هامونِ تشنه، سیستانی‌ها را فقیرترکرد

تالاب بین‌المللی هامون با ۵۶۰ هزار هکتار وسعت و ظرفیت آبی هشت تا ده میلیارد مترمکعب طی دو دهه اخیر به دلیل خشکسالی و قطع جریان رود مرزی هیرمند به ایران خشک‌شده و نفس‌های آخر خود را می‌کشد.

این مشکل در کنار ادامه خشکسالی‌های مستمر پانزده ساله در سیستان و بلوچستان، نه تنها بیش از 6000 خانواده صیاد و حصیرباف در حاشیه هامون را بیکار کرده، بلکه نسل گاو سیستانی را نیز به انقراض کشانده است.

البته فقر و بیکاری و ناامنی ناشی از خشکیدگی هامون تنها مشکلی نیست که برای سال‌های متمادی گریبان روستائیان سیستانی را گرفته و آنها را مجبور به مهاجرت از سرزمین آبا و اجدادی خود کرده، بلکه ادامه توفان‌های شن به بیش از 200 روز نیز راه نفس مردم را بسته است،
به گونه‌ای که به گفته مسئولان استانی، اکنون این منطقه به کانون سل در کشور تبدیل شده است.

یکی از افرادی که سال‌ها در حاشیه دریاچه هامون به شغل صیادی و ماهیگیری مشغول بوده و اکنون قهر طبیعت او را نیز با خود به کام مشکلات کشانده است، با بیان
این که برای ادامه حیات خود و خانواده‌اش تاکنون به هر کاری دست زده است، به مهر می‌گوید: موتور قایق را به قیمت یک میلیون تومان فروختم و در همان سال‌های نخست پولش را با چند قرص نان و مشتی گندم برای سیر کردن شکم زن و بچه عوض کردم.

اکبر صیاد با بیان این‌که برای مدتی سوخت خرید و فروش می‌کردم، اما با شدت یافتن سختگیری‌ها برای کار به همراه خانواده به زاهدان مهاجرت کردم، می‌افزاید: در زاهدان روی یک خودروی سوخت‌کش کار می‌کردم تا این که در یک تعقیب و گریز در جاده زابل، ماشین سوخت واژگون شد و پسرم را از دست دادم و به همین دلیل مجبور شدم به دلیل مخارج زیاد و مخالفت همسرم با این شغل به زابل برگردیم.

توفان، نفسمان را بند آورده است

وی با بیان این‌که در سیستان به دلیل خشکسالی کار برای کارگری کم است و مزد آن جوابگوی مخارج نیست، یادآور می‌شود: همسرم سال‌هاست که آسم دارد و توفان، شدت سرفه‌هایش را افزایش داده است.

این صیاد می‌گوید: هنگامی که همسرم را شب‌ها به دلیل تنگی نفس مانند مرغ سرکنده می‌بینم که از شدت غبار هوا جان می‌دهد و نفس را بسختی پس می‌دهد تا صبح بارها آرزوی مرگ می‌کنم.

وی افزود: اسپری خارجی آسم مدت‌هاست که نایاب‌شده و حتی نمونه ایرانی آن در داروخانه‌ها پیدا نمی‌شود.

این شهروند زابلی با بیان این که با شش فرزند حالا در میان کوهی از مشکلات و بدبختی گرفتار است، تصریح می‌کند: بسیاری از مردم روستا چیزی به نام صبحانه و شام در خانه‌هایشان معنا ندارد و بسیاری از آنها از جمله ما وعده غذایی را به یک نوبت در روز کاهش دادیم تا بتوانیم از پس سیر کردن شکم بچه‌ها برآییم.

صیاد با بیان این‌که به دلیل این که هیچ پس‌اندازی حتی به اندازه کرایه یک خاور در بساط نداریم، بنابراین به استان گلستان هم نمی‌توانیم کوچ کنیم، خاطرنشان کرد: برای رئیس‌جمهور هم نامه نوشتیم، اما به ما گفته شد که به شما وام می‌دهیم، اما ما اگر توانایی پرداخت قسط داشتیم که به رئیس‌جمهور نامه نمی‌دادیم.

خشکی هامون، تهدید امنیت ملی

نماینده مردم سیستان در مجلس با اشاره به شرایط بد‌ مردم ساکن در حاشیه هامون می‌گوید: ‌اکنون دامداران و صیادان منطقه وضع مناسبی از نظر ‌اشتغال ندارند و وضع توفان شن و آلودگی‌های هوا بسیار وخیم و بحرانی است، به طوری که میزان ذرات معلق در هوای منطقه سیستان به هفت برابر اندازه بحران رسیده است.

سید باقر حسینی، خشکیدن هامون را تهدیدی برای امنیت این منطقه عنوان کرده و می‌افزاید: موضوع فراتر از بیکاری و تخریب محیط‌زیست است، زیرا عوارض مهاجرت مرزنشینان به آن طرف مرزها موجب تهدید امنیت می‌شود.

وی تصریح می‌کند: برخی مرزنشینان از طرق غیرقانونی وارد کشور همسایه می‌شوند و دوباره برای سر زدن به خانواده بازمی‌گردند که این امر موجب بروز ناامنی می‌شود.

سیستان به کانون سل تبدیل شده است

در همین حال دیگر نماینده مردم سیستان در مجلس شورای اسلامی با بیان این که بی‌توجهی مسئولان، سیستان را به کانون سل ایران تبدیل کرده است، می‌‌گوید: فقر، بیکاری، ناهنجاری اجتماعی، ناامنی و گرانی فشار زیادی به مردم وارد می‌آورد که مهم‌ترین آنها تامین امنیت پایدار به عنوان خواسته اول مردم سیستان است.

حلیمه عالی با بیان این‌که مدیریت کلان اجرایی استان بدون همسویی با نمایندگان مردم عمل می‌کند، تصریح می‌کند: این مدیریت، قوم‌سالاری را بر شایسته‌سالاری حاکم کرده و درباره مشکلات پیچیده منطقه، کمترین مشورتی با نمایندگان انجام نمی‌دهد.

عالی با اشاره به این که سیستان قطب کشاورزی کشور است، یادآور می‌شود: میزان ورودی آب به چاه‌ها مشخص است، ولی توزیع نامناسب آب، کشاورزان منطقه را به ستوه آورده و باعث واردشدن خسارات فراوانی به آنها شده است.

به گفته وی، لایروبی نکردن بیشتر انهار منطقه، آبرسانی به مزارع را دچار مشکل کرده است و از سال ۸۲ قرار بود انتقال آب از چاه نیمه‌ها به کل مزارع سیستان به وسیله لوله انجام شود، ولی با وجود گذشت چند سال این رویکرد در حد صحبت باقی‌مانده است.

حیوانات هم دچار سوءتغذیه شده‌اند

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنین با انتقاد از این که پژوهش در بخش منابع طبیعی در سیستان عملا غیرفعال است، تصریح می‌کند: به علت بی‌توجهی بیشتر حیوانات دچار سوءتغذیه شده‌اند و تولید بسیار پایین است.عالی، خواستار پرداخت حقابه تالاب بین‌المللی هامون شده و می‌افزاید: تالاب بین‌المللی هامون بدون حفاظت رها شده و پیامد آن حرکت ریزگردها و تبدیل‌شدن به کانون بحران است.

عضو فراکسیون زنان مجلس، خواستار رسیدگی به مشکل کم‌آبی تابستانه سیستان، تعویض و ترمیم شبکه آب شرب زابل به دلیل فرسودگی و قدمت بالا، حفاظت از مناطق چاه نیمه‌ها و پیگیری میزان آب ورودی به چاه نیمه‌ها با توجه به میزان کاهش آن شده و اذعان می‌کند: تعطیلی و غیرفعال بودن شهرک‌های صنعتی، قیمت ناپایدار در بازار، حمایت نکردن از سرمایه‌گذاران بومی، توزیع نامناسب کالا، استفاده نکردن از فرصت مرزی و غیرفعال بودن بازارچه‌های مرزی و منطقه‌ ویژه اقتصادی و تجاری و فراموشی صنایع دستی سیستان از مشکلات دیگری است که باید مورد توجه جدی وزیر صنعت، معدن و تجارت قرار گیرد.

امام جمعه شهرستان زابل با بیان این که سیستان با بحرانی همچون بی‌برنامگی، بی‌مدیریتی و بی‌تدبیری روبه‌روست، می‌گوید: سیستان توانمندی‌های پنهان و آشکار فراوانی دارد و در زابل بیش از خراسان جنوبی آب داریم، ولی مدیریت آبی نداریم و در تقسیم آب مشکل داریم.

حجت‌الاسلام سیدکاظم طباطبایی می‌افزاید: مشکلات باید دسته‌بندی و با تدبیر بررسی شده و برای هریک راه‌حلی تصویب شود.