به سوی عدل و خشونت ستیزی علوی

تاکید این احادیث به گونه‌ای است که ابراز رفتارهای انسان دوستانه و ملایم با اعضای خانواده، با رفتارهای عبادی مهمی چون نماز و حج مقایسه شده و حتی این عبادات از سوی افرادی که در خانه رفتار مناسبی ندارند، تا حد زیادی بی‌نتیجه شمرده شده است. تاکید پیامبر(ص)  اسلام و ائمه اطهار نسبت به این موضوع، نشان‌دهنده التفات این بزرگان به یک مساله خطیر بوده است که در زندگی بشر همچون یک قانون طبیعی حاکم است و آن این‌که «قدرت» بستر و زمینه ساز اعمال خشونت، فساد و تباهی است و از آنجا که مردان در خانواده، طبیعتا از قدرت بیشتری بهره‌مند هستند، زمینه رفتارهای خشن در آنها به شکل طبیعی وجود دارد و مقابله با این طبیعت و سرشت خشن، نیازمند تاکید و تصریح فراوان از سوی پیشوایان دینی است.

این نکته که پیشوایان دینی ما به آن توجه داشتند، امروزه مبنای برخی قانونگذاری‌ها در جوامعی است که به توسعه انسانی توجه زیادی دارند. از آنجا که قدرت، زمینه‌ساز بروز رفتارهای خشن است، در چنین جوامعی نظارت گسترده و دقیق بر صاحبان قدرت در هر زمینه‌ای ضروری تلقی می‌شود. برای مثال، در عرصه خانواده، مدام به کودکان از طریق رسانه‌ها تبلیغ می‌شود که در صورت مشاهده رفتار خشن از سوی والدین، با شماره‌های خاصی تماس بگیرند و گزارش دهند. همچنین سندیکاهای کارگری، دارای قدرت نظارتی و کنترلی بالایی بر مدیریت رفتار کارفرمایان نسبت به کارگران هستند.

چنین ساختار نظارتی از سویی موازنه‌ای در ساختار قدرت ایجاد می‌کند، به این نحو که فردی که به واسطه مرد بودن یا به واسطه ثروتمند بودن، دارای ابزار اعمال خشونت نسبت به زیردستان خود است، در مقابل یک نهاد قدرت، (همچون دولت، پلیس، اصناف و...) احساس قدرت و سلطه خود بر زیر دستان را تعدیل می‌کند. بنابراین، مراقبه و نظارت در یک ساختار سیاسی و قانونی صحیح و کارآمد، بیش از آن‌که ناظر بر اعمال خشونت و تهدید نسبت به ضعفا باشد، ناظر به تهدید به کارگیری خشونت، علیه زورمندان و اقویاست. اگر ساختار قدرت، این تهدید را بدرستی نهادینه کند،
خود به خود، خشونت از سطوح بالای جامعه، به سمت سطوح پایین‌تر منتقل نخواهد شد و به تبع، سطوح پایین‌تر جامعه نیز نسبت به یکدیگر، خشونت کمتری روا خواهند داشت. به این ترتیب، جامعه به سمت آرمان «عدالت» حرکت خواهد کرد، آرمانی که هرچند احتمال دارد هیچ گاه به حقیقت آن نرسد، ولی می‌تواند به آن نزدیک شود. محدود کردن اقویا در وارد کردن خشونت و آسیب به دیگران، جامعه را در مسیر عدل قرار خواهد داد و این مهم نیز، در سیاست علوی، بسیار مورد توجه و تاکید بوده است.