عروسک دوست‌داشتنی صندوق پست

حاصل تلاش ایرج طهماسب و زوج هنری‌اش، حمید جبلی در این 20 سال سه فیلم سینمایی و حدود ده مجموعه تلویزیونی با بهره‌گیری از شیرین‌کاری‌های عروسک «کلاه قرمزی» بوده که همه این آثار در کنار هم یک مجموعه منسجم را تشکیل می‌دهد. تولید محصولات کلاه قرمزی، چه در سینما و چه در تلویزیون، روند ثابتی نداشته است. در تلویزیون، ساخت این مجموعه از سال 88 روند منظمی پیدا کرد و از نوروز همین سال تا چهار سال بعد، چهار مجموعه جدید تولید و پخش شد. در سینما نیز بین زمان ساخت هریک از این فیلم‌ها حدود ده سال وقفه افتاده است. به این ترتیب که اولین ضلع این مثلث یعنی «کلاه‌ قرمزی و پسر خاله» در سال 73 تشکیل شد و هشت سال بعد (1381) دومین قسمت از فیلم (کلاه قرمزی و سروناز) روانه اکران شد. فیلم کلاه قرمزی و بچه ننه که در سال 91 در معرض دید عموم قرار گرفت، تکمیل‌کننده سومین ضلع این مثلث بود.

فاصله ایجاد شده بین سال‌های تولید کلاه قرمزی نشان‌دهنده هوشمندی صاحبان و خالقان این عروسک است. آنها نمی‌خواهند عروسکشان را براحتی خرج کنند و دست به فرصت‌سوزی بزنند. طرفداران این عروسک باید چند ماه و چند سال به انتظار بنشینند تا بتوانند ماجراهای شخصیت‌های محبوبشان را تماشا کنند. دیگر تمهید کارگردان و نویسنده این مجموعه خلق شخصیت‌های جدید و در عین حال حذف عروسک‌های اضافه از فضای صحنه است. هر بار که سری جدید کلاه قرمزی نمایش داده شده تعدادی از عروسک‌ها از قافله جا مانده و تعدادی دیگر به فهرست اضافه شده است. پسرعمه زا، گیگیلی، فامیل دور، ببعی، نی‌نی، جیگر، آقوی همساده، بچه ننه و گابی عروسک‌هایی است که در چهار سال اخیر دور کلاه قرمزی را پر کرده و او را از تنهایی درآورده‌اند، اما برخی از این شخصیت‌ها به مرور زمان از گردونه ماجراها خارج شده و جایشان را به فرد دیگری داده‌اند. مثلا شخصیت نی‌نی فقط به این خاطر آمده بود که آقای مجری برخی رفتارهای غلط کودکانه را در مراسم عید دیدنی نشان بدهد. اگر یادتان باشد او می‌خواست از مهمان‌ها عیدی بگیرد و مرتب کلمه «عیدی، عیدی» را تکرار می‌کرد.

اما شخصیت جذابی چون آقوی همساده این قابلیت را داشت که چند سال پشت سر هم در قاب تلویزیون ظاهر شود. او نماد انسان‌های سرخوشی است که هیچ‌گاه امیدشان را به زندگی از دست نمی‌دهند و همواره با دیدی مثبت به اتفاقات سخت و طاقت‌فرسا نگاه می‌کنند.

در طول این سال‌ها هر یک از عروسک‌ها صاحب یک ویژگی رفتاری ثابت شده‌اند و مخاطب هر‌کدامشان را با یک صفت می‌شناسد. مثلا گیگیلی با تنبلی‌هایش کودکان و بزرگ‌ترها را می‌خنداند و جیگر با کارهای ابلهانه‌اش. پسر عمه‌زا رفتاری روستایی دارد و فامیل دور نیز همیشه عجول و مضطرب است.

در مقایسه بین نسخه‌های سینمایی و تلویزیونی کلاه قرمزی به این نتیجه می‌رسیم عروسک‌های معرفی شده در آثار سینمایی هرگز نتوانستند موفقیت عروسک‌های تلویزیونی را کسب کنند. سروناز فقط در فیلم کلاه قرمزی و سروناز قابل مصرف بود و به دنیای فیلم‌های دیگر کلاه قرمزی راه پیدا نکرد. بچه‌ننه هم سرنوشتی شبیه سروناز پیدا کرد و نتوانست حضورش را در مهمانی باشکوه رفقای کلاه قرمزی حفظ کند. انگار این عروسک‌های کلاه قرمزی در فضای بسته و قسمت‌های کوتاه 10 دقیقه‌ای راحت‌تر می‌توانند با مردم ارتباط برقرار کنند و در لوکیشن‌های متعدد و زمان 90 دقیقه‌ای جذابیتشان را تا حدودی از دست می‌دهند.

احسان رحیم‌زاده /‌‌‌ جام‌جم