بدون دستگاه هم می‌توان ورزش کرد

عده‌ای هم وقت کافی برای ورزش‌کردن ندارند و چند دقیقه استفاده از دستگاه‌های بدنسازی را برای جبران کم‌تحرکی یا حتی بی‌تحرکی‌شان موثر می‌دانند. به همین دلیل این روزها کم نیستند افرادی که با هدف رسیدن به وزن ایده‌آل و تقویت عضلات، راهی کلاس‌های بدنسازی می‌شوند یا از دستگاه‌هایی که در پارک‌ها قرار گرفته است، استفاده می‌کنند. در حالی که بدون توجه به شرایط جسمی و وضع سلامت و همین‌طور سن و جنس هر یک از اشخاص، نمی‌توان برنامه ورزشی مناسبی طراحی کرد. پس آنها که بدون مشورت با متخصصان از این دستگاه‌ها استفاده می‌کنند و به خیال خودشان می‌خواهند سلامت‌شان را حفظ کنند، باید بدانند استفاده نادرست از دستگاه‌های ورزشی می‌تواند عوارض ناخوشایندی برجای بگذارد و از طرفی، ورزش‌کردن لزوما به این دستگاه‌ها هم نیازی ندارد.

همه باید ورزش کنند، اما...

قرار نیست ورزش‌کردن به جای حفظ سلامت، آن را از ما بگیرد و ده‌ها مشکل مختلف برایمان ایجاد کند. قرار نیست ورزش کنیم و پس از آن درگیر دردهای عضلانی و آسیب‌های اسکلتی شویم. اما این‌که بعضی وقت‌ها چنین مشکلاتی پیش می‌آید و نگرش افراد را نسبت به ورزش تغییر می‌دهد، بیشتر به دلیل انتخاب ورزش‌های نادرست یا انجام‌دادن آنها به شیوه‌‌ای اشتباه است.

دکتر شهرزاد خسروی نیز بر این باور است که برنامه‌های ورزشی برای هر فرد باید متناسب با شرایط جسمی او طراحی شود تا آسیبی برایش ایجاد نکند.

با وجود این، دستگاه‌های ورزشی که در باشگاه‌ها یا پارک‌ها قرار گرفته و تقریبا در دسترس همه افراد است، گاهی بدون توجه به این شرایط مورد استفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند مشکل‌ساز شود. برای همین هم معمولا این سوال برای افراد مختلف مطرح خواهد شد که چه کسانی می‌توانند از این دستگاه‌ها استفاده کنند.

دکتر شهرزاد خسروی، متخصص پزشکی ورزشی در گفت‌وگو با «جام‌جم» به این سوال چنین پاسخ می‌دهد: دستگاه‌هایی که در باشگاه‌ها قرار دارد به دلیل این‌که قابل تنظیم است و ورزش‌ها هم زیر نظر مربی انجام می‌شود، در مقایسه با دستگاه‌هایی که در پارک‌ها قرار گرفته، بهتر خواهد بود. با این حال باید توجه داشت استفاده‌کردن از دستگاه‌های بدنسازی معمولا مشکل خاصی برای افراد ایجاد نمی‌کند، ولی شرایط استفاده از آنها براساس سن، جنس و شرایط آمادگی و سلامت عمومی افراد متفاوت است.

کار با دستگاه‌های ورزشی برای شما ممنوع است

همان‌طور که گفته شد، استفاده از دستگاه‌های استاندارد به طور کلی برای افراد سالم ضرری نخواهد داشت، ولی به این معنی نیست که هرکس خودش برنامه‌ای طراحی کند و براساس آن فعالیت‌ها را ادامه دهد. به گفته دکتر خسروی، کسانی که دچار بیماری یا مشکل خاصی هستند مانند بیماری‌های قلبی یا پرفشاری خون و... قبل از شروع هر ورزشی حتما باید با فردی متخصص مشورت و فعالیت‌هایی انتخاب کنند که برایشان خطرساز نباشد. این موضوع در مورد کار با دستگاه‌ها هم صادق است و نباید نادیده گرفته شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی یادآور می‌شود: به طور کلی بهتر است کودکان و سالمندان از این دستگاه‌ها استفاده نکنند. کسانی که از نظر جسمی مشکلی ندارند هم باید براساس استانداردهای دستگاه و شیوه صحیح استفاده از آن و همچنین زیر نظر فردی متخصص و مجرب، ورزش‌ها را انجام دهند. وزنه‌هایی که برای ورزش انتخاب می‌شود نیز باید متناسب با توان، قدرت و آمادگی فرد باشد.

دکتر خسروی می‌گوید: ورزش‌ها انواع مختلفی دارد که به طور کلی شامل ورزش‌های هوازی، قدرتی، انعطاف‌پذیری و همچنین ورزش‌هایی برای تقویت عضلات مرکزی تنه و ورزش‌های تعادلی می‌شود. برای انجام این تمرینات هم لزوما به استفاده از دستگاه‌های بدنسازی نیازی ندارید.

این متخصص پزشکی ورزشی در این‌باره توضیح می‌دهد: انجام فعالیت‌های هوازی مانند پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری باعث افزایش ضربان قلب و تنفس فرد می‌شود و جریان خون را هم بیشتر می‌کند. این ورزش‌ها را هم به کمک دستگاه‌هایی مانند تردمیل و دوچرخه ثابت می‌توان انجام داد و هم بدون آنها. برای انجام فعالیت‌های قدرتی هم معمولا می‌توان از وزنه و دستگاه و کش استفاده کرد. تمرینات انعطاف‌پذیری اما معمولا به دستگاه خاصی نیاز ندارد و آنچه در مورد این فعالیت‌ها مهم است، نحوه صحیح انجام آنهاست.

افراد زیادی هستند که با هدف کاهش وزن ورزش می‌کنند و خیلی از آنها هم برای این‌که هرچه زودتر به وزن ایده‌آل‌شان برسند، استفاده از دستگاه‌های بدنسازی و انجام ورزش‌های سنگین را ترجیح می‌دهند. در صورتی که به گفته دکتر خسروی، هر برنامه‌ای که برای کاهش وزن باشد در طول یک ماه نباید بیشتر از دو تا چهار کیلوگرم وزن فرد را کاهش دهد. البته ممکن است شخصی به کمک رژیم غذایی و ورزش بتواند بیش از چهار کیلوگرم در ماه هم وزن کم کند، ولی چنین شیوه‌ای باعث می‌شود روند کاهش وزن در ماه‌های آینده کندتر شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه با تاکید براین‌که رژیم غذایی همراه با فعالیت جسمی می‌تواند باعث کاهش‌وزن مناسب شود، خاطرنشان می‌‌کند: اغب ورزش‌هایی که باعث چربی‌سوزی می‌شود، فعالیت‌های هوازی است. برای انجام چنین فعالیت‌هایی همان‌طور که گفته شد، هم می‌توان از دستگاه استفاده کرد و هم بدون وسیله خاصی مشغول ورزش شد. اما آنچه برای کاهش وزن اهمیت دارد، انتخاب دستگاه مناسب و زمان استفاده از آن است. به این دلیل که زمانی ورزش وارد مرحله چربی‌سوزی می‌شود که حداقل 45 دقیقه تا یک ساعت ادامه یابد. دستگاه ورزشی مناسب و نحوه کار با آن هم براساس شرایط هر یک از افراد باید توسط فردی مجرب و آگاه تعیین شود.

ورزش‌های هوازی در اولویت است

اگر در کوتاه‌ترین زمان می‌خواهید به نتیجه برسید و وقت کافی برای ورزش‌کردن ندارید، بهتر است باز هم فعالیت‌های هوازی را در اولویت قرار دهید. دکتر خسروی با اشاره به این موضوع می‌گوید: فعالیت‌های هوازی مانند پیاده‌روی یا استفاده از تردمیل و دوچرخه تاثیرات بیشتری دارد و به همین دلیل در اولویت قرار می‌گیرد. وی یادآور می‌شود: انجام تمرینات قدرتی هم معمولا وقت زیادی نمی‌خواهد و اگر شخص شیوه صحیح انجام ورزش را بیاموزد و دستگاه را متناسب با شرایط خودش تنظیم کند، یک یا دو بار تکرار هر فعالیت کافی خواهد بود.

این عضو هیات علمی دانشگاه خاطرنشان می‌کند: به طور کلی انجام ورزش‌های هوازی به عموم افراد توصیه می‌شود، اما چون ممکن است سالمندان دچار ضعف عضلانی باشند، نمی‌توان برای شروع ورزش آنها همیشه از فعالیت‌های هوازی کمک گرفت؛ پس به این افراد توصیه می‌کنیم ابتدا عضلات‌شان را تقویت کنند و تمرینات تعادلی انجام دهند و پس از آن می‌توانند مشغول تمرینات هوازی شوند، ولی برای بقیه افراد و بخصوص بچه‌ها، جوانان و میانسالان انجام فعالیت‌های هوازی در اولویت قرار دارد.

عوارض استفاده نادرست از دستگاه‌ها

دکتر خسروی درباره عوارضی که ممکن است بر اثر استفاده نادرست از این دستگاه‌ها ایجاد شود، می‌گوید: براساس نوع دستگاهی که مورد استفاده قرار گرفته و عضلاتی که روی آنها کار شده است، آسیب‌ها هم می‌تواند متفاوت باشد. مثلا خیلی از افراد پس از استفاده از تردمیل دچار زانو درد می‌شوند، در حالی که استفاده از تردمیل به طور کلی نباید چنین مشکلاتی برای فرد ایجاد کند. گاهی دستگاه استاندارد نیست و ضربه زیادی به کف پا و زانوها وارد می‌کند یا این‌که فرد بدون کفش روی دستگاه می‌رود که این موارد می‌تواند موجب صدمه دیدن شود.

همچنین گاهی افراد از همان جلسه‌های اول می‌خواهند از وزنه‌های سنگین‌تری استفاده کنند که این مساله هم می‌تواند مشکل‌ساز باشد و توصیه می‌شود وزنه‌ها براساس توان فرد انتخاب شود.

نیلوفر اسعدی‌بیگی ‌/‌ گروه سلامت