پروتزهایی که جایگزین مفصل می‌شوند

ما در ارتوپدی از ابزارها و وسایل مختلفی استفاده می‌کنیم. برای مثال اگر استخوانی شکسته باشد از پیچ و پلاک استفاده می‌کنیم یا میله‌ای را در داخل استخوان می‌گذاریم که این ابزارها به‌عنوان پروتز شناخته نمی‌شود، اما پروتز‌ها جایگزین مفصل می‌شوند و بر این اساس می‌توان آن را در مفصل شانه، آرنج، لگن و زانو قرار داد. این پروتز‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شود که بتواند کارایی مفصل مورد نظر را تا 70 یا 80 درصد مفصل طبیعی برآورده سازد. بنابراین مهندسان پزشکی در تلاش هستند روز به روز مفاصل بهتری را برای بیماران تهیه کنند تا از دامنه حرکت بیشتر برخوردار باشد و همچنین با بدن بیمار نیز سازگاری بهتری داشته باشد. در سال‌های اخیر در ساخت پروتزهای استخوانی از فلزاتی استفاده شده است که در بدن فرد بیمار خوردگی ایجاد نمی‌کند و در نتیجه این فلز در بدن به مرور تغییر رنگ نداده و سیاه نمی‌شود. در این زمینه مطالعه و آزمایش‌های بسیاری انجام شده و محققان به دستاوردهای جدیدی دست یافته‌اند. مولیبدیون، اکسونیوم و فولاد ضد زنگ ازجمله فلزاتی است که در ساخت پروتزهای استخوانی بیشترین کاربرد را دارند، اما بتازگی محققان به این نتیجه رسیده‌اند با وجود همه تلاش‌هایی که در این زمینه انجام می‌شود، بعضی از بیمارانی که به آلرژی مبتلا هستند و به بعضی از فلزات حساسیت دارند در صورتی که با مشکلات و عوارض مفصلی مواجه شوند و پزشک معالج برای درمان آنها از پروتزهای استخوانی استفاده کند، بدنشان نسبت به این پروتز از خود واکنش نشان می‌دهد. در روند درمان‌های ارتوپدی این موضوع بسیار مهم است که پزشک بیمار را به طور کامل معاینه کند تا متوجه شود، او به چه نوع پروتزی نیاز دارد. گاهی با توجه به شرایط بیمار به جای مفصل عادی از مفاصلی استفاده می‌شود که حرکات محدود‌تری را برای بیمار امکان‌پذیر می‌سازد. برای مثال برای گروهی از بیماران با توجه به شرایط سنی در شرایطی که قسمتی از مفصل زانو از بین رفته باشد می‌توانیم نصف مفصل را عوض کرده و به جای آن از پروتز استفاده کنیم. این نوع پروتزها دامنه حرکتی خوبی دارد و بخصوص برای نماز خواندن نیز محدودیتی برای فرد ایجاد نمی‌کند. البته پزشک معالج باید توجه داشته باشد بخش‌هایی از مفصل که تعویض نمی‌شود در شرایط خوبی قرار گرفته باشد و دچار آرتروز و سائیدگی نباشد. در غیر این صورت اگر فقط نیمی از مفصل زانوی بیمار تعویض شود، بیمار از روند درمان نتیجه خوبی نمی‌گیرد و همچنان با محدودیت‌ها و مشکلاتی مواجه خواهد بود.

اما اگر به هر علتی مانند سوختگی ابتلا به سرطان یا آسیب‌های شدید به دنبال تصادف یا هر سانحه‌ای مجبور باشیم در روند درمان دست یا پای بیماری را قطع کنیم می‌توانیم از دست و پای مصنوعی استفاده کنیم. در این شرایط عروق و اعصاب دست یا پا بشدت آسیب‌دیده است و دیگر قادر نیستیم عضو آسیب‌دیده را با این شرایط حفظ کنیم. این روزها از روش‌های پیشرفته‌ای در ساخت اندام‌های مصنوعی استفاده می‌شود که موجب شده است طراحی و شکل ظاهری اندام‌های مصنوعی در مقایسه با گذشته بهبود پیدا کرده و این اندام‌ها از نظر شکل ظاهری به اندام‌های واقعی شباهت بیشتری داشته باشد. بسیاری از اندام‌های مصنوعی مدرن به حسگرهایی مجهز هستند و به این ترتیب می‌توان انگشتان دست یا پا را نیز براحتی حرکت داد.​

دکتر حسین فائزپور‌ /‌ ارتوپد و فوق تخصص زانو