تامین بودجه سازمان ملل و اما و اگرهای آن

این سازمان که برای حل‌ و فصل امور جهان بر اساس عقل جمعی شکل گرفت امروز و در سایه عملکرد خود در دهه‌های اخیر هدف انتقادهای زیادی قرار دارد.

این انتقاد همه وجوه عملکرد سازمان از جمله نحوه تامین منابع مالی آن را در بر می‌گیرد. برخی اعضا اعتقاد دارند کشورهای خاصی با به عهده گرفتن بخش اعظم بار مالی سازمان موفق شده‌اند بر جهتگیری‌ها و سیاست‌های این مجموعه تاثیر بگذارند.

سازمان ملل متحد مجموعه‌ای بزرگ است که به‌واسطه گستردگی ماموریت‌ها بودجه‌ای سنگین را می‌طلبد.

مجمع عمومی سازمان ملل سال گذشته در سایه رکود مالی حاکم بر اقتصاد جهان به کاهش 5 درصدی بودجه سازمان رای داد و مبلغ بودجه دوسالانه مالی 2012 و 2013 را حدود 5.15 میلیارد دلار تعیین کرد.

این دومین بار در تاریخ این سازمان است که بودجه‌اش نسبت به دوره قبل کاهش پیدا می‌کند.

این تصمیم در یکی از نشست‌های مجمع عمومی با حضور بیشتر اعضا و پس از مذاکراتی طولانی اتخاذ شد.

بان‌کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل ژوئن گذشته و پس از تصویب بودجه جاری سازمان گفته بود «این نهاد مصمم است کمترین بودجه و بهترین عملکرد را به نمایش بگذارد.»

بودجه سازمان ملل در سـال مالی 2012 بیــــش از 5.41 میلیارد دلار بود، اما به پیشنهاد بان و با توجه به ناتوانی برخی کشورها در پرداخت وجوه تعهدی، کاهش بودجه مد نظر قرار گرفت.بودجه سازمان با پرداخت‌های داوطلبانه کشورهای عضو بر اساس برنامه‌ریزی مدون تامین می‌شود. دبیرخانه سازمان ملل بر اساس ارزیابی‌های موسسات مالی حرفه‌ای، بودجه دو سالانه سازمان را تعیین و سهم هر کشور را اعلام می‌کند.معیار محاسبه سهم کشورها تولید ناخالص ملی هر کشور است و طرح بودجه پس از تدوین به مجمع عمومی ارائه می‌شود.

مجمع‌عمومی بودجه را تصویب و به کشورها ابلاغ می‌کند. به این ترتیب سهم اصلی را در تامین بودجه سازمان، کشورهای پرجمعیت و پیشرفته صنعتی دارند و کشورهای کوچک و در حال توسعه بخش ناچیزی از هزینه‌های سازمان ملل را پرداخت می‌کنند.

تعیین سهم اعضا

مجمع‌عمومی سقف خاصی را برای پرداخت هر کشور در نظر گرفته‌ تا تامین بودجه سازمان به عملکرد و اراده کشور خاصی متکی نباشد.

دسامبر ۲۰۰۰ در نظام تعیین بودجه تغییراتی حاصل و شرایط جهانی کشورها هم در تعیین سهم پرداختی دخیل شد، اما در عین حال سقف پرداخت بودجه از ۲۵ به ۲۲ درصد کاهش یافت.

ایالات ‌متحده تنها کشوری است که مشمول این سقف پرداخت می‌شود و البته طبق برآوردها بیش از صدها میلیون دلار به سازمان ملل بدهکار است.

برخی اعضای سازمان ملل ادعا دارند آمریکایی‌ها با اهمال در پرداخت بموقع سهم خود از بودجه سازمان ملل بر مقامات این سازمان اعمال فشار می‌کنند.

این مساله موجب‌شده این گروه از اعضا پیشنهاد اصلاح نظام تعیین بودجه را مطرح کرده و حتی خواستار تغییر محل این نهاد و انتقال به یکی از کشورهای در حال توسعه شوند.

تامین‌کنندگان اصلی

مهم‌ترین کشورهای تامین‌کننده بودجه سازمان ملل پس از ایالات‌متحده، کشورهای ژاپن (19.63 درصد)، آلمان (9.28 درصد)، بریتانیا (5.75 درصد)، ایتالیا (5.9 درصد)، کانادا (5.72 درصد)، اسپانیا (5.32 درصد)‌ و برزیل (2.39 درصد)‌ هستند.بودجه برنامه‌های خاص سازمان ملل که در بودجه معمول در نظر گرفته نمی‌شود (مثلا یونیسف یا صندوق توسعه انسانی ملل متحد) از محل مشارکت‌های داوطلبانه دولت‌ها تامین می‌شود.

برخی از این کمک‌ها به صورت اهدای محصولات کشاورزی به مردم قحطی‌زده‌ یا درگیر جنگ است ولی عمدتا کمک‌های مالی است.البته نزدیک به 60 کشور در تامین بودجه سازمان ملل مشارکت دارند که سهم بسیاری از آنها از چند دهم درصد این بودجه فراتر نمی‌رود.

نزدیک به 80 درصد بودجه سازمان ملل توسط 20 کشور توسعه‌یافته تامین می‌شود که هر یک سهمی را متناسب با شرایط خود متقبل شده‌اند و در مقابل نزدیک به 140 کشور به طور کلی از مشارکت در تامین بودجه سازمان معاف شده‌اند.

کشورهای معاف از پرداخت

بخش اعظم کشورهای در حال توسعه آفریقایی از پرداخت هرگونه وجهی به سازمان معاف هستند و این سازمان دفاتر کار و محل اقامت رایگان در اختیار نمایندگی این کشورها قرار داده است.