پرسه خطر بر فراز شهر

سید هادی میرافضلی، مدیر منطقه 7 عملیات سازمان آتش‌نشانی تهران در این درباره می‌گوید: محل حادثه کارگاهی به مساحت صد متر مربع بود که 60 متر آن به علت روشن بودن منقل هیزمی و رسیدن حرارت به الوار، آتش گرفته بود. آتش‌نشانان پس از قطع برق و گاز، آتش را مهار و خاموش کردند.

خبر این حادثه در میان رسانه‌ها بازتابی نداشت، نه به‌دلیل کم‌اهمیت بودن خطری که منطقه‌ای از پایتخت را تهدید کرده بود، بلکه به سبب تکراری شدن این‌گونه حوادث. روزی نیست که سازمان آتش‌نشانی از حادثه‌ای مشابه خبر ندهد و امدادگران برای جلوگیری از وقوع فاجعه به تکاپو نیفتند. تکرار این‌گونه حوادث ثابت می‌کند تهران و بسیاری دیگر از شهرهای کشور به‌دلیل نادیده گرفته شدن نکات ایمنی، در معرض خطری بزرگ قرار دارند.

حادثه خیابان جمهوری که به مرگ دو زن انجامید، فقط یکی از این نمونه‌هاست. باریک بودن معابر، فرسودگی ساختمان‌ها و تراکم مشاغل خطرآفرین در محدوده‌های جغرافیایی خاص مانند بازار، از جمله عواملی است که بسیاری را نگران بروز بحران کرده است. به همین سبب سازمان آتش‌نشانی برای اماکن پرخطر از جمله کارخانه‌ها و انبارها، آیین‌نامه ایمنی تدوین کرده است.

در بخشی از آیین‌نامه ایمنی انبارها آمده است: دیوارها، سقف و سرپناه انبارها بدون استثنا باید از مصالح غیرقابل اشتعال ساخته شود. کف انبارها باید بتون یا آسفالت یا سنگفرش شود و شیب آب‌روی کف محوطه به‌گونه‌ای باشد که آب زیر کالا جمع نشود.

میزان ذخیره آب مورد نیاز آتش‌نشانی و همچنین سیم‌کشی برق و تناسب سیم‌ها با بار الکتریکی در همه انبارها باید با نظر متخصصان امر تعیین شود. بلندی دیوارهای داخل انبارها باید تا دو متر باشد و با رنگ‌های روشن یا نوار مورب زرد و سیاه رنگ‌آمیزی شود....

دستورالعمل مشابهی نیز در ارتباط با کارخانه‌ها وجود دارد اما بسیاری از این اصول نادیده گرفته شده و همین امر سبب وقوع حادثه می‌شود.

احمد جعفریان، مهندس ساختمان‌سازی درباره چرایی نادیده گرفته شدن اصول ایمنی در این‌گونه اماکن می‌گوید: کاربری بسیاری از انبارها و کارگاه‌ها بویژه کارگاه‌های کوچک هنگام ساخت مشخص نیست؛ به این معنی که مثلا ملکی به‌عنوان پارکینگ یا حتی منزل مسکونی ساخته می‌شود و بعد از آن به‌عنوان انبار یا کارگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین در چنین مرحله‌ای اشکال از مهندسان ساختمان و مهندسان ناظر نیست و سازمان‌های دیگر باید به این موضوع رسیدگی کنند.

نکته دیگر این که بحث ایمنی هنوز آن‌طور که باید و شاید در کشور جا نیفتاده و بیشتر به‌عنوان مساله‌ای تشریفاتی به آن نگاه و تا آنجا رعایت می‌شود که مانع قانونی به‌وجود نیاید. بخشی از این اشکال را مالکان باید برطرف کنند و بخشی دیگر باید از سوی مهندسان رعایت شود.

رعایت نکردن الگوهای درست شهرسازی از جمله عوامل اصلی بروز خطر محسوب می‌شود؛ اما در این میان برخی بی‌احتیاطی‌ها از سوی شهروندان، احتمال وقوع حادثه را بیشتر می‌کند. به‌گونه‌ای که این فقط کارگاه‌ها و انبارها نیست که در محاصره آتش قرار می‌گیرد، بلکه حریق گاه به منازل مسکونی نیز یورش می‌برد. قاسم بیطرفان، افسر آماده منطقه 7 عملیات سازمان آتش‌نشانی تهران یکی از این حوادث را که هفته پیش رخ داده بود، شرح می‌دهد: آشپزخانه طبقه سوم ساختمانی پنج طبقه و ده واحدی کاملا شعله‌ور شده بود و شش نفر در میان دود و آتش محبوس شده بودند که آتش‌نشانان به کمک تجهیزات ایمنی، آنها را نجات دادند.

امیر معماریان، مدیرعملیات منطقه 4 سازمان آتش‌نشانی تهران نیز حادثه‌ای دیگر را شرح می‌‌دهد: آتش‌سوزی در طبقه دوم ساختمان مسکونی پنج طبقه رخ داد و با دود و شعله زیاد همراه بود. سه نفر از ساکنان این طبقه و پنج نفر دیگر از ساکنان واحدهای دیگر در راه پله و پشت در قفل شده پشت‌بام گرفتار شده بودند.

آتش‌نشانان بلافاصله پس از رسیدن به محل حادثه، با قطع جریان برق و گاز ساختمان و شکستن قفل در پشت‌بام، محبوس شدگان را به محل امن منتقل کردند. گروهی دیگر نیز موفق شدند در کوتاه‌ترین زمان ممکن، آتش را خاموش کنند.

ساختمان‌ها نیز برای جلوگیری از این‌گونه خطرات باید ضوابط خاصی را رعایت کنند اما این توصیه‌ها کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. کارشناسان ایمنی، ساختمان‌ها را به دو دسته بیشتر و کمتر از شش طبقه تقسیم‌ و برای هر یک اصول ایمنی ویژه‌ای را تدوین کرده‌اند.

ساختمان‌های بالای شش طبقه باید از نظر ایمنی به تائید سازمان آتش‌نشانی برسد. داشتن پله فرار، عرض پله‌ها، سیستم اعلام خطر و داشتن خاموش‌کننده‌های دستی از جمله ضروریات این ساختمان‌هاست و با توجه به نظارت‌هایی که اعمال می‌شود، این‌گونه مجتمع‌ها از ایمنی نسبتا مناسبی برخوردارند اما ساختمان‌های زیر شش طبقه کمتر از این نظر مورد توجه قرار می‌گیرند.

بسیاری از این مجتمع‌ها به خاموش‌کننده دستی مجهز نیستند، لوله‌کشی آب معمولا به صورت روکار انجام نمی‌شود، سیستم برق‌رسانی آنها ایمنی لازم را ندارد و... همین عوامل سبب می‌شود خطر همیشه در کمین شهروندان باشد.