بلیت بزرگسالی؛ از دبیرستان تا دانشگاه

اما دسته سومی از دانشجویان تازه‌وارد هم هستند که دقیقا نمی‌دانند فرق بین محیط دانشگاه و دبیرستان در چیست و تا مدت‌ها در همین وضعیت مبهم به سر می‌برند. تعداد این گروه از دانشجویان سال اولی هم کم نیست؛ مطابق آمارهای رسمی، امسال بیش از 677 هزار دانشجو برای اولین بار وارد محیط دانشگاه می‌شوند. دانشجویانی که تا همین دیروز در دبیرستان درس خوانده و در فضای نوجوانی سیر کرده‌اند، حالا باید در محیط دانشگاه به فکر آینده تحصیلی و شغلی‌شان باشند.

استقبال سرد اغلب دانشگاه‌های پولی

براساس آمارهای کنکور 92، بیش از 86 درصد ظرفیت پذیرش دانشگاه‌های کشور به دانشگاه‌های پولی اختصاص دارد و روز به‌روز نیز بر ظرفیت پذیرش دانشگاه‌های پولی افزوده می‌شود. به زبان ساده‌تر، امسال 86 درصد دانشجویان تازه‌وارد کشور در دانشگاه‌های پولی قبول شده‌اند، اما در بسیاری از این دانشگاه‌ها، مراسم استقبالی برای این دانشجویان برگزار نمی‌شود و دانشجویان باید رفته‌رفته با محیط آموزشی جدید وفق پیدا کنند.

قاسم فرج‌اللهی، رئیس دانشکده خبر در گفت‌وگو با جام‌جم از دانشگاه‌های پولی که برای استقبال از دانشجویان تازه‌وارد برنامه خاصی ندارند، انتقاد می‌کند و می‌گوید: در دانشگاه‌های باسابقه و مطرح معمولا با دانشجویان تازه‌وارد برخورد معقول‌تری می‌شود و برای آنان برنامه‌های آموزشی، تورهای تفریحی، برنامه‌های آشنایی با کتابخانه و مجموعه امور رفاهی دانشگاه‌ها را برگزار می‌کنند، اما در اغلب دانشگاه‌های پولی کشور بندرت برنامه خاصی برای استقبال از دانشجویان برگزار می‌شود.

فرج‌اللهی معتقد است باید برای دانشجویان تازه‌وارد جلسات پرسش و پاسخ با حضور مسئولان دانشگاه برگزار شود تا پایه‌های ارتباط خوب بین دانشجو و مسئولان دانشگاه از همان روزهای اول مستحکم شود، اما در بسیاری از دانشگاه‌های پولی، حتی بعضی از دانشجویان با گذشت چند ترم از دانشگاه، اسامی مسئولان دانشگاه را هم نمی‌دانند. البته علاوه بر مراسم استقبال، برگزاری مراسم فارغ‌التحصیلی هم برای اغلب دانشگاه‌های شهریه‌ای، امری غریب و بیگانه است که بندرت اتفاق می‌افتد. کم‌‌محلی دانشگاه‌های پولی به دانشجویان تازه‌وارد و دانشجویان فارغ‌التحصیل شده گاهی باعث می‌شود ذوق و اشتیاق برخی دانشجویان برای ادامه تحصیل در دانشگاه محل تحصیلشان کمرنگ شود.

کم‌اطلاعی ترم اولی​ها از واحدهای درسی

در نظام آموزشی دبیرستان‌ها، قاعده به این شکل است که دانش‌آموز یکسری واحدهای درسی اجباری را هر ساله می‌گذراند و تا مرحله فارغ‌التحصیلی، اختیار چندانی برای انتخاب واحدهای درسی ندارد، اما یکی از محاسن آموزش عالی این است که دانشجو می‌تواند با توجه به وضعیت تحصیلی و زندگی‌اش، واحدهای درسی را انتخاب کند.

اما جالب است که دانشجوی تازه‌وارد در دانشگاه‌های پولی معمولا اطلاعی از واحدهای درسی و نحوه انتخاب واحدهایش ندارد و مسئولان دانشگاه‌ها هم کمترین اطلاعات تحصیلی را در اختیار دانشجوی سال اولی قرار می‌دهند.

مثلا بارها دیده شده است دانشجو تا ماه‌های متوالی، معنی دروس پیش‌نیاز را نمی‌داند و آن را از زبان دانشجویان دیگر می‌شنود؛ در حالی که باید از همان روز اول، لیست همه واحدهای درسی تا پایان فارغ‌التحصیلی در اختیار دانشجو قرار بگیرد و مسئولان دانشگاه در جلسات توجیهی، مسیر تحصیل دانشجو را با ذکر جزئیات واحدهای درسی به دانشجوی ترم اول توضیح بدهند.

درسخوان​ها، الزاما موفق نیستند

یکی دیگر از مشکلات دانشجویان تازه‌وارد، شیوه متفاوت درس‌خواندن بین مدرسه و دانشگاه است. بسیاری از دانشجویان تازه‌وارد به همان سبکی که در مدرسه درس خوانده‌اند، در دانشگاه هم به همان روش درس می‌خوانند، اما معمولا نتیجه و نمره دلخواه را نمی‌گیرند. اشکال کار اینجاست که شاید در مدرسه، تمرکز صرف روی کتاب درسی جواب بدهد و با خواندن چندباره تئوری‌ها بتوان نتیجه خوبی گرفت، اما در دانشگاه نیاز است که دانشجو مهارت انتخاب واحد درست و انتخاب استاد دلخواه را داشته باشد.

فعالیت‌های کاربردی و آزمایشگاهی در دانشگاه‌ها و فعال بودن در کلاس‌های درس، اهمیت زیادی در فراگیری مهارت و نمره خوب گرفتن دارد که این موضوع هم در نمره گرفتن از استاد و هم آینده شغلی موثر است و فهمیدن همین تفاوت‌هاست که آینده تحصیلی دانشجویان را تغییر می‌دهد. گروهی دیگر از دانشجویان هستند که به محض ورود به دانشگاه، احساس می‌کنند دیگر زمان درس‌خواندن گذشته است و حالا پس از پشت سرگذاشتن کنکور، موقع استراحت و آرامش آنهاست. این دانشجویان تازه‌وارد شاید در مدارس دانش‌آموزان خوبی بوده‌اند، اما این نوع نگاه تفننی آنها به دانشگاه باعث می‌شود نتوانند در ترم‌های بعدی از پس واحدهای درسی بربیایند.

نقش خانواده‌ها در آرامش دانشجویان تازه‌وارد

حکایت دانشجویانی که در روزهای اول دانشگاه دلتنگ خانواده می‌شوند و حتی برای دوری از اعضای خانواده گریه می‌کنند، حکایت غریبی نیست. معمولا این دسته از دانشجویان به خاطر این‌که مورد تمسخر سایر دانشجویان قرار نگیرند در خلوت گریه می‌کنند و احتمال دارد تا چند ماه هم در لاک خود باقی بمانند و اشتیاقی به جوشیدن با جمع و دوست‌یابی نداشته باشند.

محسن افشارچی، رئیس دانشگاه زنجان در گفت‌وگو با جام‌جم معتقد است دانشجویان ترم اولی بهتر است برای حفظ روحیه‌شان، چند روز اول با خانواده‌شان باشند و بهتر است پدر و مادرها در روزهای نخست بازگشایی دانشگاه‌ها، دانشجویان تازه‌وارد را به حال خود رها نکنند. افشارچی بر این باور است چون به طور کلی ما ایرانی‌ها انسان‌های عاطفی‌تری هستیم، به همین دلیل برای بسیاری از دانشجویان تازه‌وارد، دوری از خانواده و زندگی خوابگاهی سخت است و باید این نکته را هم در نظر بگیریم که بسیاری از دانشجویان سال اولی، نخستین بار است که به مدت طولانی از خانواده خود دور می‌شوند.

وی تاکید می‌کند دانشگاه باید ارتباط مداوم و طولانی‌مدت با خانواده‌ها داشته باشد و نه در روزهای اول دانشگاه و نه حتی در روزهای فارغ‌التحصیلی نباید ارتباط مسئولان دانشگاه و خانواده دانشجویان قطع شود، زیرا ارتباط موثر و دوسویه دانشگاه و خانواده می‌تواند در آرامش روانی و موفقیت تحصیلی دانشجویان تاثیر زیادی داشته باشد.

البته اگر دانشگاه به محل زندگی دانشجوی تازه‌وارد نزدیک باشد، نقش خانواده فقط در حمایت و راهنمایی دانشجو تاثیر دارد و بدیهی است دیگر آن وجه دلتنگی و دوری از خانواده برای دانشجوی تازه‌وارد بی‌معنی است. همچنین با توجه به سیاست چند سال اخیر وزارت علوم مبنی بر بومی‌گزینی دانشجو، بسیاری از مشکلات روحی و مشکلات اسکان دانشجویان تازه‌وارد نیز خودبه‌خود حل شده است.

دل‌بستن در همان ترم‌های اول

اگر بخواهیم کمی صریح‌تر صحبت کنیم، گاهی ترم اول برای بعضی از دانشجویان به بحرانی عاطفی تبدیل می‌شود. یعنی از آنجا که دانش‌آموز برای اولین بار است که در محیط آموزشی همراه با غیرهمجنس خود درس می‌خواند، بازار دل‌بستن در همان ترم‌های اول داغ است.

اگرچه ازدواج دانشجویی به خودی خود مشکلی ندارد، اما بسیاری از کارشناسان روان‌شناسی و مشاوره بر این باورند عاشق‌شدن و ازدواج در ترم اول دانشگاه می‌تواند به دانشجو ضربه بزند و او را از مسیر زندگی‌اش منحرف کند.

زیرا پایه ازدواج موفق، شناخت کامل است که این شناخت امکان ندارد در همان ترم اول دانشگاه به دست بیاید و از سوی دیگر، دانشجوی تازه‌واردی که در ترم اول درس می‌خواند، معمولا استقلال مالی برای تشکیل یک زندگی مشترک را ندارد. به همین دلیل است که ارائه خدمات مشاوره و روان‌شناسی به دانشجویان تازه‌وارد ضروری است و می‌تواند دانشجویان را در مسیری نگه دارد که هم در زمینه تحصیل در دانشگاه و حتی در زندگی خارج از دانشگاه، آینده موفقی داشته باشند و با پا گذاشتن به دنیای بزرگسالی، تصمیم‌های منطقی‌تر و معقولانه‌ای بگیرند.

به افراط و تفریط دچار نشوید

یکی از عمده تفاوت‌های مدرسه و دانشگاه، آزادی و استقلال بیشتر دانشجو نسبت به دانش‌آموز است.

دانشجو بودن ناخودآگاه حس بزرگسالی با خود به همراه می‌آورد؛ این حس در ترم‌های بعدی، هم در دانشجو و هم در اطرافیان او قوی‌تر می‌شود. در صورتی که دانشجو از این آزادی و شروع دنیای بزرگسالی‌اش نهایت استفاده را ببرد، می‌تواند علاوه بر درس خواندن، مهارت‌های زیادی در طول دوران دانشجویی کسب کند که ارزش این مهارت‌های کسب شده، دست کمی از نمره گرفتن در دانشگاه ندارد.

بسیاری از دانشجویان ترم اولی گمان می‌کنند دانشگاه فقط محل گذراندن واحدهای درسی است و باید تا می‌توانند سریع‌تر دوران تحصیل را تمام کنند.

اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان آموزشی، دانشگاه علاوه بر درس خواندن، محل مناسبی برای یادگیری هنجارها و مهارت‌های ضروری زندگی است که اگر دانشجو از آن غافل باشد، ماهیت واقعی دانشگاه را درک نکرده است. شرکت در فعالیت‌های فرهنگی، عضویت در گروه‌های نمایشی دانشگاه و داشتن فعالیت فوق‌برنامه در محیط دانشگاه، می‌تواند هم سختی‌های دوران تحصیل را کاهش دهد و هم دانشجو را برای پذیرش مسئولیت‌های بزرگ‌تر در آینده آماده کند. البته عکس چنین حالتی هم وجود دارد و برخی دانشجویان تازه‌وارد هم پیدا می‌شوند که از همان روزهای اول دانشگاه، چنان غرق برنامه‌های فوق‌برنامه دانشگاه‌ها می‌شوند که دیگر فرصتی برای درس خواندن برایشان باقی نمی‌ماند و در واقع از آن طرف بام می‌افتند. ایجاد تعادل بین فعالیت‌های درسی و فعالیت‌های فوق‌برنامه، هنری است که دانشجو باید در دانشگاه کسب کند و اگر روی هر کدام از آنها بیشتر از دیگری تمرکز کند، دیر یا زود نتیجه ناخوشایندش به دست می‌آید. البته شاید گفته شود که در برخی دانشگاه‌های کوچک، اصلا فعالیت فوق‌برنامه خاصی وجود ندارد که دانشجو بتواند در آنها شرکت کند، اما این وضع به این معنی نیست که دانشجویان تازه‌وارد، بی‌خیال فعالیت‌های فوق برنامه شوند.

آنها می‌توانند در گروه‌های دانشجویی کوچکی که خودشان با یکدیگر تشکیل می‌دهند، ابداع‌کننده و بنیانگذار فعالیت‌های فرهنگی در دانشگاه محل تحصیلشان باشند و در حقیقت، منتظر نباشند که حتما گروهی قبلا در دانشگاه تشکیل شده باشد و سپس به آن گروه بپیوندند.

امین جلالوند ‌/‌ گروه جامعه