تلویزیون سکوی پرش مستندسازان

در مراسم اختتامیه سی و یکمین جشنواره فیلم فجر که شامگاه دوشنبه برگزار شد در بخش فیلم‌های مستند از بین سه سیمرغی که به برگزیدگان اهدا شد دو سیمرغ سهم محصولات صدا و سیما بود.

هادی بهروز برای مستند «آخرین روزهای زمستان» سیمرغ بلورین بهترین دستاورد فنی را کسب کرد و رامتین بالف برای مستند «رودخانه لیان» برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم مستند شد. این در حالی است که موفقیت شبکه‌های تلویزیون در بخش مستند به جشنواره امسال محدود نمی‌شود. در سال‌های گذشته نیز فیلم‌هایی چون «در جستجوی پلنگ ایرانی» و «زندگی در کسوف» در این جشنواره خوش درخشیدند و جوایز متنوعی را از آن خود کردند.

امسال صدا و سیما در بین 11 اثر راه‌یافته به مرحله نهایی سه نماینده داشت که دو مستند «رودخانه لیان» و «پرندگان در سرزمین برف و آفتاب» در مراکز بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد ساخته شده بود و «آخرین روزهای زمستان» نیز از تولیدات شبکه یک تلویزیون بود.

تلویزیون به دلیل داشتن نیروهای توانمند در سراسر کشور و همچنین امکان پخش محصولاتش ظرفیت بالایی برای فعالیت در حوزه مستندسازی دارد. در شرایطی که مستندسازان از نداشتن سینمایی مستقل برای پخش آثارشان رنج می‌برند تلویزیون می‌تواند با پخش مستندهای جذاب و متنوع بینندگان زیادی را با خود همراه سازد. شبکه‌های مختلف تلویزیونی و برنامه‌سازان مراکز استان‌ها امسال ثابت کردند که در جشنواره‌های هنری هم حرف‌های زیادی برای گفتن دارند.

تلویزیون متولی سینمای مستند است

فیلم مستند «آخرین روزهای زمستان» با موضوع زندگی شهید باقری که در زمان پخش با استقبال بالای مخاطبان مواجه شد روز یکشنبه یکی از برگزیدگان جشنواره بود. این فیلم سیمرغ بلورین بهترین دستاورد فنی را از آن خود کرد و در بین آثار مستند خوش درخشید.

حسین مهدویان، کارگردان فیلم مستند «آخرین روزهای زمستان» درباره نقش و جایگاه تلویزیون در ساخت آثار مستند به جام‌جم گفت: در همه جای دنیا تلویزیون متولی سینمای مستند است و ایران هم نباید از این قاعده مستثنا باشد. مستندسازانی که پیشگام و زاینده هستند همه‌شان در شبکه‌های مطرح دنیا فعال هستند. ارتباط این‌ها با تلویزیون یک ارتباط دوطرفه است. به این صورت که مستندسازان بودجه زیادی از شبکه‌های تلویزیونی دریافت می‌کنند و از آن طرف اعتبار و هویت شبکه برگرفته از مستندهایی است که پخش می‌کند.

وی درباره وضع فعلی تولید مستند در صدا و سیما توضیح داد: در حال حاضر به طور تقریبی 60 درصد کارهای مستند در تلویزیون تولید می‌شود که این آمار باید به 90 درصد برسد.

مهدویان اضافه کرد:‌ بودجه‌ای که به مستند اختصاص می‌دهند اصلا قابل مقایسه با کارهای داستانی نیست. ضمن این که فیلم‌های مستند زمان پخش خوبی ندارد و در لابه‌لای دیگر کارها پخش می‌شود. مجموعه «آخرین روزهای زمستان»‌ به لحاظ بودجه و زمان پخش یک استثنا بود که امیدوارم این اتفاق برای فیلم‌های مستند تبدیل به یک جریان شود. وی جشنواره فیلم فجر را تمامی بضاعت سینمای مستند خواند و گفت:‌ امیدوارم با موفقیت چند فیلم مستند در جشنواره امسال دست‌اندرکاران صدا و سیما تشویق شوند که روی این حوزه سرمایه‌گذاری بیشتری کنند.

مهدویان با بیان این که انتظار داشت در جشنواره فیلم فجر اثرش جوایز بیشتری را کسب کند، تاکید کرد: ما برای اولین بار در ایران گونه درام مستند را مطرح کرده‌ایم؛ اما برخی داوران همچنان کارهای قدیمی را می‌پسندند. آخرین روزهای زمستان قصه‌گویی و بازسازی نمایشی را وارد کار مستند کرده است، اما برخی می‌گفتند این کار مستند نیست و باید در بخش داستانی شرکت کند.

وی افزود:‌ مستند گونه‌های زیادی دارد و قرار نیست که فقط کارهای تقلیدی درجه 2 و 3 از مستندهای طبیعت‌گرا ساخته شود. آخرین روزهای زمستان ثمره چهار سال کار و تلاش یک گروه است. خوشبختانه این کار در زمان پخش از تلویزیون با استقبال مواجه شده که همین نکته من را راضی می‌کند. اگر من می‌خواستم برای دریافت جایزه از جشنواره فجر کارم را بسازم، می‌توانستم مستند ساده‌تر و راحت‌تری را کارگردانی کنم و نیاز به این همه زحمت نبود.

65 دقیقه بدون دیالوگ و گفتار متن

مستند رودخانه لیان ساخته رامتین بالف در جشنواره امسال از سایر رقبایش پیشی گرفت و موفق به کسب سیمرغ بلورین بهترین فیلم مستند شد. این فیلم در ششمین جشنواره سینما حقیقت که آبان ماه برگزار شد نیز سه جایزه را از آن خود کرد.

این مستند در کنار بازتاب بخشی از طبیعت مناطق جنوبی کشور جذابیت‌های دو رودخانه پرآب بوشهر را به تصویر می‌کشد.

رامتین بالف،‌ کارگردان فیلم مستند رودخانه لیان درباره دلایل موفقیت فیلمش به جام‌جم می‌گوید: ما مسیر دو رودخانه موند و حله را از رشته کوه زاگرس تا خلیج فارس تعقیب کردیم. در تمام زمان 65 دقیقه فیلم شما هیچ صحبت و دیالوگ و گفتار متنی نمی‌شنوید و صرفا موسیقی و صدای طبیعت شنیده می‌شود. ضمن این‌که در طبیعت دو رود را به گونه‌ای کنار هم قرار دادیم که انگار شما فقط یک رودخانه را می‌بینید.

وی افزود: در این فیلم ماجراها از دید حیوانات و پرندگان مهاجر روایت می‌شود و در نهایت به یک قصه می‌رسیم.

بالف درباره نقش تلویزیون در جریان مستندسازی کشور توضیح داد: در تلویزیون دو سالی است که نهضتی در مستندسازی راه افتاده و اکنون بیشتر کارگردان‌های مستند با تلویزیون کار می‌کنند.

نمایش تنوع قومی و فرهنگی ایران توسط مراکز استان‌ها

منصور لاوری‌منفرد،‌ مدیرکل صدا و سیمای مرکز بوشهر امسال فیلم داستانی «تنهای تنهای تنها» و مستند «رودخانه لیان» ‌را روانه جشنواره فیلم فجر کرد که هر دو فیلم با دست پر از جشنواره بیرون آمد. فیلم اول در بخش بین‌الملل خوش درخشید و فیلم دوم نیز دیگر مستندهای رقیب را پشت سر گذاشت. لاوری درباره دلایل موفقیت فیلم مستند رودخانه لیان به جام‌جم گفت: تهیه و ساخت این فیلم سه سال طول کشید و قبل از ساخت درباره ساختار اجرایی‌اش صحبت شد. فیلم هم ایده خوبی داشت و هم در مراحل تحقیق کار زیادی روی آن صورت گرفت. ما به اعضای گروه اعتماد کردیم و آنها هم بر مشکلات مسیر تولید غلبه کردند.

وی افزود: تصویربرداری هوایی و زیر آب این فیلم کار دشواری بود که با موفقیت انجام شد. تجربه این فیلم نشان داد که اگر حمایت خوب با طرح و ایده خوب ترکیب شود، نتیجه مطلوبی می‌دهد. در شهرستان‌ها هنرمندان گمنامی کار می‌کنند که نیاز به حمایت و دلگرمی دارند. این هنرمندان با بودجه‌های پایین آثار باکیفیتی تولید می‌کنند که در این رابطه می‌توان به فیلم «تنهای تنهای تنها»‌ اشاره کرد. این فیلم با بودجه 220 میلیون تومانی ساخته شد و در بخش بین‌الملل هم جایزه گرفت.

مدیرکل صدا و سیمای مرکز بوشهر با بیان این که بیشتر مستندهای فاخر و پرکشش کشور محصول تلویزیون است، اظهار کرد:‌ معاونت استان‌ها مجموعه نگارستان را تولید کرده که شامل یکصد مستند فاخر می‌شود. مراکز استان‌ها می‌توانند در مستندهایشان تنوع و تکثر قومی و فرهنگی ایران را نشان دهند و این اتفاق مستلزم در اختیار داشتن بودجه‌های مناسب است. وی افزود: ما مسئولان فرهنگی باید بدانیم چه چیزی می‌خواهیم بسازیم و از قبل برای همان برنامه‌ریزی کنیم. چون کار خوب، اتفاقی تولید نمی‌شود.