاده است.

به گفته وی نمی‌توان امیدوار بود تالابی را حفظ کرد، بدون این‌که الگوهای توسعه در حوضه آبریز تالاب هم‌راستا باتوسعه پایدار نباشد. وی درباره فعالیت‌های انجام شده برای حفظ تالاب‌ها عنوان می‌کند: برنامه مدیریت جامع تالاب زریوار در استان کردستان در دست تدوین است.

تالاب زریورا به دلیل توسعه شهری در حاشیه آن و ورود فاضلاب به تالاب دچار مشکل شده، هرچند تالاب به وضع بحرانی نرسیده، اما اگر تلاش برای بهبود وضع آن صورت نگیرد بزودی تالاب زریوار نیز در وضع هشدار قرار خواهد گرفت.

این در حالی است که تالاب چغاخور در استان چهارمحال و بختیاری نیز وضع مناسبی نداشته و در معرض خطر توسعه ناپایدار قرار دارد، به گفته سلیمانی آنها در حال تلاش برای تدوین برنامه جامع مدیریت این تالاب هستند. تالاب حله در استان بوشهر نیز اکنون در شرایط خوبی به سر نمی‌برد، برای حفظ این تالاب نیز دور اول کارگاه‌های برنامه‌ریزی آغاز شده است. مجموعه تالاب‌های آلاگل، آجی‌گل و آلماگل در استان گلستان نیز در طرح حفاظت از تالاب‌های ایران قرار گرفته‌اند، این تالاب‌ها نیز شرایط خوبی ندارند و باید برنامه‌ریزی جدی برای تامین آب آنها که از یک رودخانه مرزی انجام می‌شود، صورت بگیرد.

باتوجه به نقش تالاب‌ها در زندگی بومیان منطقه باید مسئولان توجه ویژه‌ای به وضع تالاب‌ها داشته باشند، زیرا تالاب می‌تواند برای بومیان منطقه شغل ایجاد کرده و مانع مهاجرت آنها به کلانشهرها شود. برای نمونه با خشک شدن تالاب هامون بومیان منطقه تصمیم به مهاجرت خواهند گرفت، این در حالی است که خالی شدن منطقه‌ای مرزی می‌تواند چالش‌هایی را برای کشور ایجاد کند باید تاکید کرد حفاظت از تالاب‌ها موضوعی است که برای تحقق آن باید در بخش‌های دولتی همگرایی به وجود بیاید. نکته اینجاست که اگر تالاب‌ها احیاء شوند، مشکلات این حوزه گریبان بخش‌های دیگر را نخواهد گرفت.