قفل اسناد کودتای 28 مرداد باز شد

به گزارش واحد مرکزی خبر، این نخستین سند است که می‌تواند اذعان رسمی سیا مبنی بر آن باشد که این سازمان به برنامه‌ریزی و اجرای کودتای 28 مرداد 1332 در ایران کمک کرده است. اشاره صریح به نقش سیا در یک کپی از سوابق داخلی این سازمان با عنوان «مبارزه برای ایران» آمده است که تاریخ آن به اواسط دهه 1970 برمی‌گردد. این سازمان نسخه‌ای بشدت سانسور‌شده از این سند را درسال 1981 در قالب قانون اتحادیه آزادی‌های مدنی آمریکا منتشر کرد، اما در آن، همه ارجاعات به TPAJAX، (اسم رمز عملیات تحت رهبری آمریکا) حذف شده بود و این ارجاعات در نسخه تازه منتشر شده وجود دارد.

بخش «اقدام مخفیانه»، این بار حذف نشده و برای نخستین بار حقایقی را در خصوص مشارکت سازمان سیا در کودتا فاش می‌کند.

در این سند آمده است: «کودتای نظامی که مصدق و کابینه او را سرنگون کرد، با هدایت سیا و به عنوان اقدام سیاست خارجی آمریکا صورت گرفت. خطر رها کردن ایران در دستان شوروی، ایالات متحده آمریکا را واداشت تا TPAJAX را برنامه‌ریزی و اجرا کند.»

دیگر مواردی که در نسخه تازه منتشر شده از سوی سیا آمده است، شامل فایل‌هایی از کرمیت روزولت، افسر ارشد میدانی سیا در ایران در زمان کودتاست. این اسناد جزئیات جدیدی را در خصوص اقدامات آژانس اطلاعاتی پیش و پس از عملیات منتشر کرده است. بر اساس اسناد منتشرشده، عملیات کودتا شامل گام‌های متعددی بود که از جمله آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد: توسل به تبلیغات سیاسی برای تحلیل بردن مصدق از نظر سیاسی، واداشتن پهلوی به همکاری، رشوه‌دهی به اعضای مجلس، سازماندهی نیروهای امنیتی و ترتیب دادن تظاهرات خیابانی.

بر اساس گزارشی که سایت تابناک از انتشار این اسناد از سوی سازمان سیا منتشر کرده، سند شماره 20 از مجموعه 35 سندی منتشر شده، در واقع متنی پیشنهادی از سوی این سازمان برای انتشار در مطبوعات وابسته است تا به‌واسطه آن، اقدامات مصدق مورد محکومیت قرار گرفته و نخست وزیر ایران به وابستگی به حزب توده و دولت شوروی و در پیش گرفتن رویه‌ای «دیکتاتورمنشانه» متهم شود.

بر اساس این گزارش، این متن، به اصطلاح از زبان یک ایرانی نوشته شده و در آن مکررا از ضمیر «ما» استفاده شده تا تأثیرگذاری آن بر مخاطب بیشتر شود. این متن با اشاراتی به دیدگاه مثبت خارجی‌ها نسبت به گذشته ایران آغاز شده و در ادامه، ادعا می‌شود که اقدامات مصدق سبب شده وجهه ایران در افکار عمومی جهانی تخریب شود.

این سند به این صورت آغاز می‌شود: «از تاریخی که خارجی‌ها به ایران سفر کرده‌اند ـ از زمان شاه عباس تاکنون ـ مطالب ستایشگرانه‌ای را درباره ایرانیان در کتاب‌های خود که در ایتالیا، آلمان، فرانسه و انگلستان منتشر شده، ذکر کرده‌اند. آنها بشدت ما را تحسین کرده و ما را به عنوان مودب‌ترین مردم در جهان و از جمله مهمان‌نوازترین مردمان معرفی کرده‌اند... ما ایرانی‌ها به خوشنامی خود در خارج افتخار می‌کنیم و باور داریم که این خوشنامی، کاملا موجه است».

پس از بیان این مقدمات، اتهام‌زنی‌ها به مصدق آغاز می‌شود: «اما از زمانی که مصدق دیکتاتور با حزب توده وابسته به شوروی وارد اتحاد شد، چه اتفاقی در ایران افتاده است؟... ایرانیان نسبت به خارجی‌ها و افرادی که متفاوتند، با نفرت رفتار می‌کنند... وقایع رخ داده در ایران باعث شد دالس، وزیر خارجه آمریکا از سفر به ایران منصرف شود.»

در ادامه این متن، خطاب به مصدق آمده است: «مصدق دیکتاتور! تو در حال تخریب شخصیت مردم ایران هستی. تو آن خصایصی را که از ما مردمی با عظمت ساخته، کنار گذاشته‌ای و در حال ضربه زدن به وجهه ما در خارج هستی... بسیاری از ما آگاهیم که تاکتیک‌های اساسی کمونیست‌ها در ایران، ضربه زدن و از اعتبار انداختن هر چیزی است که کشور را منسجم نگه می‌دارد؛ همچون پیوندهای خانوادگی و اقتدار والدین، احترام به قانون و نظم و وفاداری به تاج و تخت... پیوند با کمونیست‌ها، تله بزرگی است که مصدق در آن افتاده است...».

به گزارش تابناک، در یک متن دیگر که باز هم به منظور جنگ تبلیغاتی علیه مصدق تدوین و به عنوان سند شماره 21 از سوی سیا منتشر شده، اتهامات دیگری متوجه مصدق می‌شود؛ از جمله این‌که وی قصد دارد با از بین بردن اقتدار ارتش و نهادهای حکومتداری مدرن، قدرت کشور را تضعیف کند و نیز این‌که مصدق با همکاری برخی از مرتجعین، سرویس جاسوسی گسترده‌ای در کشور برقرار کرده و به سرکوب مخالفان مبادرت می‌ورزد.

در این مطلب که با همان ادبیات قبلی تنظیم شده، آمده: «مصدق می‌گوید منجی ایران است. اما اقداماتی را انجام می‌دهد که برای یک منجی عجیب است. مصدق می‌گوید که قصد دارد ایران را از شر ارتش در امان نگاه دارد و ضمن قطع بودجه ارتش، به نفرت در میان افسران و نیروها دامن زده است. اما بسیاری از ما به یاد می‌آوریم که پیش از تشکیل ارتش، وضعیت در ایران چگونه بود. بسیاری از ما هجوم و غارت قبایل را به یاد می‌آوریم. بسیاری از ما روستاهای سوخته، کالاهای سرقت شده و قطع مسیرهای تجارت و سفر را به یاد می‌آوریم...».

در ادامه این متن، ضمن ادعای همدستی مصدق با خان قشقایی جهت ستم بر مردم، ادعا شده که وی حتی از همراهان و شخصیت‌ها و طیف‌های نزدیک به خود، از مکی، بقایی و حائری‌زاده گرفته تا آیت‌الله کاشانی، آیت‌الله بهبهانی، ملاحسن فلسفی و نواب صفوی جاسوسی می‌کند. در این مطلب نیز همچون متن قبلی، اتهام همدستی با حزب توده و بلشویک‌ها به مصدق وارد می‌شود.

نشریه فارن پالیسی با اشاره به انتشار این اسناد از سوی سیا روی پایگاه اینترنتی خود در این باره نوشته است: مسئولان طبقه‌بندی اطلاعات در دولت آمریکا به‌ویژه در جامعه اطلاعاتی اغلب دیدگاه متفاوتی درباره این موضوعات دارند. آنها نگران افشای «منابع و روش‌ها» حتی بابت عملیاتی هستند که چند دهه پیش و با شیوه‌های تاریخ مصرف گذشته همچون تبلیغات سیاسی صورت گرفته است. آنها هراس دارند که این اطلاعات به دشمنان آمریکا کمک کند. آنها اصرار دارند یک دنیا بین آنچه به صورت عمومی و غیررسمی منتشر می‌شود با آنچه دولت به صورت رسمی تصدیق می‌کند، وجود دارد.

اسناد منتشر شده روی پایگاه اینترنتی «آرشیو امنیت ملی» آمریکا همچنین نشان می‌دهد وزارت امورخارجه انگلیس نیز نگران هرگونه اظهارنظر رسمی درباره مداخله‌اش در این کودتا بوده است.