درخشش کودکان در​ استودیوهای تلویزیون

میلیون‌ها کودک در سراسر کشور هستند که دوست دارند در استودیوی یکی از برنامه‌های کودک تلویزیون حضور داشته باشند، اما جمع زیادی از آنها این شانس را از دست می‌دهند، زیرا تعداد برنامه‌هایی که میزبان بچه‌ها هستند، محدود است، تعداد معدودی از بچه‌ها در هر برنامه می‌توانند حضور داشته باشند و عمر کودکی نیز کوتاه است و هر بچه‌ای خیلی زود به یک آدم بزرگ بدل می‌شود. حضور در استودیوی برنامه‌های کودک تلویزیون اتفاقی است که احتمال وقوعش برای تعداد بسیار محدودی از بچه‌ها وجود دارد و بسیاری از آنها نیز بجز تشویق کننده نقش چندانی در روند یک برنامه تلویزیونی ندارند. از این‌رو باید پرسید اصولا حضور بچه‌ها در استودیوی برنامه‌هایی مانند هزار و شصت و شونزده، فیتیله یا رنگین‌کمان با چه هدفی صورت می‌گیرد و چه ساز و کاری دارد؟ آیا آنها همچون یک ستاره، نقش تعیین‌کننده در برنامه دارند و نبودنشان تاثیر مخرب دارد یا مانند بخشی از صحنه و آکسسوار حضورشان تزئینی است!

تماشاچی از نوع زنده

برنامه هزار و شصت و شونزده یا همان عموپورنگ هر بار میزبان جمع قابل‌توجهی از بچه‌‌هاست. این بچه‌ها در شعر خواندن‌های عمو پورنگ سهیم می‌شوند و با خنده‌هایشان فضای برنامه را شاد می‌کنند.

مسلم آقاجان‌زاده تهیه‌کننده این برنامه درباره حضور بچه‌ها در استودیو می‌گوید: برنامه ما یک شوی تلویزیونی است و باید تماشاچی در این برنامه حضور داشته باشد و خوشبختانه حضورشان فعال است. بچه‌ها در برنامه ما شعر می‌خوانند، می‌خندند، به پرسش‌ها جواب می‌دهند و در مسابقه برنامه شرکت می‌کنند حتی مدتی‌ است کتاب دوست‌داشتنی خود را به برنامه می‌آورند و به دیگران معرفی می‌کنند.

آقاجان‌زاده درباره چگونگی حضور بچه‌ها در این برنامه معتقد است: بچه‌هایی می‌توانند در برنامه عموپورنگ حضور داشته باشند که قبلا از طریق پیامک یا سامانه اینترنتی برنامه درخواستشان را اعلام کرده باشند. این درخواست‌ها بررسی می‌شود و تعدادی از بچه‌ها براساس سن و محل زندگی‌شان انتخاب می‌شوند.

ظاهرا حضور بچه‌های غیرتهرانی در برنامه هزار و شصت و شونزده بسادگی بچه‌های ساکن تهران نیست. آقاجان‌زاده درباره شانس بچه‌های شهرستان‌های غیر از تهران برای حضور در برنامه می‌گوید: با درخواست بچه‌های شهرستانی به این شرط موافقت می‌شود که پدر و مادرشان اظهار تمایل کرده باشند، چون اگر خود بچه‌ها خواسته باشند، این احتمال جود دارد که سفر به تهران و آوردن بچه‌ها به برنامه برای والدین دشوار باشد.

تهیه‌کننده برنامه هزار و شصت و شونزده درباره نشان دادن تصویر بچه‌ها در برنامه تصریح می‌کند: هدف ما اصلا این نیست که تصویر بچه‌ها را به نمایش بگذاریم. البته به خاطر نوع طراحی دکور، جایی که برای نشستن بچه‌ها طراحی شده و شیوه تصویربرداری، بچه‌ها در قاب تلویزیون دیده می‌شوند. اما هدف ما اصلا به نمایش گذاشتن بچه‌ها نیست.

این تهیه‌کننده تاکید می‌کند تلویزیون متعلق به همه مردم و همه بچه‌هاست و لزومی ندارد از آن برای نشان دادن تصویر تعدادی از بچه‌ها بهره‌ گرفته شود.

مهمانانی از همه جا

گرچه حضور بچه‌ها در برنامه‌های مخصوص کودکان هم باعث ایجاد جذابیت می‌شود و هم یک خاطره جذاب برای بچه‌هایی که در این برنامه‌ها حضور پیدا می‌کنند، اما کسی دقیقا به یاد ندارد از چه زمانی بچه‌ها به برنامه‌های کودک تلویزیون راه پیدا کردند. علیرضا آقایی، تهیه‌کننده برنامه فیتیله یا همان عموهای فیتیله‌ای معتقد است که حضور بچه‌ها در برنامه‌های ترکیبی همچون یک سنت از گذشته به برنامه‌های امروز به ارث رسیده است. البته این تهیه‌کننده دلیل ماهوی حضور بچه‌ها را در برنامه‌های زنده و ترکیبی مخصوص کودکان استفاده از حضور مخاطب در لحظه‌های شاد برنامه می‌داند و تاکید می‌کند: واکنش مخاطب کودک در لحظه‌هایی که یک اتفاق جذاب و دیدنی رخ می‌دهد، هم برای عموها و تولیدکنندگان برنامه هیجان‌انگیز است و هم برای بچه‌هایی که تماشاگر برنامه هستند.

آقایی درباره نقش بچه‌ها در استودیوی برنامه‌های ترکیبی می‌گوید: شور و شوقی که بچه‌ها به برنامه می‌دهند قابل توجه است. حضور آنها برای برنامه ما حکم تماشاچی برای مسابقه فوتبال را دارد. یک تیم حتی اگر برنده هم بشود، اگر از تشویق‌های تماشاچی بهره‌مند نباشد، لذت نخواهد برد.

آقایی درباره نحوه انتخاب بچه‌ها برای حضور در برنامه توضیح می‌دهد: تلاش ما این است که بدون دخالت هیچ رابطه‌ای و بر اساس ضابطه بچه‌ها را برای حضور در برنامه دعوت کنیم؛ اما متاسفانه همیشه این اتفاق نمی‌افتد و ما همه تلاشمان این است که دست‌کم 50 درصد از سهمیه برنامه را برای بچه‌هایی نگه داریم که فامیل یا آشنایی در تلویزیون ندارند.

براساس اظهارات آقایی، روابط عمومی برنامه فیتیله هر درخواستی را که برای حضور در برنامه ارسال می‌شود، ثبت و ضبط می‌کند و به صورت آن‌لاین پاسخگوی پرسش‌ها و درخواست‌های باشگاه هواداران است. میزان فعالیت کودکان در باشگاه هواداران فیتیله به کسب امتیازات بیشتر منجر می‌شود و هر کودکی که امتیاز بیشتری داشته باشد شانس بیشتری هم برای حضور در برنامه خواهد داشت.

آقایی تعداد بچه‌هایی را که می‌توانند در برنامه فتیله مهمان باشند با این مثال توصیف می‌کند: شیوه انتخاب ما مثل این است که بخواهیم با یک کاسه از دریا آب برداریم. هر قدر این کاسه را لبریز از آب کنیم باز هم دریا در ظرف کوچک ما جا نمی‌شود.

برنامه فیتیله به گفته تهیه‌کننده‌اش برنامه‌ای است که از شهرستان‌های دیگر هم مهمانانی دارد. جمعه گذشته 11 مهمان از شهرستان‌های دیگر در این برنامه حضور داشته‌اند و این هفته تعدادی از مهمان‌های برنامه از شهرهای مختلف کشورمان در فیتیله حضور خواهند داشت.

این تهیه‌کننده درباره سهم بچه‌ها از تلویزیون و ایجاد عدالت تاکید می‌کند: گاهی پیش می‌آید والدین از ما می‌خواهند که از خودشان یا فرزندانشان تصویر بیشتری نشان بدهیم؛ اما واقعیت این است که خیلی تن به این درخواست‌ها نمی‌دهیم. البته طراحی صحنه و فضای برنامه و جایگاه عموها و مجری برنامه به شکلی است که به طور طبیعی بخشی از مهمانان بیشتر در قاب دوربین جای می‌گیرند و بیشتر دیده می‌شوند.

آقایی درباره عدالت تصویری به یک استثنای دیگر هم اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: به صورت کاملا طبیعی وقتی کودکی از ته دل می‌خندد یا واکنش جذابی نشان می‌دهد کارگردان نمای درشتی از او به نمایش می‌گذارد.

مهمان یا آکسسوار

تشویق، واکنش نشان دادن به رخدادهای یک برنامه زنده، شرکت در مسابقه و پاسخ به پرسش‌های مجریان برنامه‌های کودک مهم‌ترین عملکرد بچه‌ها در استودیوهای برنامه‌های زنده تلویزیونی است. علی زارعان، مدیرگروه کودک و نوجوان شبکه دو برای حضور بچه‌ها کارکردهای متنوعی قائل است. او در این باره معتقد است: زیبایی و معصومیت کودکان، فضای برنامه‌های کودکان را تلطیف می‌کند و به فضا و تصویر برنامه رنگ و بویی تازه می‌دهد. همچنین این حضور به اعتماد به نفس بچه‌ها منجر می‌شود و حتی کودکانی که در خانه، همسالان خود را در تلویزیون می‌بینند، احساس عزت نفس می‌کنند و سرانجام بچه‌ها می‌توانند به مثابه یک عنصر موثر و فعال در برنامه حضور داشته باشند.

با همه اینها مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه دو معتقد است: همه این کارکردها می‌تواند با حضور ساده بچه‌ها در یک برنامه رخ بدهد، ولو این‌ که فقط یک شعر بخوانند یا فقط اسمشان را بگویند.زارعان تاکید می‌کند که با حضور بچه‌ها به عنوان آکسسوار یا همان ابزار صحنه در برنامه‌های کودک کاملا مخالف است و باید برای جلوگیری از این اتفاق تعریف مشخص و درستی از حضور بچه‌ها در استودیوی یک برنامه ارائه شود.

این مدیر تاکید می‌کند که میزان و نوع حضور فعالانه بچه‌ها در هر برنامه با توجه به اهداف آن برنامه می‌تواند متفاوت باشد، اما مهم این است که حضورشان معنادار و فعال باشد، انتخابشان بدرستی صورت گرفته باشد و به بچه‌ها توهین نشود.