بالکن خانه‌ها؛ ویترین شهر ما ‌

این روزها که زندگی شهری در آپارتمان‌های قوطی کبریتی، اقامت در خانه‌های حیاط‌دار را به آرزویی برای شهروندان تبدیل کرده است، اهمیت بالکن در خانه‌ها بیشتر به چشم می‌آید؛ بالکنی که تنها فضای آزاد خانه است، گاهی کارکردش مورد غفلت اهالی خانه قرار می‌گیرد، تا جایی که حتی فراموش می‌کنیم با کمی وقت گذاشتن و سلیقه به خرج دادن می‌توان آن را به فضایی زیبا و آرامش‌بخش تبدیل کرد. آنچه امروز از نمای بالکن خانه‌ها در شهر می‌بینیم نشان می‌دهد آنها مدت‌هاست از کارکرد واقعیشان فاصله گرفته‌اند، بالکن خانه‌ها که باید مایه آرامش بصری رهگذران باشند، حالا پر شده است از کلکسیونی از وسایل دورریختنی. انگار دیگر بالکن‌ها وظیفه‌ای ندارند جز این‌که نمای آشفته شهرمان را بیشتر به هم بریزند.

بالکن یا انباری

اگر شما هم بالکنی دارید که از آن به عنوان انباری استفاده می‌کنید، بد نیست حداقل برای یک بار هم که شده از بیرون خانه به نمای آن نگاه کنید. بعید می‌دانیم از دیدن آن صحنه احساس خوبی به شما دست بدهد.

متاسفانه کم نیستند شهروندانی که بالکن خانه‌هایشان کارکرد انباری کوچکی پیدا کرده است. انباری که در آن همه جور خرت و پرتی پیدا می‌شود، به اضافه چند ردیف بند با لباس‌های رنگارنگی که روی آن آویزان شده است و در این میان اوج ابتکار صاحبخانه پوشاندن نمای بالکن به وسیله یک صفحه ایرانیت، نایلون یا پارچه است که به خیال خودش نمایی ایده‌آل درست می‌کند، غافل از این‌که نه تنها راه‌حل مناسبی برای زیبایی نمای بالکن نیست، بلکه نمای بیرونی خانه را در نظر رهگذران بیشتر شبیه یک سمساری نشان می‌دهد.

اینقدر این صحنه را در بالکن‌ها دیده ایم که دیگر خودمان هم باورمان شده بالکن همان انباری کوچک خانه ماست. این بالکن‌ها تنها کارکردشان ایجاد آشفتگی بصری در شهر و آزار روحی رهگذران است.

حالا دیگر تراس خانه‌ها مکانی است برای پهن کردن لباس‌هایی که باعث آلودگی بصری است و قرار دادن اشیای اضافه داخل آن باعث ناهمگونی فضای شهری می‌شود. پهن‌کردن لباس‌ها و تلمبار کردن وسایل دورریختنی در تراس بجز زشت کردن نمای ساختمان برای رهگذران، چهره شهر را نیز زشت خواهد کرد.

یادمان باشد چیدن لباس‌ها و قرار دادن بند لباس هم اصول خودش را دارد. تصور کنید اگر هر کس هر طور که بخواهد بندی بزند و لباس‌های رنگارنگ را روی آن آویزان کند، چه‌منظره وحشتناکی خواهیم داشت.

پس اگر از آن شهروندانی هستید که فکر می‌کنید نمای بیرونی ساختمان به شما ارتباطی ندارد و ایجاد حس خوب در عابران پیاده وظیفه شما نیست، باید بدانید نظرتان کاملا اشتباه است. بالکن اتفاقا بخشی از نمای بیرونی خانه و جزو فضای عمومی شهر است که به دلیل در معرض دید دیگران بودن، پاکیزگی و زیبایی آن یک وظیفه شهروندی است.

بالکن‌هایی در مسیر بی‌هویت شدن

خیلی از بالکن‌های شهر ما سرنوشت تلخی پیدا کرده‌اند. آنها که قرار بود روزی فضایی برای آرامش و آسایش اهالی خانه باشند، حالا به مکان دنجی برای جمع کردن دورریزها تبدیل شده‌اند.

عظیم رجب‌پور، کارشناس مسائل شهری می‌گوید: بالکن واژه‌ای فرانسوی است که با معماری غربی وارد کشورمان شده است، درحالی که پیش از ورود بالکن در خانه‌ها تراس که در اصطلاح به آن بهارخواب نیز گفته می‌شد، وجود داشت.

بالکن، پیوندی بین خانه و محیط پیرامون خانه است و طراحی آن با این هدف بوده که در فضای آن اهالی خانه صندلی بگذارند، چایی بنوشند، مطالعه کنند یا برای دقایقی با هم گپ بزنند. این کارشناس مسائل شهری، تاریخچه پیدایش بالکن‌ها را بی‌ارتباط با بحث شهرنشینی امروز نمی‌داند که با ورود زندگی آپارتمان‌نشینی به شهرها فضای بدون استفاده‌ای در خانه به بالکن اختصاص داده شد.

رجب‌پور با اشاره به کارکرد نادرستی که هم اکنون بالکن خانه‌ها در فضای شهری پیدا کرده و بیشتر شبیه انباری شده‌، معتقد است ساخت بالکن‌ها در آپارتمان‌سازی‌های امروزی بیشتر یک رفع تکلیف شده است، چراکه بالکن‌ها نه‌فقط کارکرد واقعی خود را از دست داده‌اند، بلکه به نظر می‌رسد هویت واقعی خود را نیز از دست داده‌اند.

آنها نه تنها منظره جالبی مقابل دید رهگذران ندارند، بلکه به انباری از وسایل دور ریختنی تبدیل شده‌اند.

این کارشناس مسائل شهری، وضع بالکن‌های شهر ما را با آنچه کارکرد یک بالکن در کشورهای دیگر است، مقایسه می‌کند و می‌گوید: در بسیاری از شهرهای دنیا، بالکن‌ها به دلیل این‌که بخشی از فضای عمومی شهر محسوب می‌شوند شهروندان باید نسبت به نظافت، پاکیزگی و آراسته نگه‌داشتن آن فعال داشته باشند و در صورت کوتاهی از سوی شهرداری‌ها جریمه می‌شوند.

رجب‌پور، این را هم می‌گوید که البته ماده 55 قانون شهرداری‌ها بصراحت تاکید می‌کند بالکن‌ها بخشی از فضای عمومی شهر است که باید شهروندان از هرگونه اقدامی که موجب آلودگی بصری در نمای عمومی شهر می‌شود، خودداری کنند و جریمه‌ای هم در آن برای شهروندان متخلف در نظر گرفته شده است، اما متاسفانه این بند از قانون به دلیل نداشتن ضمانت اجرایی، هیچ وقت اجرا نشده است.

چندی است یک تکنولوژی جدید به کمک بالکن‌ها آمده است تا شاید بتواند هویت از دست رفته بالکن‌ها را به آنها بازگرداند. رجب‌پور در این زمینه می‌گوید: در تکنولوژی جدید طراحی شیشه‌ای برای فضای بالکن‌ها در نظر گرفته شده تا فضای آن جزئی از خانه به شمار بیاید و شهروندان برای آراسته نگه داشتن آن رغبت بیشتری به خرج دهند.

رجب‌پور به شهروندان توصیه می‌کند باید خود را نسبت به بالکن‌ها که بخشی از فضای عمومی شهر به شمار می‌روند، مسئول بدانند و بی‌تفاوت نباشند.

مدیرعامل سازمان زیباسازی شهر تهران نیز در گفت‌وگو با «جام‌جم»، سهم هیچ سازمانی را به اندازه شهروندان در حفظ آراستگی و زیبایی نمای شهری تاثیرگذار نمی‌داند.

محمدجواد شوشتری می‌گوید: آشفتگی بصری که هم اکنون در بالکن خانه‌ها دیده می‌شود بیشتر مربوط به مناطق پرجمعیت است، هرچند قوانینی در این زمینه وجود دارد و حتی جریمه‌هایی نیز به همین منظور در نظر گرفته شده، اما به دلیل فراگیر بودن این مساله کمتر در این زمینه کاری انجام شده است. وی معتقد است: موضوع زیباسازی بالکن‌ها بیشتر از این‌که به ورود شهرداری‌ها به این مشکل نیاز داشته باشد، وظیفه‌ای است که نظارت بر انجام صحیح آن به عهده مدیران آپارتمان‌هاست. آنها باید اول خودشان نسبت به موضوع پاکیزگی و زیبایی نمای بالکن‌ها و نقشی که در زیبایی فضای عمومی شهر دارد حساس شوند تا بتوانند اهمیت این موضوع را به ساکنان آپارتمان‌ها نیز گوشزد کنند.

راهکارهایی برای زیبایی بالکن

اگر بالکن یا لبه پنجره را ویترین هر خانه‌ای در نظر بگیریم پس بهتر است برای جلوه بخشیدن به آن از زیباترین وسایل کمک بگیریم. زیبا کردن بالکن خانه‌ها هم یک مسئولیت شهروندی است. برای این کار نیازی به هزینه‌های اضافی نیست، چراکه می‌توانیم با کمترین هزینه در بالکن خانه خود محیطی زیبا و دل‌انگیز بسازیم. برای این منظور اولین کار استفاده از گل‌ها و گیاهان طبیعی است. آنها علاوه بر دادن زیبایی و جلوه‌ای خاص به بالکن، رایحه‌ای خوش در فضا ایجاد می‌کنند.

سعی کنید گل‌های تزئینی و گیاهان رونده را انتخاب کنید. با قرار دادن یک میز کوچک و تعدادی صندلی یا یک زیرانداز، خوردن چای و قهوه در محیطی آرام‌بخش را از دست ندهید، چیدمان، جنس و نوع وسایل انتخابی در بالکن کاملا به سلیقه شما بستگی دارد.

اگر بخواهید بالکن شبیه باغی کوچک شود، می‌توانید کف آن را با چمن مصنوعی و سنگ‌های درشت تزئین و از چوب طبیعی برای دکوراسیون استفاده کنید. با این کار بالکن زیباتر شده و افراد خانواده علاقه‌مند می‌شوند که وقت بیشتری در آن بگذرانند. افراد باذوق برای تنوع، حصیرهای قدیمی را رنگ می‌کنند یا برای آن که بالکن سنتی‌تر به نظر برسد، از بامبو استفاده می‌کنند. گذاشتن قفس پرندگان یا یک مجسمه کوچک به بالکن خانه شما جلوه بیشتری می‌بخشد.

اکنون نوبت شماست

دست‌کم سهم هر خانه در زیبایی شهر، آراستگی بالکن آن است. شاید شما هم این جمله را روی بیلبوردهایی که در بزرگراه‌های شهرمان نصب شده، دیده باشید.

این جمله تلنگری است تا وظیفه شهروندی ما را گوشزد کند. این‌که همه ما در برابر آرامش و آراستگی محل زندگی‌مان مسئول هستیم.

یکی از این موارد، تمیز نگه‌داشتن بالکن‌های رو به خیابان‌ها و کوچه‌هاست که وظیفه تک‌تک شهروندان است تا از این طریق به داشتن شهری زیباتر کمک کنند که می‌تواند محیطی آرامش‌بخش و دلنشین را برای ساکنان خانه نیز فراهم آورد.

اگر بالکن هم ندارید یا نمی‌توانید در بالکن گل و گیاه بگذارید، خوب است از فضای پشت پنجره‌ها غافل نشوید. با این‌که این فضا بسیار کوچک است، اما با قرار دادن گلدان‌های مناسب و با اندازه مورد نظر می‌توانید محیطی بسیار زیبا ایجاد کنید؛ محیطی که نه تنها عابران و کسانی که خارج از خانه هستند از آن لذت خواهند برد، بلکه حس و حال شما را نیز تغییر می‌دهد.

همان طور که از شهروندانی می‌گوییم که کمی سهل‌انگارانه وظیفه شهروندی خود در قبال بالکن خانه‌شان را نادیده می‌گیرند، بد نیست از شهروندانی هم قدردانی کنیم که بالکن خانه‌شان هرچقدر هم کوچک را به جای کلکسیونی از لوازم دور ریختنی، با گلدان‌های گلی به رنگ قرمز، زرد و صورتی با برگ‌های سبز و شادابی که فضایی دل‌انگیز را به چشم و دل رهگذران هدیه می‌دهد، تزئین کرده‌اند.

قطعا هر کسی که از جلوی این خانه‌ها رد شود، نگاهی از سر تحسین و لذت به آن منظره خواهد انداخت و به ذوق و هنر صاحبخانه آفرین خواهد گفت.

فراموش نکنیم بالکن خانه‌مان جزو فضای شخصی نیست که اجازه داشته باشیم برای استفاده شخصی آنها را به هر شکلی درآوریم و با این کارمان زخم دیگری به آشفتگی بصری شهرمان بزنیم.

پوران محمدی ‌/ ‌‌گروه جامعه