امنیت زیر چرخ مسافربرهای شخصی

از سر ناچاری و عجله، خوشبینی بیش از حد، بی‌خیالی یا سادگی فرقی نمی‌کند، مهم این است که خیلی‌هایشان تاوان سختی برای این بی‌احتیاطی‌ داده‌اند. مسافربرنماهای شخصی همه جا هستند؛ در خیابان‌های شهر، شهرک‌های دور افتاده اطراف شهر و ورودی پایانه‌های راه‌آهن و اتوبوس. هرچند خیلی‌هایشان فقط به قصد کار آمده‌اند تا با مسافرکشی یک لقمه نان حلال سر سفره خانواده‌شان بگذارند، اما کم نیستند آنهایی که مسافرکشی فقط بهانه‌ای است برایشان تا در این پوشش، خیلی کارها را راحت تر انجام دهند.

زورگیری، تجاوز به عنف، آزار و اذیت، ضرب و جرح و جرایم خشن یکی پس از دیگری از پشت نقاب مسابرنماهای شخصی بیرون می‌آید؛ همان‌هایی که از کمبود اتوبوس و تاکسی و سادگی طعمه‌هایشان سوءاستفاده می‌کنند تا به هدفشان برسند. مسافربرهای شخصی هنوز در اخبار حوادث روزنامه‌ها جایگاه ویژه‌ای دارند، انگار قرار نیست این ماجرا تمام شود؛ مسئولان می‌گویند پرونده ساماندهی مسافربرهای شخصی بسته شده، اما جرایم ریز و درشتی که این افراد در پوشش مسافربر شخصی مرتکب می‌شوند، زنگ خطر امنیت را برای شهروندان به صدا درآورده و هشداری است برای مسئولان که بگوید این پرونده هنوز بسته نشده است.

مسافربرنماها؛ کلکسیونی از جرایم

قتل سه دانشجوی دختر در مسیر قزوین ـ تهران، ربودن دختر دانشجوی کرجی از سوی چند مسافربرنما، دستگیری اعضای باندی به سرکردگی جوانی بیست و پنج ساله که زنان و دختران جوان را پس از آن که سوار خودرویش می‌شدند، به کمک همدستانش مورد تعرض قرار می‌داد و سپس از آنها اخاذی می‌کرد؛ دستگیری اعضای باندی که در پوشش مسافربر اقدام به زورگیری و ضرب و جرح مسافران می‌کرد و... این فقط تعداد معدودی از پرونده‌های متعدد سیاه مسافربرنماهای شخصی طی سال‌های اخیر بوده است. ارتکاب جرایم تلخ، خشن و ناگوار ـ از سرقت، تعرض و اخاذی گرفته تا ضرب و جرح، تهدید، تهیه فیلم و حتی قتل آنها برای مخفی نگهداشتن هویت مجرمان ـ از جمله آسیب‌های اجتماعی است که طی سال‌های اخیر از سوی برخی افراد سودجو در قالب پدیده مسافرکشی با خودروی شخصی دیده شده است.

طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی با هدف ایجاد امنیت برای مسافران حمل و نقل عمومی چه زن و چه مرد در شهرهای مختلف کشور و بخصوص پایتخت به اجرا درآمد، اما فعالیت آزادانه مسافربرهای شخصی ساماندهی نشده از یک‌سو و ادامه وقوع حوادث تکان‌دهنده‌ای مبنی بر آزار و اذیت زنان و دختران جوان، هر از گاه به گوش می‌رسد که بیانگر این واقعیت تلخ است که پرونده مسافربرهای شخصی و برخی تخلفات آنها هنوز کاملا بسته نشده است.

طرح ساماندهی اجرا شد، اما ...

اردیبهشت 86 طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی با هدف جلوگیری از فعالیت غیر قانونی و فاقد مجوز مسافربرهای شخصی به اجرا درآمد. این طرح مشترک با همکاری سازمان‌های تاکسیرانی‌ کشور، ستاد حمل و نقل و سوخت کشور و پلیس راهنمایی و رانندگی به اجرا درآمد. اجرای این طرح ضربتی تا حد زیادی موجب کنترل و کاهش آمار جرایم ارتکابی از سوی خودروهای مسافربرشخصی در جامعه شد و صد هزار مسافربر شخصی نیز در سراسر کشور مجوز گرفتند و فعالیت شان قانونمند شد، اما این پایان خوش ماجرا نبود.

مدیرعامل اتحادیه تاکسیرانی‌های کشور در گفت و گو با جام​جم می‌گوید: دیگر طرحی با عنوان ساماندهی مسافربرهای شخصی نداریم، این طرح اجرا و تمام شد، هر کس خودروی مسافربر شخصی داشت در مهلت تعیین شده به تاکسیرانی مراجعه کرد و پس از طی مراحل تائید صلاحیت، پروانه فعالیت در تاکسیرانی گرفت. این طرح به طور کامل اجرا و حدود صد هزار تاکسی به ناوگان تاکسیرانی کشور اضافه شد.

بابک هاشمی از ما می‌خواهد پاسخ سوالمان را از مسئولان پلیس بگیریم. او تاکید می‌کند: بله، ما هم می‌دانیم طبق قانون و براساس همان مصوبه طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی قرار بود پس از اتمام طرح ساماندهی با خودروهای مسافربر شخصی برخورد شود و این موضوع، هم گلایه ما، هم رانندگان تاکسی و هم سازمان‌های تاکسیرانی از مسئولان پلیس است که چرا به وظیفه خود در این زمینه عمل نمی‌کنند. البته ما در سطح شهرها این موضوع را از مسئولان پلیس پیگیری کرده‌ایم، اما تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده‌ایم. شما بپرسید شاید جواب قانع‌کننده‌ای بگیرید.

پلیس: ساماندهی نیمه‌کاره بود

قرار بود با بسته شدن پرونده مسافربرهای شخصی، فعالیت آن دسته از مسافربرهای شخصی که به هر دلیل موفق به اخذ مجوز لازم برای فعالیت قانونی در چرخه حمل و نقل عمومی نشده‌اند، به طور جدی پیگیری شود.

آن زمان تصمیم گرفته شد پلیس راهنمایی و رانندگی، مسافربرهای شخصی را که بدون مجوز مسافر سوار می‌کنند، 13هزار تومان جریمه کند. (اگر این جریمه به مرحله اجرا می‌رسید در قانون جدید جرایم رانندگی مبلغ این جریمه نیز مانند سایر تخلفات افزایش می‌یافت.)

این خط و نشانی بود که آن سال‌ها برای فعالیت مسافربرهای شخصی بدون مجوز کشیده شده بود، اما آنچه شهروندان در سطح شهر مشاهده می‌کنند،کاملا متفاوت با آن چیزی است که قرار بود اجرا شود!

مسافربرهای شخصی آزادانه با انواع و اقسام خودرو در سطح شهر و شهرک‌های اطراف مسافران را جابه‌جا می‌کنند بدون این‌که ماموران راهنمایی و رانندگی سراغی از مجوز آنها بگیرند. مسئولان تاکسیرانی، پلیس راهور را در حالی مسئول به سرانجام نرسیدن طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی می‌دانند که مسئولان پلیس نه تنها چنین چیزی را نمی‌پذیرند، بلکه می‌گویند طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی همان سال 86 نیمه‌کاره رها شد.

رئیس پلیس راهور تهران در گفت‌وگو با جام‌جم تاکید می‌کند: طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی ـ که سال 86 به اجرا درآمد ـ همان ابتدای راه هم به طور کامل اجرا نشد.

سردار حسین رحیمی، آمار ساماندهی صدهزار مسافربر شخصی را هم چندان مستند نمی‌داند و می‌گوید: نه صد هزار بلکه حتی صد مسافربر شخصی نیز از آن زمان تاکنون ساماندهی نشده است.

وقتی یک دست صدا ندارد

یک دست صدا ندارد! این استدلال مسئولان پلیس راهور است که معتقدند تا همه دستگاه‌های متولی پای کار نیایند، همچنان باید شاهد فعالیت مسافربرهای شخصی باشیم که ممکن است برخی‌ از آنها مسافربرنما باشند تا مسافربر!

حالا هم امکان اجرای مجدد طرح ساماندهی مسافربرهای شخصی به تنهایی و از سوی پلیس وجود ندارد؛ چراکه این کار نیازمند عزم جدی و کار گروهی دیگر سازمان‌های متولی مانند تاکسیرانی، ستاد حمل و نقل و سوخت کشور، شهرداری و استانداری است.

سردار رحیمی می‌گوید: پلیس با امکاناتی که در اختیار دارد، قطعا هر روز با صدها مسافربر شخصی در سطح شهر برخورد و اعمال قانون کند، اما اگر بر مبنای ماده 30 و 31 قانون جرایم رانندگی این مسافربرها در قالب شرکت‌های خصوصی تاکسیرانی ساماندهی می‌شدند و تحت پوشش این مجموعه‌ها قرار می‌گرفتند، پلیس راحت‌تر می‌توانست با تخلفات آنها برخورد کند و در صورت مشاهده جرایم و تخلفات احتمالی به جای برخورد موردی از شرکت مورد نظر موضوع را پیگیری می‌کرد. به این ترتیب، هم امکان نظارت جدی تر بر عملکرد مسافربرهای شخصی فراهم می‌شد و هم در صورت وقوع تخلف، امکان شناسایی متخلفان برای شهروندان و پلیس راحت‌تر می‌شد. این طور که پیداست پروژه مسافربرهای شخصی قرار نیست به سرانجام برسد؛ سازمان‌های متولی هر کدام مسئولیت را بر دوش دیگری می‌اندازند، اتحادیه تاکسیرانی، پلیس را مسئول برخورد با مسافربرهای غیرمجاز معرفی می‌کند و پلیس می‌گوید تا همه پای کار نیایند، با جریمه کاری از پیش نخواهد رفت. در این میان مسافربرنماها نیز در پوشش مسافربرهای شخصی با سوءاستفاده از بی‌توجهی و ناهماهنگی دستگاه‌های متولی و البته سادگی و سهل‌انگاری مسافران، کار خودشان را می‌کنند و از آب گل‌آلود طعمه‌های خود را شکار می‌کنند.

پوران محمدی ‌/ گروه جامعه