ستاره‌شناسی به زبان ساده

از دیرباز یکی از دغدغه‌های مهم بشریت، دستیابی به علوم مربوط به آسمان‌ها، ستارگان و سیاره‌ها بوده است. منجمان و معبران پایه دانش خود را تغییرات نجومی می‌دانستند و شاعران و ادیبان در وصف آن یا با استفاده از تخیلات خود در این زمینه آثاری جهانی همچون «شازده کوچولو» را خلق کرده‌اند. تلاشی که به رصد و ساخت تجهیزات نجومی و پدیداری نظریه‌های تاریخی کپرنیک، گالیله و کپر در گذشته و عکس‌های فضایی ماهواره‌ای و فضاپیماهای غول آسا و شگفت‌انگیز امروزی منجر شده، بیانگر اهمیت بالای این علم و تاثیر فراوان آن بر زندگی و سرنوشت آدمی است. انیمیشن‌ها و فیلم‌های سینمایی که با محوریت موضوع آسمان شب و سیارات تولید شده‌، مهم‌ترین و پربیننده‌ترین بخش ژانر علمی ـ تخیلی را به خود اختصاص داده است.

«آسمان شب» برنامه‌ای علمی در دو بخش است که یکی به اخبار روز نجومی دنیا اختصاص دارد و دیگری به اطلاعات و اکتشافات علمی و تاریخی درباره اخترشناسی. برنامه، ساختاری ساده‌ دارد. دکوری شامل یک میز و دو صندلی که در پس‌زمینه آن تصویری از آسمان در شب دیده می‌شود. یک مجری و یک مهمان برنامه را پیش می‌برند و هر جا هم لازم باشد، نمایش عکس‌هایی به‌تناسب اطلاعات ارائه می‌شود، اما با این حال و با وجود مدت زمان نه چندان کوتاه برنامه، آسمان شب برنامه‌ای جذاب است و مخاطب را با خود همراه می‌کند،زیرا موضوع، کشش لازم را دارد.

واقعیت این است که علوم آسمانی بیشتر از ناشناخته‌ها سخن می‌گوید. پدیده‌هایی که فقط در عکس‌ها، گفته‌ها، فیلم‌ها و داستان‌های علمی ـ تخیلی دیده و شنیده‌ایم. پس تعجبی ندارد اگر مجری و کارشناس برنامه، اطلاعات فراوانی را با لحن عادی و تیتروار و با قرائت از ال‌سی‌دی لپ‌تاپ تحویل مخاطب ‌دهد و برنامه هم به هیچ وجه خسته‌کننده نشود.

در برنامه آسمان شب که در آن مباحث جامع و کامل علم نجوم از کشف پنجمین قمر پلوتو گرفته تا ماهواره‌ای که به مریخ فرستاده شد و شایعه‌هایی همچون تاریکی زمین و پایان دنیا در سپتامبر 2012 ارائه می‌شود، به‌طور علمی، پاسخگوی برخی دغدغه‌های بشری است و به پرسش‌ها پاسخ می‌دهد؛ پرسش‌هایی در مورد این‌که آیا انقراض دیگری در سیاره زمین در پیش است؟ یا آیا انسان قرون 20 و 21 خود و ساکنان این سیاره را به‌نابودی خواهد کشاند؟

آسمان شب، این جامعیت را مدیون کارشناسان این برنامه است و خبرنگاران برنامه محمدجواد ترابی و آیدین شیوایی هستند. انتخاب مهمانان کارشناس و متخصص هم از دیگر نقاط قوت برنامه است. به عنوان مثال بابک امین‌تفرشی جوان پرتلاشی است که شهرت خوبی میان اخترشناسان ایرانی دارد و حتی چند سال قبل یکی از قسمت‌های همین برنامه آسمان شب به شرح و تفصیل سفر اکتشافی او به قطب جنوب به قصد رصد آسمان آنجا اختصاص داشت و حالا شنیدن از زبان خود این کاوشگر موفق به عنوان کارشناس برنامه، لذت دریافت آگاهی‌های نجومی را برای بیننده دو چندان می‌کند. استاد یوسف ثبوتی، دانشمند نام‌آشنای ایرانی، مردی که سال‌ها در جستجوی قوانین فیزیک، اعماق کیهان را مورد پژوهش قرار داده است، یکی دیگر از گنجینه‌های نجومی است که در این برنامه حضور می‌یابد.

این برنامه را می‌توان یکی از برنامه‌های بادوام تلویزیون دانست. پخش این مجموعه تلویزیونی از شانزدهم اردیبهشت 1380 در شبکه چهار سیما آغاز شد و تاکنون تولید و پخش آن ادامه دارد. راز ماندگاری آسمان شب را باید در میزان جذب بینندگان پرشمار آن جستجو کرد. اطلاع‌رسانی اخبار و وقایع نجومی و بخصوص بیان مفاهیم پیچیده ستاره‌شناسی به زبان ساده، رویکرد ویژه این مجموعه تلویزیونی طی این سال‌ها بوده است. قدمت این برنامه چنان است که برخی مهمانان برنامه کسانی هستند که با دیدن برنامه آسمان شب علاقه‌مند به نجوم شده‌اند و اکنون خود کارشناس این رشته هستند؛ برنامه‌ای که باید آن را از نمونه‌های موفق رسانه‌ملی در ترویج علم برشمرد.

مریم رها