ماموران ضدجاسوسی روی پرده سینما

در حقیقت اگر یان فلمینگ، نویسنده کتاب‌های ضدجاسوسی جیبی جیمز باند نبود، هیچ وقت مجموعه فیلم «جیمز باند» ساخته نمی‌شد و صنعت سینما صاحب ژانر جاسوسی موفق و پربیننده خود نمی‌شد. یان فلمینگ که خود مامور سازمان ضدجاسوسی انگلستان به نام اینتلیجت‌سرویس بود، خاطرات و شرح‌حال خود را در قالب قصه‌های جیمز باند به رشته تحریر درآورد و با معرفی مامور 007 به‌عنوان یک مامور ضدجاسوسی، یکی از معروف‌ترین و ماندگارترین شخصیت‌های جاسوسی در دنیای سینما و ادبیات را خلق کرد.

مجموعه فیلم جیمز باند یک مجموعه فیلم انگلیسی است که با همکاری تهیه‌کنندگان آمریکایی تهیه و تولید ​می‌شود. از سال 1962 تا امروز، بیست و سه فیلم جیمز باندی تهیه شده است. لوکیشن اصلی بیشتر این فیلم‌ها، استودیوی قدیمی پاین‌وود شهر لندن است. مجموعه فیلم‌های جیمز باند در این مدت بیش از شش میلیارد دلار فروش کرده‌اند. بعد از «هر‌ی‌ پاتر»، مجموعه فیلم جیمز باند پرفروش‌ترین مجموعه فیلم کل دوران تاریخ سینماست. تا به حال شش بازیگر مختلف در نقش کاراکتر جیمز باند بازی کرده‌اند. برعکس تصور عموم که فقط چهار بازیگر را به عنوان مامور دو صفر هفت می‌شناسند، جورج لازنبی دومین بازیگری بود که در نقش جیمز باند ظاهر شد. او سال 1962 در ششمین قسمت این مجموعه فیلم بازی کرد، اما شون کانری با بازی در دکتر نو (1962) به معروف‌ترین جیمز باند صنعت سینما تبدیل شد و این شخصیت را به تماشاگران سینما معرفی کرد. در عین حال، وی در بیشترین تعداد فیلم‌های جیمز باندی ظاهر شد. بعد از لازنبی، راجر مور، پیرس برازنان و دانیل کریگ جیمز باندهای بعدی سینما هستند. این آخری هنوز هم در این نقش بازی می‌کند و موی طلایی او باعث شد تا در ابتدای همکاری‌اش با این مجموعه فیلم، از سوی طرفداران جیمز باند مورد انتقاد قرار گیرد. آنها با عنایت به نام جیمز باند می‌گفتند خواهان یک جیمز بلوند (جیمز موطلایی) نیستند!

منتقدان سینمایی فیلم‌های جیمز باندی را حاصل جنگ سرد و نزاع دو قدرت بزرگ شرق و غرب جهان می‌دانند. آنها می‌گویند آمریکا و انگلستان که در سال‌های جنگ سرد نبرد فکری سختی با اتحاد شوروی و اقمار آن داشتند، از تولید مجموعه فیلم جیمزباند حمایت کردند. در این فیلم‌ها، شخصیت باند با یکسری از ماموران و عوامل شوروی درگیر می‌شد و در پایان ماجرا، تمام‌ آنها را شکست می‌داد. پیروزی بر رقیب پرقدرت شرقی روی پرده سینما برای آمریکا و متحدانش اهمیت زیادی داشت و جیمزباند بهترین گزینه برای انجام این کار بود. جیمزباند همیشه یک مامور جوان خوش‌تیپ، خوش‌لباس و زبروزرنگ بود که در همه حال می‌توانست دشمن مقابل خود را به زانو در آورده و برای سازمان جاسوسی خویش موفقیت‌های سیاسی زیادی به همراه بیاورد با پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی و اقمار متحد آن، کارکرد جیمزباند مورد سوال قرار گرفت. دیگر دشمن سرسخت و خطرناکی مثل «کمونیست‌های سرخ» وجود نداشت که جیمزباند با شیرین‌کاری‌های خود به مقابله با آنان برود. این نکته باعث شد سازندگان مجموعه فیلم جیمزباند، دست به احیای قصه و حال و هوای آن بزنند. جیمزباندی که دانیل کریگ در چند فیلم آخر این مجموعه ارائه داده، تفاوت‌های زیادی با جیمزباندهای قبلی خود دارد.

جیمزباند معروف‌ترین مامور ضدجاسوسی سینماست، ولی تنها فرد در این رابطه نیست. تام کروز سال 1996 با تولید و بازی در «ماموریت غیرممکن» یک مامور ضدجاسوسی تازه به نام اتان هانت را به تماشاگران معرفی کرد. این فیلم که به یک مجموعه فیلم ضدجاسوسی تبدیل شد و تا به حال چهار قسمت ‌آن تولید شده، نسخه دوباره‌سازی شده سینمایی یک مجموعه پربیننده دهه شصت تلویزیونی است. این مجموعه در ایران با نام «بالاتر از خطر» به روی آنتن رفت و پیترگریوز در آن در نقش مامور ضدجاسوسی یک گروه زبده به نام جیمز فیلیپس ظاهر شد. کروز نقش این کاراکتر را در نسخه سینمایی آن بازی کرد و نام این شخصیت را هم تغییر داد. اتان هانت هم مثل بقیه ماموران ضدجاسوسی از سوی دولت خود راهی مبارزه با گروه‌ها و آدم‌های خطرناکی می‌شود که جامعه و دنیا را در خطر نابودی قرار داده‌اند. تفاوت مهم این مامور ضدجاسوسی با جیمزباند این بود که وی کارهای خود را همراه با چند مامور دیگر انجام می‌دهد و در انجام این فعالیت‌ها تنها نیست.

اما جک رایان (که او هم از دنیای ادبیات سر از عالم سینما در آورده است)‌ از خیلی جهات شبیه جیمزباند است. او هم ماموریت‌های خود را به تنهایی انجام می‌دهد و مثل جیمزباند یک رئیس مهربان دارد که حامی معنوی اوست. جک رایان در یکسری کتاب پرخواننده ضدجاسوسی، توسط تام کلنسی خلق شد. اولین فیلمی که این شخصیت را به تماشاگران سینما معرفی کرد شکار زیردریایی اکتبر سرخ (1990)‌ بود که آلک بالدوین نقش او را بازی کرد. رایان در این فیلم دومین شخصیت قصه بود و نقش اصلی را شون کانری بازی می‌کرد، اما هریسون فورد در سال 1992 با فیلم «بازی‌های میهن پرستانه» این مامور را به شخصیت اصلی فیلمی در ژانر جاسوسی تبدیل کرد. ​

صنعت سینما در کنار ماموران ضد جاسوسی مرد، ماموران زن را نیز از نظر دور نداشته است. آنجلینا جولی «در «سالت» (2010) در نقش یک مامور سازمان سیا ظاهر شد که وقتی متهم به جاسوسی برای سازمان ضد جاسوسی شوروی می‌شود، راه فرار را در پیش می‌گیرد. نکته جالب این است که در ابتدای تولید این فیلم، شخصیت اصلی قصه یک مرد بود و قرار بود تام کروز نقش او را بازی کند، اما به دلایلی که هیچ وقت مشخص نشد، در طول دوران تولید این شخصیت تغییر جنسیت داد و بازی در نقش اصلی آن به جولی رسید. صنعت سینما در کنار تولید فیلم‌های جدی در ارتباط با ماموران ضدجاسوسی، گاهی اوقات با آنها به شوخی پرداخته و فیلم‌های کمدی ضدجاسوسی هم تهیه می‌کند. معروف‌ترین آنها مجموعه فیلم «آستین پاورز» با بازی مایک مه‌یرز است که به هجو فیلم‌های جیمز باندی پرداخته است. راون آتکینسن مستربین معروف هم در فیلم دو قسمتی «جانی انگلیسی» (2003 و 2011) جیمز باند و ماجراجویی‌های ضدجاسوسی او را به سخره گرفته است.

کیکاووس زیاری / جام جم