10 بازار تاریخی ایران را ببینید

امروزه پس از گذشت قرن‌ها از روزگار رونق بازارها، هنوز در بسیاری از شهرهای ایران و حتی سایر کشور‌های شرقی، بازارهای قدیمی با گذشت سالیان طولانی پابرجا مانده و برقرار است و نقش مهمی در تجارت و بازرگانی شهرها بر عهده دارد و با دیدن این بازارهای قدیمی، علاوه بر در اختیار داشتن طیف گسترده‌ای از مراکز عرضه کالا، با حس و حال شگفت‌انگیز و متفاوتی برای خرید رو به رو می‌شوید؛ حس و حالی که سبب شده این بازارها به حیات خود ادامه دهند.

بازار ‌تهران

بازار تهران از معدود بازارهای سنتی ایران است که هنوز اهمیتی بسیار بالا در اقتصاد و بازرگانی کشور داشته و همچنان پر رونق و آباد است. برای دیدن کامل بازار تهران به زمانی بیشتر از یک روز نیاز است. بازار تهران‌ از سازه‌های مربوط به دوره قاجار به شمار رفته و بیش از 200 سال قدمت دارد. بخش‌هایی از این بازار سنتی به صورت پوشیده و بخش‌هایی از آن هم به صورت سر باز است و البته به دلیل الحاقاتی که در طول تاریخ به آن صورت گرفته، بازار تهران به صورت پیچ در پیچ است و برای کسانی که با آن آشنایی ندارند می‌تواند سردرگم کننده باشد. بازار تهران حتی امروزه نیز ساختار سنتی و راسته‌های خود را حفظ کرده و از این نظر می‌تواند شرایط منحصر به فردی برای خریداران به وجود بیاورد زیرا به‌دلیل رقابت و تجمع اعضای یک صنف در یک محل، امکان تهیه و خریداری اجناس با کیفیت مطلوب و قیمت مناسب‌تر وجود دارد. البته در کنار بازار تهران باید به بازار ری (بازار حضرت عبدالعظیم) نیز اشاره کرد که یکی از بازارهای زیبا و پر رونق سنتی ایران به شمار می‌رود.

بازار ‌زنجان

شهر زنجان با سوغاتی‌های مشهورش و بازار چاروق و چاقوهای بنام این شهر و البته ملیله کاری هایش در بین مردم ایران شهرت خاصی دارد. بدون تردید برای خرید این سوغاتی‌های ارزشمند بهترین مکان، بازار سنتی این شهر است که خرید و گشت‌و‌گذار در آن هم به منزله دیدار یک فضای تاریخی و باستانی است و هم طیف گسترده و متنوعی از محصولات را در برابر شما ارائه می‌کند. تاریخچه ساخت بازار زنجان که به روایتی طولانی‌ترین بازار ایران به شمار می‌رود به ابتدای عصر قاجار یعنی بیش از دو‌ قرن پیش باز می‌گردد. این بازار هم مانند سایر بازارهای سنتی ایران دارای راسته‌های مخصوص به خود است که البته امروزه در حالت اولیه آن کمی دخل و تصرف ایجاد شده است. مشهورترین این راسته‌ها عبارتند از راسته کفاش‌ها، زرگرها، چراغ ساز‌ها و پارچه فروش ها. شهر زنجان به دلیل موقعیت مهم خود در مسیر کاروان‌های بازرگانی دارای تعداد زیادی کاروانسرا بوده که امروزه بسیاری از آنها در این بازار باقی مانده‌اند و البته به شما پیشنهاد می‌کنیم برنامه خریدتان را به گونه‌ای تنظیم کنید که ناهار یا شام خود را در کاروانسرای سنگی که به صورت رستوران سنتی تغییر کاربری داده، نوش جان کنید.

بازار نائین

بازار نائین را می‌توان یکی از قدیمی‌ترین بازارهای ایران دانست. برخلاف بازار زنجان که پیشینه آن بیش از دو سده است، قدمت بازار نائین به حدود 800سال پیش باز می‌گردد. بازار شهر نائین به صورت خطی مستقیم ساخته شده است. آنچه در ابتدای امر، در بازار نائین جلب توجه می‌کند نوع معماری آن است به طوری‌که همه مراکز محلات، حسینیه‌ها با کوچه‌های فرعی و اصلی به آن مربوط می‌شوند.

در امتداد راسته بازار دو چهار سو وجود دارد که محل تقاطع بازار با دو معبر است. بازار نائین تا چندی پیش دایر بود و در آن فعالیت‌های بازرگانی انجام می‌شد، اما در حال حاضر با ‌ از رونق افتادن بافت قدیم شهر و کوچ ساکنان آن به بافت جدید تقریبا به حالت نیمه متروک در آمده است. طول این بازار ‌حدود یک کیلومتر است و امروزه بیش از 170حجره و مغازه در آن وجود دارد.

مهم‌ترین محور بازرگانی و تجاری شهر قدیم نائین در گذشته بازار این شهر بوده است که خود یکی از کهن‌ترین بازار‌های ایران محسوب می‌شود. ورودی اصلی بازار نائین از یکی از دروازه‌های مهم و اصلی شهر یعنی دروازه تاریخی چهل دختران، عبور کرده و به داخل بازار می‌رسیده است. انتهای بازار تاریخی نائین به مسجد تاریخی خواجه خضر و نارین قلعه منتهی می‌شده است. این بازار در دوره‌های مختلف تاریخی شکل گرفته ولی مهم‌ترین بخش آن متعلق به دوره ایلخانی است.

بازار کرمانشاه

بازار سرپوشیده شهر کرمانشاه با آن کلوچه‌ها و نان‌های مشهور کرمانشاهی در کنار طعم بی‌نظیر دنده کباب که در هیچ جای دیگری مشابه آن را نخواهید یافت، به روایتی بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده ایران به شمار می‌رود. قدمت این بازار به دوره قاجاریه باز‌می‌گردد. فراموش نکنیم که منطقه کرمانشاه، از نظر جغرافیایی دروازه ورودی بین‌النهرین به ایران بوده و از دیرباز اهمیتی فراوان داشت بویژه‌ کاروان‌های زیارتی به مقصد کربلا و نجف اغلب از این شهر عبور می‌کردند. به همین دلیل در بازار قدیمی کرمانشاه تعداد زیادی کاروانسرا و مسجد و حمام وجود دارد که در حین بازدید و خرید از این بازار سنتی می‌توانید از آنها دیدن کنید. برای افرادی که به دنبال امتحان کردن طعم‌ها و مزه‌های متفاوت و جدید هستند هم دیدار از راسته‌های کلوچه پزان و ادویه فروش‌ها را توصیه می‌کنیم. البته در کنار این راسته‌های خوش طعم و بو، دیدار از راسته مسگرها‌، آهنگرها و زرگر‌ها نیز جذابیت خاص خود را دارد.

امروزه و با گذشت سال‌های متمادی از ساخت این بازار هنوز یکی از اصلی‌ترین مراکز اقتصادی کرمانشاه به شمار می‌رود و دارای راسته‌ها و سراهای متعددی است. این بازار را می‌توان قلب تپنده بخش قدیمی شهر دانست که چنان با تار و پود شهر درهم تنیده شده که نمی‌توان آنها را از هم جدا کرد. در انتها نیز باید اشاره کرد که این بازار یکی از مراکز اصلی تولید و ارائه گیوه - پاپوش سنتی ایران- است که با خرید آن می‌توانید یادگاری زیبا و متفاوت از سفرتان به کرمانشاه داشته باشید.

بازار قزوین

شهر قزوین یکی از شهرهای زیبا و تاریخی ایران به شمار می‌رود و مانند سایر شهرهای تاریخی ایران، ‌دارای بازاری تجاری در میانه شهر خود بوده است. قدمت نخستین بازار قزوین به قرون چهارم و پنجم می‌رسد ولی آنچه امروزه در این بازار موجود است بیشتر مربوط به دوران صفویه و عصر قاجار است. قزوین در ابتدای روزگار صفویه مدتی به عنوان پایتخت ایران مطرح بود و به همین دلیل ‌طی این مدت آثار و ابنیه فراوانی در آن ساخته شد که بازار قزوین از این جمله است. بازار این شهر بخش بزرگی از مساحت شهر را اشغال کرده است و آسان‌ترین مسیر دسترسی به آن از طریق خیابان امام خمینی است.

در بازار زیبا و دیدنی قزوین انواع آثار و صنایع دستی، محصولات منطقه‌ای، میوه‌جات و تمامی ملزومات و وسایل مورد نیاز مردم و مسافران ارائه می‌شود. از بخش‌های معروف بازار قزوین، قیصریه است که در گذشته دارای شهرت و اعتبار بسیاری بوده و امروزه نیز بخش‌هایی از آن پابرجا باقی مانده است. از دیگر بخش‌های متمایز و خاص بازار قزوین سرای سعد السلطنه است که با وسعتی در‌حدود 5.2 هکتار، از بزرگ‌ترین مراکز بازارهای سنتی ایران به شمار می‌رود. از دیگر بخش‌های دیدنی این بازار می‌توان به سرای رضوی، سرای وزیر، تیمچه سرباز و تیمچه درویش مهدی اشاره کرد.

بازار کرمان

چهارمین بازار موجود در فهرست بازارهای تاریخی ایران به بازار کرمان تعلق دارد. این بازار تاریخی و زیبا از میدان ارگ این شهر شروع شده و به میدان مشتاقیه منتهی می‌شود و البته در بین راه با الحاقات و بخش‌های فرعی خود به خیابان‌ها و مراکز دیگر شهری کرمان منتهی می‌شود. در حقیقت بازار کرمان از تعداد زیادی بازار کوچکتر تشکیل شده که توسط چهارسوق‌هایی به یکدیگر متصل می‌شوند.

در گذشته هر یک از این بازارها کاربری خاص خود را داشته و به نام آن حرفه مشهور بود که این موضوع همچنان و پس از گذشت قرن‌ها باقی مانده و هنوز در بازار کرمان می‌توان بازار کفاش‌ها، آهنگرها، زرگر‌ها و عطارها را به صورت جدا از هم دید.

اگرچه قدمت بازار کرمان به هشت قرن پیش و عهد مظفری بازمی گردد و لی بیشترین بخش آن در دوران صفویه و قاجار ساخته شده است. بازار وسیع و پهناور کرمان با دارا بودن تعداد زیادی از آثار تاریخی و دیدنی به مجموعه‌ای بی‌نظیر از نظر گردشگری تبدیل شده است که شاید در این میان بتوان مجموعه وکیل را که شامل بازار، حمام، کاروانسرا و مسجد است ‌مهم‌ترین آنها قلمداد کرد.

اگر هم در جستجوی دیدن بازارهای سنتی آهنگری با همان شکل و شمایل باستانی آن هستید، در بازار کرمان سراغ بازار قلعه‌محمود را بگیرید. اگر هم جزو طرفداران داروهای گیاهی و محصولات طبیعی- بهداشتی هستید، بازار کرمان با دارا بودن مراکز متعدد داروهای گیاهی، یکی از مراکز طب سنتی ایرانی به شمار می‌رود.

بازار شیراز (وکیل)

اگرچه شیراز دارای جاذبه‌های گردشگری فراوانی از نظر تاریخی و طبیعی است و همین موضوع سبب شده تا شیراز همه‌ساله پذیرای گردشگران بسیاری باشد، ولی این موضوع سبب نمی‌شود‌ از بازار زیبای این شهر که از زیباترین بازارهای سنتی ایران به شمار می‌رود بازدید نکرد.

شهر شیراز در دوران زندیه پایتخت ایران به شمار می‌رفته و در طول این دوران آثار و ابنیه فراوانی در آن ساخته شد که بازار وکیل از آن جمله است. کریم خان زند خود را با عنوان پادشاه نمی‌شناخت و از همین رو لقب وکیل الرعایا را برای خود برگزیده بود که دلیل نامگذاری بازار وکیل نیز به همین موضوع باز می‌گردد. بازار سنتی شیراز از نظر جغرافیایی تقریبا در مرکز شهر قرار گرفته و آسان‌ترین مسیر دسترسی به آن از طریق خیابان زند ‌یا میدان شهدای این شهر است.

برای گشت و گذار در بازار شیراز باید کمی مراقب باشید تا مسیرتان را گم نکنید زیرا این بازار از دو بخش مختلف تشکیل شده که یکدیگر را به صورت ضربدری قطع می‌کنند و هر کدام از این بخش‌های اصلی نیز دارای الحاقات و مسیرهای فرعی هستند. نکته بسیار جالب در برخی مغازه‌های قدیمی این بازار، قرار گرفتن آنها روی سکویی سنگی است که سبب می‌شود حجره‌ها از گزند رطوبت و حشرات دور بمانند.

بازار تبریز

در صدر فهرست بازارهای تاریخی ایران، بازار تبریز قرار دارد که به‌نظر بسیاری از کارشناسان، زیباترین، بزرگترین و با شکوه‌ترین بازار ایران و همچنین وسیع‌ترین مجموعه سرپوشیده جهان به شمار می‌رود. برای توصیف وسعت این مجموعه بی‌نظیر که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو ثبت شده است کافی است اشاره کنیم که مجموعه مسقف بازار دارای مساحتی بالغ بر یک کیلومتر مربع است. شهر تبریز دروازه ورودی اروپا به ایران به شمار می‌رود و از جمله شهرهای اصلی قرار گرفته در جاده مشهور ابریشم است و بازار این شهر از دوران بسیار دور دارای اهمیت و رونق بسیار بوده و کافی است هر آنچه در مورد بازار اصفهان ذکر کردیم ‌، در مقیاس چند برابر در نظر بگیرید تا به اهمیت و بزرگی بازار تبریز پی‌ببرید. این بازار در طول تاریخ توسط گردشگران و جهانگردان بسیاری مورد توجه قرار گرفته که در آن میان می‌توان به نام‌هایی مانند مارکوپولو، شاردن، تاورنیه و ابن بطوطه اشاره کرد. بازار بزرگ تبریز در روزگار زندیه به دلیل زمین لرزه بزرگی تخریب ‌و سپس به سرعت بازسازی شد و در روزگار قاجاریه نیز به دلیل این‌که پایتخت دوم ایران به شمار می‌رفت بر رونق و شکوه آن افزوده شد. این بازار به‌دلیل گستردگی مسافت و پلان پیچیده‌ای که دارد از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که به نوعی زیر مجموعه بازار به شمار می‌روند. از مهم‌ترین این قسمت‌ها می‌توان به راسته‌بازار، بازار حرمخانه، بازار کفاشان، بازار شیشه‌گرخانه، بازار عباچی، بازار صادقیه و بازار یمنی‌دوز اشاره کرد.

بازار یزد

تقریبا کار دشواری است که در ایران فهرستی از آثار مختلف تاریخی را تهیه کنید و نام یزد در آن قرار نگیرد؛ نگین کویر و شهر شیرینی‌ها و قطاب.

بازار یزد یکی از عناصر تاریخی و اصلی‌ترین بخش بافت تاریخی شهر به شمار می‌رود. این بازار از روزگاری بسیار دور در یزد ساخته شده بود و قدیمی‌ترین بخش آن که امروزه هنوز پابرجا است مربوط به قرون 8 و 9‌هجری به شمار می‌رود که در دوره‌های بعدی بخش‌های بسیاری به آن اضافه شد. بازار یزد از نظر وسعت و تعدد راسته‌ها یکی از بزرگترین بازارهای شرقی به شمار می‌رود و بازدید از بخش‌های مختلف آن بسیار جذاب و دیدنی است. در این بازار شما می‌توانید مراحل ساخت و تولید رنگ طبیعی حنا، تولید حلوا ارده مشهور یزد، رنگ آمیزی طبیعی نخ و الیاف را ببینید. در گذشته این بازار از وسعت بیشتری برخوردار بود و متاسفانه در دوران پیش از انقلاب بخش‌هایی از بازار برای ساخت خیابانی جدید تخریب گردید‌که این موضوع باعث شد بخش‌های جنوبی بازار هیچ‌گاه رونق سابق خود را به دست نیاورد. اگر به شهر یزد سفر کردید حتما بازدید از این بازار زیبا را در برنامه خود بگنجانید زیرا تقریبا هر چیزی که نیاز داشته باشید در این بازار موجود است.

بازار اصفهان

اصفهان را می‌توان ویترین گردشگری‌ و یکی از اصلی‌ترین شهرهای توریستی ایران قلمداد کرد؛ شهری زیبا که آن را عروس شهرهای ایرانی خوانده‌اند و برخی دیگر نیز آن را با لقب نصف‌جهان معرفی می‌کنند. اصفهان با دارا بودن صنایع دستی بسیار زیبا و ارزشمند و همچنین گز و پولکی‌های مشهورش، همواره مسافران را برای خرید سوغات و ره توشه وسوسه کرده است. ‌گرچه در بسیاری از بخش‌های این شهر محصولات مورد نیازتان را می‌توانید تهیه کنید ولی در این میان چه مکانی را بهتر از بازار تاریخی و بسیار زیبای اصفهان که به باور بسیاری از کارشناسان، یکی از بزرگترین و زیباترین بازارهای جهان است‌ می‌توانید بیابید؟

بافت تاریخی بازار اصفهان به نسبت سایر بازارهای تاریخی ایران کمتر مورد تغییر و دگرگونی قرار داشته و صد البته همواره از رونق بیشتری برخوردار بوده است.

بازار اصفهان علاوه بر دارا بودن حجره‌ها و مغازه‌های متعدد، تعداد زیادی آثار تاریخی و دیدنی را نیز در دل خود جای داده است. بازار اصفهان در توصیفات جهانگردان پر شماری که از این شهر در طول تاریخ دیدن کرده‌اند به دقت ذکر شده است و به جرات می‌توان ادعا کرد که دیدار از اصفهان بدون تماشای این بازار زیبا نا تمام و ناقص است.

احسان محمدحسینی