حاتمی‌کیا؛ دفاع از ده‌نمکی و جای خالی آوینی

ابراهیم حاتمی‌کیا در آخرین ساعات چهارشنبه شب با حضور در برنامه «راز» که از شبکه چهار سیما پخش می‌شد، روبه‌روی نادر طالب‌زاده نشست و در گفت‌وگو با او، به اظهار نظر درباره بسیاری از مسائل پرداخت.

حاتمی‌کیا، شفاف‌تر از گذشته

او در این برنامه تلویزیونی شفاف‌تر از گذشته به انتقاد از جشنواره فیلم فجر، مدیریت فرهنگی، نگاه حاکم بر سینما و همچنین فیلمسازی برای جشنواره‌های بین‌المللی پرداخت.

حاتمی‌کیا در ابتدای این برنامه درباره آخرین ساخته خود یعنی فیلم «چ» و ارتباطاتش با جوانان گفت: وقتی فیلم برای گروهی از جوانان پخش شد، تعجب کردند که اصلا مگر در ایران چنین اتفاقاتی افتاده است در حالی که در آن زمان هرگوشه کشور درگیر یک اتفاق بود و من سعی کردم بخشی از آن را نشان دهم.

کارگردان فیلم «چ» تاکید کرد: این فیلم کاملا احساس من به وضع موجود و این‌که برگردیم به داشته‌هایمان و در چرخش این زمان که 30 سال می‌گذرد دوباره همان اتفاقات در حال تکرار است. نزدیک به 5000 نفر ریخته بودند که کردستان را از ایران جدا کنند و یکسری نیرو با مردمی که مدافعان شهر بودند باید از پاوه دفاع می‌کردند، اما من احساس کردم این مساله انگار مساله سینما نیست و به اینها اعتراض کردم. اما متاسفانه یکسری این حرف‌ها را به این‌که من جایزه نگرفتم تعبیر کردند. در حالی‌که من این همه فیلم ساختم و اصلا به آنها اعتنایی نشد و سکوت کردم، اما حس کردم جریان فرهنگی سینما و سکانداران سینما انگار فراموش کرده‌اند که باید به اینها واکنش نشان دهند.

اهمیت دغدغه‌های رهبری در حوزه فرهنگ

حاتمی‌کیا با اشاره به دغدغه‌های فرهنگی مقام معظم رهبری گفت: خدا را شکر می‌کنم و از طرفی متاسفم که غفلت باعث شد تا رهبری نیز همین دغدغه‌ها را بصراحت در مورد فرهنگ اشاره می‌کنند و خدا کند دوستان با یک اعلامیه و ابلاغیه موضوع را تمام نکنند. بین مسئولان فرهنگ باید جلسات خیلی واضحی تشکیل شود تا آن چیزی که مقام معظم رهبری گفتند مشخص شود چه پارامترهایی دارد.

حاتمی‌کیا با تاکید مجدد بر این حرف که سینما فقط مساله اصلی او نیست، گفت: البته من سینما را دوست دارم، اما مساله من فقط سینما نیست و چون خودم را سرباز این نهضت می‌دانم برای من مهم است که حرف بزنم، اما انگار مساله نقادها اصلا این چیزها نیست. وقتی در مورد «چ» حرف می‌زنند انگار دارند در مورد کوبا یا یک کشور آفریقایی حرف می‌زنند و به این فکر نمی‌کنند که در این کشور چه اتفاقاتی افتاده است. به اعتقاد من مساله پیچیده‌تر از اینجاست و دنیای آرمانی، دشمن کم ندارد، اما این موضوعات کجا در سینمای ما جلوه دارد و کدام فیلم‌های ما به این موضوع توجه نشان داده‌اند.

کارگردان «ارتفاع پست» خطاب به مسئولان فرهنگی گفت: این مسائل واقعا مهم است و در سال 93 عزیزان مسئول فرهنگی واقعا باید این دغدغه‌ها را مطرح کنند که چه چیزی دارد رخ می‌دهد. موضوعی که در جشنواره اتفاق افتاد و آن جیغ و دادها که در جاهایی واقعا خودم هم خسته شدم، به همین دلیل بود. اما احساس کردم وظیفه‌ای بر گردن من است که باید این حرف‌ها را مطرح کنم. من اهل تحلیل‌های فلسفی نیستم و می‌توانم بعضی وقت‌ها سروصدا راه بیندازم و جیغ بزنم. جیغ من نشانه اتفاقی است و مسئولان فرهنگی باید به این جیغ‌ها حساس شوند، اما متاسفانه می‌دیدم که وقتی دارم داد می‌زنم برخی می‌گفتند این‌که برده و گرفته و فیلم‌هایش را ساخته و اصلا برای چه دارد داد می‌زند؟

در ادامه این برنامه حاتمی‌کیا گفت: حرف من این است که باید جریان سینمای انقلاب و دفاع مقدس اهلی بشود و از این تحلیل نترسیم. وقتی وارد جنگ شدم لباس سپاه تنم بود و با این لباس سبز احوالاتی دارم که در آن شرایط من شدم فیلمساز، کارگردان و فیلمنامه‌نویس و برخی دیگر شدند تهیه‌کننده. به اعتبار یک خون‌‌هایی این اتفاق افتاد، اما بعضی شدند محلل فیلم‌هایی که آدم شرمش می‌آید.

در ادامه حاتمی‌کیا حتی به اظهار نظر درباره دستگاه دیپلماسی کشور هم پرداخت و گفت: قانون دیپلماسی این است که بعضی وقت‌ها لبخند می‌زنند، اما بر اساس شرایط چیز دیگری می‌گویند. این رفتار نباید وارد فرهنگ شود و باید صدق، حاکم شود.

حس غریبی فیلمسازهای نسل انقلاب

او ادامه داد: من فیلمساز نسل انقلاب حس غریبی می‌کنم و این حس غریبی هیچ ربطی به جایزه گرفتن ندارد. اصلا نمی‌گویم کسانی که جدید آمده‌اند مقصر این وضع هستند، اما می‌گویم حالا که آمده‌اند باید حواسشان باشد؛باید حواسشان باشد که جشنواره فجر ما فجر انقلاب است یا نه؟ خیلی‌ها می‌گویند همین آدم که انتقاد می‌کند جوایز زیادی از فجر گرفته اما واقعا مساله فراتر از اینهاست که آیا همه فیلم‌های فجر در دایره انقلاب قرار می‌گیرند؟

این فیلمساز درباره جایزه اسکار هم به اظهار نظر پرداخت و افزود: دوستان غایت نگاهشان اسکار است. اگر غایت نگاهتان این است که آنها ‌چنین عمل می‌کنند، در حالی که مهندسی ما با این نگاه همراه نیست، اما آیا نگاه شما هم این‌گونه است و فیلم‌هایی که به اسکار می‌فرستند، همین نگاه را دارد؟

دفاع از ده نمکی

حاتمی‌کیا همچنین در بخش دیگری از این برنامه به‌فیلم‌های مسعود ده‌نمکی اشاره کرد و گفت: هنوز کسی نمی‌تواند بگوید چرا فیلم‌های ده‌نمکی فروش‌ میلیاردی دارد و هر دفعه مساله‌ای را در این خصوص مطرح کرده‌اند. گاهی گفته‌اند چون بازیگرانی آنچنانی داشت، گاهی گفته‌اند چون این فیلمش ادامه‌دهنده فیلم قبلی بوده است. در حالی که این‌گونه نیست و تا زمانی که تحلیل درستی از بی‌رغبتی مردم به سینما نشود، ده‌نمکی را فردی تک‌یافته می‌دانند و انواع حرف‌ها و اتهامات را به وی وارد می‌سازند. به خاطر یک بغض و مساله سیاسی ده‌نمکی را می‌کوبند. من معتقدم بخشی از موفقیت ده‌نمکی به خاطر غریب‌الغربا بودنش است.

حاتمی‌کیا همچنین گفت: وقتی وارد سینمای دفاع مقدس نمی‌شویم و آن را تحلیل نمی‌کنیم، باید بگوییم که سینمای جشنواره‌ای زنده باد؛ زیرا این سینما با کمترین هزینه فیلم می‌سازد و حتی سازندگانش می‌توانند با تور به کشورهای دیگر هم سفر کنند، در حالی که ما با این کار سینما را ویران کرده‌ایم. چه تعداد از بزرگان سینمای جشنواره‌ای عاقبت به خیر شده‌اند؟ بسیاری از آنها نه در کشورهای دیگر جایی برای ماندن دارند و نه دیگر توانایی برای ساخت فیلم در کشور را دارند.

یاد آوینی

حاتمی‌کیا با تعبیر ژنرال به شهید آوینی اشاره کرد و ادامه داد: شهید آوینی همیشه جلوتر از بقیه می‌ایستاد و همین مساله باعث ایجاد مخالفت با وی شده بود. هنوز برخی از مقالات و مطالب شهید آوینی برایمان تازه است و به عقیده من، وی منشوری بود که انوار زیادی را در همه زمینه‌ها از خود ساطع می‌کرد که متاسفانه بخشی از آنها را نادیده گرفته‌ایم.